{"id":996,"date":"2020-08-01T16:19:43","date_gmt":"2020-08-01T16:19:43","guid":{"rendered":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?p=996"},"modified":"2025-04-01T16:23:50","modified_gmt":"2025-04-01T16:23:50","slug":"ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/","title":{"rendered":"\u0130\u00e7 ve D\u0131\u015f Hesapla\u015fmada Ayasofya"},"content":{"rendered":"<p>Emev\u00ee halifelerinden Abd\u00fclmelik bin Merv\u00e2n, o\u011flu Mesleme komutas\u0131ndaki bir orduyu Konstantiniyye (\u0130stanbul) \u00fczerine sefere g\u00f6nderir. \u0130stanbul\u2019un fethi i\u00e7in iki veya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez sefere \u00e7\u0131kan gazilerden olu\u015fan bu ordunun ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131n acaibliklerle ve garipliklerle dolu oldu\u011funu s\u00f6yleyen Seyyid Abd\u00fclhak\u00eem Arv\u00e2s\u00ee Hazretleri, bu seferin detaylar\u0131n\u0131 \u015eeyh\u00fc\u2019l-Ekber Muhyiddin-i \u00c2r\u00e2b\u00ee Hazretleri\u2019nden aktar\u0131r:<\/p>\n<p>Anadolu\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen fetihlerin akabinde \u0130stanbul\u2019a gelen \u0130sl\u00e2m ordular\u0131, \u015fehrin \u00e7evresine yerle\u015fir ve M\u00fcsl\u00fcmanlar Do\u011fu Roma\u2019n\u0131n ba\u015f\u015fehrini muhasara alt\u0131na al\u0131r. Bug\u00fcnk\u00fc Karak\u00f6y\u2019de Med\u00eenet\u00fc\u2019l-Kahr (Kahr \u015eehri) ismiyle bir \u015fehir kurulur. Muhasara sebebiyle \u0130stanbul b\u00eetap d\u00fc\u015fer ve Do\u011fu Roma Kayseri Leon (Alyon) eman diler. Her sene on bin okka g\u00fcm\u00fc\u015f, alt\u0131 bin okka alt\u0131n, be\u015f bin k\u0131srak vermek \u015fart\u0131yla muhasaran\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 teklif eder. M\u00fcsl\u00fcmanlar maksadlar\u0131n\u0131n alt\u0131n, g\u00fcm\u00fc\u015f ves\u00e2ire olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0130stanbul\u2019u fethetmek i\u00e7in geldiklerini bildirir. Bunun \u00fczerine Alyon, Mesleme\u2019nin huzuruna \u00e7\u0131karak \u201cMurad\u0131n nedir?\u201d diye sorar. Mesleme \u201cSenin \u015fehrine girmeden d\u00f6nmemeye azm ettim!\u201d cevab\u0131n\u0131 verir. Alyon, \u015fehre yaln\u0131z girmesi \u015fart\u0131yla Mesleme\u2019nin iste\u011fini kabul eder. Mesleme de Batt\u00e2l\u2019\u0131n kap\u0131da durmas\u0131 ve kap\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k kalmas\u0131n\u0131 ister; askerine d\u00f6ner ve \u201cBen i\u00e7eri giriyorum. Siz kap\u0131dan ayr\u0131lmay\u0131n\u0131z! \u0130kindi namaz\u0131n\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131zda \u015fayet d\u00f6nmemi\u015f olursam atlar\u0131n\u0131zla \u015fehre h\u00fccum edin ve \u00f6n\u00fcn\u00fcze \u00e7\u0131kan\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcn!\u201d der. B\u00f6ylece mutabakata var\u0131l\u0131r ve Mesleme bembeyaz k\u0131yafetleri ve sar\u0131\u011f\u0131 k\u0131r at\u0131n\u0131n \u00fczerinde \u0130stanbul\u2019a girer. Alyon\u2019a b\u00fcy\u00fck kilisenin (Ayasofya) yerini sorar ve do\u011frudan oraya y\u00f6nelir. Ayasofya\u2019ya girer ve bir k\u00fcrs\u00fcn\u00fcn \u00fczerindeki salibi (ha\u00e7) g\u00f6r\u00fcr, onu al\u0131r ve at\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne koyar. Papazlar kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak istese de Alyon a\u00e7\u0131k kap\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde bekleyen ordu sebebiyle \u00f6nlerine ge\u00e7er. Mesleme \u015fehrin ortas\u0131na geldi\u011finde Ayasofya\u2019dan ald\u0131\u011f\u0131 ha\u00e7\u0131 m\u0131zra\u011f\u0131n\u0131n ucuna takar, bunu g\u00f6ren asker ve halk ona sald\u0131rmak istese de, yine Alyon buna m\u00e2ni olur ve Mesleme \u015fehirden \u00e7\u0131kar, ordug\u00e2h\u0131n\u0131 toplay\u0131p \u015eam\u2019a d\u00f6ner. (Arv\u00e2s-Er; 1108-1114, 2019)<\/p>\n<p>Molla \u0130dr\u00ees-i Bitlis\u00ee ise Mesleme\u2019nin Ayasofya\u2019ya girip ilk Ez\u00e2n\u0131 okuduktan sonra \u015eam\u2019a d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yler.<\/p>\n<p>Mesleme, \u015fehrin kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015fken yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fma sebebiyle, Ayasofya Fatih Sultan Mehmet\u2019in nasibi oldu\u011fu i\u00e7in geri d\u00f6ner; ama 29 May\u0131s 1453\u2019te M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n r\u00fcyas\u0131 ger\u00e7ek olur ve \u0130stanbul fethedilir. Bu fetih ile Fatih unvan\u0131n\u0131 alan II. Mehmed, tehlikeli olmas\u0131na ra\u011fmen fethin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00fcn Topkap\u0131\u2019dan \u0130stanbul\u2019a girer ve do\u011frudan Ayasofya\u2019ya y\u00f6nelir. Burada \u015f\u00fck\u00fcr namaz\u0131 k\u0131ld\u0131ktan sonra 1 Haziran\u2019da k\u0131l\u0131nacak Cuma namaz\u0131 i\u00e7in Ayasofya\u2019n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 emrini verir; Ayasofya\u2019da ilk Cuma namaz\u0131 Ak\u015femseddin Hazretleri taraf\u0131ndan k\u0131ld\u0131r\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca Fatih imparatorluk m\u00fclk\u00fc olan Ayasofya\u2019y\u0131 bir vak\u0131f m\u00fclk\u00fc stat\u00fcs\u00fcnde miras\u0131 olarak M\u00fcsl\u00fcmanlara b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n<p>Fetihten itibaren Ayasofya M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00f6zbebe\u011fi h\u00e2line gelir, dolup ta\u015far. Ne S\u00fcleymaniye, ne Sultan Ahmet Ayasofya kadar \u00f6zel de\u011fildir M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde\u2026 Her Kadir gecesinde M\u00fcsl\u00fcmanlar Ayasofya\u2019ya ak\u0131n eder; Osmanl\u0131 sultanlar\u0131 da bu geceyi Ayasofya\u2019da ahali ile birlikte idrak eder. Her me\u015frepten dervi\u015fler bir araya gelir, b\u00fcy\u00fck zikir halkalar\u0131 kurulur.<\/p>\n<p>\u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131 bu mutlulu\u011fu ya\u015farken Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 ise fethin ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n asl\u00ee h\u00fcviyetine kavu\u015fturarak camiye \u00e7evirdi\u011fi Ayasofya\u2019n\u0131n hesab\u0131n\u0131 asla kapatmaz.<\/p>\n<p><strong>M\u00fcsl\u00fcman Anadolu Ah\u00e2lisine Vurulan Pranga<\/strong><\/p>\n<p>Devlet-i Aliyye-i Osman\u00ee, I. Cihan Harbi\u2019nin ard\u0131ndan par\u00e7alan\u0131rken Ankara\u2019da yeni bir meclis te\u015fekk\u00fcl ettirilir. 1922 senesinde bu mecliste ger\u00e7ekle\u015ftirilen darbenin ard\u0131ndan 1923\u2019te Cumhuriyet rejimi il\u00e2n edilir. Akabinde T\u00fcrk\u2019\u00fc tarihinden, k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden ve dininden koparmaya y\u00f6nelik ink\u0131laplara giri\u015filir. Buna ra\u011fmen Kadir gecelerinin Ayasofya\u2019da idrak edilme gelene\u011fi devam eder. T\u00e2 ki 1930\u2019lara kadar\u2026<\/p>\n<p>Yine bir Kadir gecesinde, 3 \u015eubat 1932\u2019de, yine M\u00fcsl\u00fcmanlar Ayasofya\u2019ya ak\u0131n eder; fakat bu kez bir gariplikler silsilesiyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Caminin etraf\u0131 polis-jandarma doludur. Onbinlerce ki\u015fi camiye giremez, i\u00e7eri girme \u015ferefine eren on binden fazla M\u00fcsl\u00fcman ise s\u00fck\u00fbt-u hay\u00e2le u\u011frar. Caminin \u00fcst katlar\u0131nda, balkonlar\u0131nda; kafalar\u0131nda silindir \u015fapkalar\u0131 ellerinde ise purolar\u0131yla el\u00e7i, memur ve hatta papazlardan m\u00fcte\u015fekkil g\u00e2vurlar, M\u00fcsl\u00fcman cemaati seyretmektedir. Adeta art\u0131k M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bu \u00fclkenin sahibi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n mesaj\u0131n\u0131 vermektedir.<\/p>\n<p>M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hayretine sebep olacak h\u00e2diseler bu kadarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaz. Ez\u00e2n vakti geldi\u011finde Ayasofya\u2019n\u0131n minarelerinden \u015fu ses y\u00fckselir: \u201cTanr\u0131 uludur, Tanr\u0131 uludur!\u201d Ez\u00e2n\u0131n ard\u0131ndan Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim de T\u00fcrk\u00e7e okunur. Bu vaziyet M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 derin h\u00fczne sevk eder. (Albayrak; 2020) \u0130lk T\u00fcrk\u00e7e ezan Ayasofya\u2019da M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hayreti, k\u00e2firlerin sevin\u00e7 i\u00e7indeki seyirleriyle okunur. Bu da yetmezmi\u015f gibi, ertesi g\u00fcn yay\u0131nlanan t\u00fcm gazetelerde ya\u015fananlardan M\u00fcsl\u00fcmanlar \u00e7ok memnun olmu\u015f\u00e7as\u0131na bahsedilir ve \u201cT\u00fcrk\u00e7e Kuran\u0131 halk mislsiz bir hu\u015fu i\u00e7inde dinledi\u201d man\u015fetleri at\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Camiden M\u00fczeye<\/strong><\/p>\n<p>Bu hadiseden bir sene evvel ABD\u2019de bulunan Bizans enstit\u00fcs\u00fc nam\u0131na, fethin ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n sembol\u00fc olan Ayasofya\u2019daki mozaikleri temizlemek ve tamir etmek m\u00fcsaadesini ister Thomas Whittemore. Kadir gecesinde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n m\u00fcstemleke h\u00e2line getirili\u015finin Ayasofya\u2019da tescil ve il\u00e2n edilmesinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Whittemore\u2019a m\u00fcsaade \u00e7\u0131kar. 1932 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru mozaik uzmanlar\u0131 i\u015fe koyulur ve camideki H\u0131ristiyan ikonalar\u0131 yeniden ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmaya ba\u015flan\u0131r. Esas\u0131nda esaret o tarihlerde ba\u015flar. 1934 ortalar\u0131nda Maarif Vekaletine getirilen Abidin \u00d6zmen, Ayasofya\u2019n\u0131n m\u00fcze haline getirilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flar. Buna mukabil halk\u0131n tepkisinden \u00e7ekinerek \u201cTamirat dolay\u0131s\u0131yla ibadet mek\u00e2n\u0131 ge\u00e7ici olarak ibadete kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d denilir. Maarif Vek\u00e2leti, kendi binalar\u0131n\u0131 ve Fatih Medresesini y\u0131kar. Ocak 1935&#8217;de bah\u00e7e, dehlizler, caminin etraf\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131r. 1 \u015eubat 1935\u2019de ise Ayasofya M\u00fczesi nam\u0131yla bina halka sunulur. \u0130badet mahalli ise ilk etapta kapal\u0131 tutulur.<\/p>\n<p>Ayasofya, T\u00fcrk\u2019\u00fc madde pl\u00e2n\u0131nda kurtard\u0131ktan sonra m\u00e2n\u00e2 pl\u00e2n\u0131nda bat\u0131ran i\u015fbirlik\u00e7i Beyaz T\u00fcrklerin, M\u00fcsl\u00fcman Anadolu ahalisini k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden, kimli\u011finden ve dah\u00ee dininden koparmas\u0131n\u0131n m\u00fchr\u00fc olarak art\u0131k kapal\u0131d\u0131r. Bat\u0131, Ayasofya\u2019y\u0131 kapatmak suretiyle M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk\u2019e pranga vurdu\u011funu il\u00e2n etmi\u015ftir. Bunun i\u00e7in \u00fcretilen form\u00fcl ise \u00e2deta bir daha ibadete a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 engellemek, hi\u00e7 olmazsa olabildi\u011fince geciktirmek \u00fczere kurgulanm\u0131\u015f m\u00fcze stat\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Zira Ayasofya m\u00fcze de\u011fil de kiliseye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclse, cami olarak ibadete yeniden a\u00e7\u0131lmas\u0131 86 sene s\u00fcrmezdi!<\/p>\n<p><strong>Ayasofya M\u00fccadelesi<\/strong><\/p>\n<p>Ayasofya\u2019n\u0131n m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131n idrakinde olan \u00dcstad Necip Faz\u0131l, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Ayasofya\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131ndan asla \u015f\u00fcphe duymamas\u0131 gerekti\u011fini me\u015fhur Ayasofya Hit\u00e2besindeki \u201cT\u00fcrk\u00fcn bu vatanda kal\u0131p kalmayaca\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphesi olanlar, Ayasofya\u2019n\u0131n da a\u00e7\u0131l\u0131p a\u00e7\u0131lmayaca\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphe edebilirler.\u201d s\u00f6zleriyle ifade etmi\u015fti. Ayasofya m\u00fccadelesi \u00dcstad Necip Faz\u0131l taraf\u0131ndan bayrakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken, bu bayrak Kumandan Salih Mirzabeyo\u011flu taraf\u0131ndan ta\u015f\u0131nd\u0131, Ayasofya\u2019n\u0131n m\u00e2n\u00e2s\u0131 ve Ayasofya \u015fuuru da yine onlar taraf\u0131ndan M\u00fcsl\u00fcman Anadolu ahalisinin zihnine zerk edildi. Nitekim Ayasofya m\u00fccadelesi yakla\u015f\u0131k 90 senedir Beyaz T\u00fcrkler ile bu memleketin \u00f6z sahibi olan \u201cKara T\u00fcrkler\u201d aras\u0131ndaki h\u00e2kimiyet kavgas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan biri olarak s\u00fcr\u00fcyordu.<\/p>\n<p><strong>\u0130\u00e7 \u015eartlar<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n s\u00fcrekli olarak g\u00fcndemlerinde tuttu\u011fu Ayasofya\u2019ya, iktidara kim gelirse gelsin elini s\u00fcrmeye cesaret edememi\u015ftir. \u00c7o\u011fu zaman d\u0131\u015far\u0131dan gelecek tepkilerden \u00e7ekinildi\u011fi s\u00f6ylenirken, Ayasofya\u2019n\u0131n kapal\u0131 tutulmas\u0131n\u0131n belki de bundan daha ehemmiyetli sebebi memleketimizdeki Beyaz T\u00fcrk h\u00e2kimiyetiydi. Takrib\u00ee y\u00fcz sene boyunca bu memleketin asl\u00ee sahipleri ezildi ve hor g\u00f6r\u00fcld\u00fc. T\u00fcrkiye\u2019nin 2000\u2019li y\u0131llar ile beraber girdi\u011fi ihtil\u00e2l s\u00fcreci, M\u00fcsl\u00fcman Anadolu ahalisine psikolojik bir g\u00fc\u00e7 ve motivasyon kazand\u0131r\u0131rken, 15 Temmuz ile beraber bu kazan\u0131mla birlikte ehemmiyetli bir e\u015fik a\u015f\u0131ld\u0131 ve psikolojik \u00fcst\u00fcnl\u00fck ele ge\u00e7irildi. Her ne kadar iktidar\u0131n muvazaac\u0131 tavr\u0131 15 Temmuz\u2019un ard\u0131ndan gerekli d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn ya\u015fanmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde engel te\u015fkil etse de halk\u0131n Ayasofya\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki talepleri artmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p><strong>D\u0131\u015f \u015eartlar<\/strong><\/p>\n<p>15 Temmuz\u2019un ard\u0131ndan devlet safralar\u0131n\u0131 atmaya ba\u015flad\u0131. Milletin a\u015ft\u0131\u011f\u0131 psikolojik e\u015fik devleti de d\u0131\u015fa do\u011fru a\u00e7\u0131lma zaruretine sevk etti. T\u00fcrkiye d\u00f6rt bir yandan ku\u015fat\u0131l\u0131rken bu ku\u015fatmay\u0131 yarman\u0131n tek yolu olan taarruza ge\u00e7ildi. Suriye ile ba\u015flayan d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lma s\u00fcreci, Katar, Libya ve muhtelif \u00fclkelerde kurulan \u00fcsler ve yap\u0131lan operasyonlarla devam etti. Bu s\u00fcre\u00e7te global bir hesapla\u015fma i\u00e7in saflar da netle\u015fmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Koronavir\u00fcs pandemisiyle beraber t\u00fcm devletlerin i\u00e7eriye d\u00f6nmesi ve salg\u0131n ile m\u00fccadele etmeye ba\u015flamas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye Ayasofya\u2019y\u0131 a\u00e7abilmesi i\u00e7in ihtiyac\u0131 olan imk\u00e2n\u0131 da sunmu\u015f oldu. D\u0131\u015far\u0131dan gelebilecek tepkinin s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu bir d\u00f6nemde d\u0131\u015far\u0131ya ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k mesaj\u0131 vermek ad\u0131na Ayasofya\u2019n\u0131n zincirlerinin k\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in do\u011fan f\u0131rsat Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan liderli\u011finde de\u011ferlendirildi. 10 Temmuz Cuma g\u00fcn\u00fc, Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n vermi\u015f oldu\u011fu karar ve Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan\u2019\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 kararname ile Ayasofya\u2019n\u0131n ibadete a\u00e7\u0131lmas\u0131 sa\u011fland\u0131.<\/p>\n<p><strong>Hesapla\u015fma<\/strong><\/p>\n<p>Ayasofya\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 takrib\u00ee y\u00fcz y\u0131ll\u0131k \u201cBeyaz T\u00fcrk\u201d-\u201cKara T\u00fcrk\u201d hesapla\u015fmas\u0131nda \u201cKara T\u00fcrk\u201dlerin kazand\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli zaferdir hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz. Kemalist devrimlerin ard\u0131ndan adeta bir kemerin kilit ta\u015f\u0131 olarak yerle\u015ftirilen Ayasofya\u2019y\u0131 kapatma karar\u0131n\u0131n, Kemalist rejim binas\u0131ndan \u00e7ekilmesiyle birlikte hesapla\u015fmada son perde a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Nitekim, Ayasofya\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 24 Temmuz g\u00fcn\u00fc, M\u00fcsl\u00fcman Anadolu ahalisinin ak\u0131n ak\u0131n Ayasofya\u2019ya gelip bir sel gibi barikatlar\u0131 ezip ge\u00e7en tavr\u0131, o selde bir saman \u00e7\u00f6p\u00fc olma gayreti, hasreti ve heyecan\u0131, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 geni\u015fli\u011fine bir olu\u015fun i\u00e7ine sokan bir psikolojik bir zaferin ifadesi, habercisi, m\u00fcjdecisidir. Bu bak\u0131mdan Ayasofya\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 M\u00fcsl\u00fcman Anadolu ah\u00e2lisi i\u00e7in bir son de\u011fil, kendi nizam\u0131na giden yolda yeni bir ba\u015flang\u0131\u00e7t\u0131r. \u00a0T\u00fcrkiye\u2019nin Ayasofya\u2019y\u0131 a\u00e7ma karar\u0131, etraf\u0131 ate\u015f \u00e7emberine d\u00f6nd\u00fcr\u00fclen memleketimize olan \u00f6fkenin de artmas\u0131na vesile olurken M\u00fcsl\u00fcmanlar ile k\u00e2fir ve m\u00fcnaf\u0131klar\u0131n ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 da h\u0131zland\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130\u015fin t\u00fcm bu real-politik fakt\u00f6rlerinin yan\u0131s\u0131ra M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yeniden \u015fahlan\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir sembol\u00fc olarak Ayasofya\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131, bir vak\u0131f mal\u0131n\u0131n vakfedildi\u011fi amac\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 c\u00fcrm\u00fcn\u00fcn ortadan kalkmas\u0131 cihetinden de en ulv\u00ee k\u0131ymetler atfedilmesi gereken bir meseledir.<\/p>\n<p>H\u00fclasas\u0131 Ayasofya; hem i\u00e7e do\u011fru, hem de d\u0131\u015fa do\u011fru olu\u015f i\u00e7in a\u015f\u0131lan stratejik bir e\u015fik, psikolojik h\u00e2kimiyet sa\u011flay\u0131c\u0131 ehemmiyetli bir ad\u0131md\u0131r; nas\u0131l ki 1935\u2019te kapat\u0131lmas\u0131 M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk\u2019e pranga vurulmas\u0131n\u0131n ni\u015fanesiyse, ayn\u0131 \u015fekilde bug\u00fcn tekrar a\u00e7\u0131lmas\u0131 da M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk\u2019\u00fcn fetih \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n yeniden a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n ni\u015fanesi olacakt\u0131r!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n<p>Arvas, Fuad As\u0131m; Er, \u015eaban, Seyyid Abd\u00fclhak\u00eem-i Arv\u00e2s\u00ee \u201cKuddise Sirruh\u201d Hazretleri, Kutupy\u0131ld\u0131z\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, 2019.<\/p>\n<p>Albayrak, Nuh, Kadir Gecesi, \u201cKaos Gecesi\u201d Oldu, Star Gazetesi, 19.05.2020.<\/p>\n<p>Yazar: Faruk Hanedar<\/p>\n<p>Ayl\u0131k Dergisi 191. Say\u0131, A\u011fustos 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Emev\u00ee halifelerinden Abd\u00fclmelik bin Merv\u00e2n, o\u011flu Mesleme komutas\u0131ndaki bir orduyu Konstantiniyye (\u0130stanbul) \u00fczerine sefere g\u00f6nderir. \u0130stanbul\u2019un fethi i\u00e7in iki veya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez sefere \u00e7\u0131kan gazilerden olu\u015fan bu ordunun ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131n acaibliklerle&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"ppma_author":[14],"class_list":["post-996","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fikir","author-admin","no-post-thumbnail"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>\u0130\u00e7 ve D\u0131\u015f Hesapla\u015fmada Ayasofya - Ayl\u0131k Dergisi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u0130\u00e7 ve D\u0131\u015f Hesapla\u015fmada Ayasofya - Ayl\u0131k Dergisi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Emev\u00ee halifelerinden Abd\u00fclmelik bin Merv\u00e2n, o\u011flu Mesleme komutas\u0131ndaki bir orduyu Konstantiniyye (\u0130stanbul) \u00fczerine sefere g\u00f6nderir. \u0130stanbul\u2019un fethi i\u00e7in iki veya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez sefere \u00e7\u0131kan gazilerden olu\u015fan bu ordunun ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131n acaibliklerle&hellip;\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ayl\u0131k Dergisi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-08-01T16:19:43+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-04-01T16:23:50+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"aylikdergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Aylik_Dergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Aylik_Dergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"aylikdergisi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/\"},\"author\":{\"name\":\"aylikdergisi\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd\"},\"headline\":\"\u0130\u00e7 ve D\u0131\u015f Hesapla\u015fmada Ayasofya\",\"datePublished\":\"2020-08-01T16:19:43+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-01T16:23:50+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/\"},\"wordCount\":2139,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Fikir\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/\",\"name\":\"\u0130\u00e7 ve D\u0131\u015f Hesapla\u015fmada Ayasofya - Ayl\u0131k Dergisi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-08-01T16:19:43+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-01T16:23:50+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u0130\u00e7 ve D\u0131\u015f Hesapla\u015fmada Ayasofya\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\",\"name\":\"Ayl\u0131k Dergisi\",\"description\":\"Fikir, Siyaset, Toplum ve K&uuml;lt&uuml;r Sanat\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\",\"name\":\"Ayl\u0131k Dergisi\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png\",\"width\":380,\"height\":287,\"caption\":\"Ayl\u0131k Dergisi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi\",\"https:\/\/x.com\/Aylik_Dergisi\",\"https:\/\/www.instagram.com\/aylikbarandergisi\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd\",\"name\":\"aylikdergisi\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/image\/794c885c93221403cc418bbc3f8b6bb9\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"aylikdergisi\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/aylikdergisi.com\"],\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u0130\u00e7 ve D\u0131\u015f Hesapla\u015fmada Ayasofya - Ayl\u0131k Dergisi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"\u0130\u00e7 ve D\u0131\u015f Hesapla\u015fmada Ayasofya - Ayl\u0131k Dergisi","og_description":"Emev\u00ee halifelerinden Abd\u00fclmelik bin Merv\u00e2n, o\u011flu Mesleme komutas\u0131ndaki bir orduyu Konstantiniyye (\u0130stanbul) \u00fczerine sefere g\u00f6nderir. \u0130stanbul\u2019un fethi i\u00e7in iki veya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez sefere \u00e7\u0131kan gazilerden olu\u015fan bu ordunun ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131n acaibliklerle&hellip;","og_url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/","og_site_name":"Ayl\u0131k Dergisi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi","article_published_time":"2020-08-01T16:19:43+00:00","article_modified_time":"2025-04-01T16:23:50+00:00","author":"aylikdergisi","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Aylik_Dergisi","twitter_site":"@Aylik_Dergisi","twitter_misc":{"Yazan:":"aylikdergisi","Tahmini okuma s\u00fcresi":"9 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/"},"author":{"name":"aylikdergisi","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd"},"headline":"\u0130\u00e7 ve D\u0131\u015f Hesapla\u015fmada Ayasofya","datePublished":"2020-08-01T16:19:43+00:00","dateModified":"2025-04-01T16:23:50+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/"},"wordCount":2139,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization"},"articleSection":["Fikir"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/","name":"\u0130\u00e7 ve D\u0131\u015f Hesapla\u015fmada Ayasofya - Ayl\u0131k Dergisi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website"},"datePublished":"2020-08-01T16:19:43+00:00","dateModified":"2025-04-01T16:23:50+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/08\/01\/ic-ve-dis-hesaplasmada-ayasofya\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u0130\u00e7 ve D\u0131\u015f Hesapla\u015fmada Ayasofya"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/","name":"Ayl\u0131k Dergisi","description":"Fikir, Siyaset, Toplum ve K&uuml;lt&uuml;r Sanat","publisher":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization","name":"Ayl\u0131k Dergisi","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png","contentUrl":"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png","width":380,"height":287,"caption":"Ayl\u0131k Dergisi"},"image":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi","https:\/\/x.com\/Aylik_Dergisi","https:\/\/www.instagram.com\/aylikbarandergisi\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd","name":"aylikdergisi","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/image\/794c885c93221403cc418bbc3f8b6bb9","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g","caption":"aylikdergisi"},"sameAs":["http:\/\/aylikdergisi.com"],"url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/author\/admin\/"}]}},"authors":[{"term_id":14,"user_id":1,"is_guest":0,"slug":"admin","display_name":"aylikdergisi","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/72d88977e7edd63669015a131160b7255adb4b26ec9dfe844962f6640dc09e99?s=96&d=mm&r=g","author_category":"","user_url":"http:\/\/aylikdergisi.com","last_name":"","first_name":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/996","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=996"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/996\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":997,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/996\/revisions\/997"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=996"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=996"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=996"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=996"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}