Ustan\u0131n murad\u0131, kendinin ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 mertebeye \u00e7\u0131ra\u011f\u0131n\u0131 yeti\u015ftirmek. K\u00f6rpe \u00e7\u0131ra\u011f\u0131n hevesi, tuttu\u011funu koparmaya yeltenmesi, i\u015fine dair potansiyelinin y\u00fcksek olmas\u0131 hem kendine faydad\u0131r, hem de ustas\u0131na. \u00c7\u0131rak ustadan, usta da \u00e7\u0131raktan beslenir. Ne kadar alabiliyorsan, o kadar vereceksin bu hayatta. Severek yap\u0131lan \u015feyle, mecbur\u00ee yap\u0131lan \u015fey aras\u0131nda da\u011flar kadar fark vard\u0131r. \u00c7\u0131rak da\u011f\u0131n ete\u011findedir. Usta\u00a0 tepesinde… Usta avucunun i\u00e7i gibi bilir da\u011fdaki yama\u00e7, patika ve hendekleri… \u0130nsan heybetli bir \u015feyden bahsedecek olunca da\u011fdan, deryadan misal verir ya hep… \u0130\u015fte “usta” dedi\u011fin da\u011f gibidir! Bazen onun i\u015fine ak\u0131l ermese de, acemi sebat eder, g\u00fcvenir ustas\u0131na. Ustal\u0131\u011f\u0131n da mertebeleri vard\u0131r tabi\u00ee, o kimse i\u015finde ne kadar ehilse doruk noktas\u0131 da o kadar tepede olur. Ustaya giden yollar engellerle kapl\u0131d\u0131r; her i\u015fin bir zorlu\u011fu oldu\u011fu gibi, ustaya giden yol da me\u015fakkatlidir.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck sanatk\u00e2rlar ruhunun dehlizlerinde bu iki vasf\u0131 da bar\u0131nd\u0131r\u0131r, onlar hem \u00e7\u0131rak hem de ustad\u0131r. Usta kendinde olan “bir \u015feyi” arar yeti\u015ftirece\u011fi ki\u015fide, \u00e7\u0131rak bunu bilir fakat o \u015feyi hissedece\u011fi \u00e2n\u0131 bekler; par\u0131ldama vaktini. Usta, kendinden daha “kusursuz” bir eser yapmak ister \u00e7\u0131ra\u011f\u0131n\u0131… Wolfgang Goethe’ye g\u00f6re, “Sanatta hi\u00e7bir zaman kusursuz yoktur, en iyi say\u0131labilecek bir yap\u0131t ancak olduk\u00e7a iyidir!”<\/p>\n
\u0130\u015fte Michelangelo Buonarroti (1475-1564) \u00f6l\u00fcm\u00fcnden as\u0131rlar ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen ustal\u0131kla meydana getirilmi\u015f eserleri, hat\u0131ralar\u0131 ve i\u015f ahl\u00e2k\u0131yla ehemmiyetli bir \u015fahsiyettir. En b\u00fcy\u00fck eseri, kendi. \u0130\u00e7indeki \u00e7\u0131ra\u011f\u0131n \u00f6l\u00fcms\u00fcz hevesi, \u00e7ocuklu\u011fundan hayat\u0131n\u0131n son demlerine kadar amans\u0131z zek\u00e2s\u0131yla usta bir sanat\u00e7\u0131yd\u0131…<\/p>\n
Floransal\u0131 \u00c7ocuk<\/strong><\/p>\n Michelangelo, do\u011fdu\u011funda Floransa’daki Canosso kontlar\u0131na mensup soylu bir \u00e7ocuktu. 6 Mart Pazar g\u00fcn\u00fc, ak\u015fam sekiz sular\u0131nda do\u011fdu. \u0130smini babas\u0131 koydu. Arkada\u015f\u0131 Giorgio Vasari’ye g\u00f6re, “\u00e7ocu\u011fun zihni ve elleri y\u00fcce ve muhte\u015fem sanat yap\u0131tlar\u0131n\u0131 bi\u00e7imlendirmeye yazg\u0131l\u0131yd\u0131.” Vasari, Michelangelo’nun kadim dostu. Birazdan hayat\u0131ndan ve birka\u00e7 eserinden bahsedece\u011fimiz Michelangelo, yolu yar\u0131lad\u0131\u011f\u0131nda Vasari’ye \u015fu ifadeleri kulland\u0131: “Zek\u00e2m biraz iyiyse, senin memleketin Arezzo’nun k\u0131rlar\u0131n\u0131n tertemiz havas\u0131nda do\u011fdu\u011fum i\u00e7indir. Heykellerimi yaparken kulland\u0131\u011f\u0131m \u00e7eki\u00e7 ve keskiler de emdi\u011fim ana s\u00fct\u00fcnden ge\u00e7ti!”<\/p>\n Zira sanat tarihi disiplininin babas\u0131 say\u0131lan Giorgio Vasari\u2019nin T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye se\u00e7me usul\u00fcyle \u201cSanat\u00e7\u0131lar\u0131n Hayat Hik\u00e2yeleri\u201d ismiyle \u00e7evrilen \u00fc\u00e7 ciltlik eserinin son cildinde, Vasari taraf\u0131ndan kadim dostu Michelangelo\u2019ya ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Michelangelo’nun babas\u0131 Lodovico bir yarg\u0131\u00e7t\u0131, o ahl\u00e2kl\u0131 bir ailenin \u00e7ocu\u011fuydu; fakat zor ge\u00e7iniyorlard\u0131. Michelangelo’yu ipek ve y\u00fcn loncalar\u0131na i\u015f\u00e7i olarak yerle\u015ftirdi. \u00c7ocu\u011fun akl\u0131 fikri bir \u015feyleri resmetmek, \u00e7izmekteydi. Hep daha g\u00fczelini \u00e7izmek istedi, daha fazla par\u0131ldamak, en b\u00fcy\u00fck sanat\u00e7\u0131lar aras\u0131nda y\u00e2d edilmek… K\u00fc\u00e7\u00fck Michelangelo’nun eskiz portresi budur. Sanat tarihini de\u011fi\u015ftirece\u011finden habersiz \u00e7izimlerine devam etti… Lodovicco, o\u011flunu bu sevdadan vazge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131, bakt\u0131 olmuyor, ufakl\u0131\u011f\u0131n kabiliyeti ve ate\u015fli iste\u011finin k\u00f6relmesine m\u00fcsaade etmedi, onu on d\u00f6rt ya\u015f\u0131nda Domenico Ghirlandaio’nun yan\u0131na \u00e7\u0131rak verdi, o\u011flu i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 en iyi \u015fey buydu belki:<\/p>\n “1488 Nisan’\u0131n birinci g\u00fcn\u00fc, ben Lodovicco di Leonardo Buonarroti, o\u011flum Michelangelo’yu Domenico ve David di Tommasodi Currado’ya gelecek \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na a\u015fa\u011f\u0131daki ko\u015fullar alt\u0131nda \u00e7\u0131rak olarak verdi\u011fimi kayda ge\u00e7iyorum; ad\u0131 ge\u00e7en Michelangelo taahh\u00fct edilen zaman zarf\u0131nda yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en ki\u015filerin yan\u0131nda resim sanat\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek ve uygulamak amac\u0131yla kalacakt\u0131r, onlar\u0131n emirlerine itaat etmek zorundad\u0131r, David ve Domenico da bu \u00fc\u00e7 y\u0131l i\u00e7in, ilk y\u0131l alt\u0131, ikinci y\u0131l sekiz ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u0131l on olmak \u00fczere Michelangelo’ya toplam yirmi d\u00f6rt florin \u00f6deyecektir.”<\/em><\/p>\n \u00c7\u0131rakl\u0131\u011fa verilmeden bir sene evvel, daha on \u00fc\u00e7\u00fcndeyken kendi resmini yapt\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada s\u00f6yledi\u011fi: “Pek bi\u00e7imli yarat\u0131lmam\u0131\u015f\u0131m. Ba\u015f\u0131m kaideye uymuyor; aln\u0131m, a\u011fz\u0131mla \u00e7eneme g\u00f6re \u00e7ok geni\u015f. Birinin bunlar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcye vurmas\u0131 gerekiyormu\u015f!”<\/em> Bundan yetmi\u015f sene sonra Sen Piyer Kilisesi’nin kubbesini kondurdu, ba\u015f\u0131 kaideye uygundu!<\/p>\n Yine \u00e7ocuklu\u011fundan bahsedecek olursak, ustas\u0131 Domenico, Floransa’daki Santa Maria Novella’n\u0131n ana \u015fapelinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Michelangelo gelip yap\u0131 iskelesini, tezg\u00e2hlar\u0131, \u00e7e\u015fitli malzemeleri ve gen\u00e7leri \u00e7izmeye ba\u015flad\u0131. Domenico, Michelangelo’nun yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce “O\u011flan bu i\u015fi benden daha iyi biliyor” dedi kendi kendine. Vasari’nin dedi\u011fine g\u00f6re, \u00e7ocu\u011fun “taklitteki \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve becerisi hayret verici”ydi.<\/p>\n Medicilerin Manevi O\u011flu: Michelangelo<\/strong><\/p>\n Floransa’n\u0131n “Muhte\u015fem Lorenzo” de Medici’si d\u00f6nemin k\u0131ymetli eserlerini Piazza di San Marco’nun bah\u00e7esinde korumak istiyordu. Mevzubahis eserleri muhafaza etsin diye de heykelt\u0131ra\u015f Giovanni di Bertoldo’yu g\u00f6revlendirmi\u015fti. Bertoldo, me\u015fhur Donatello’nun \u00f6\u011frencisiydi. Lorenzo ayr\u0131ca Bertoldo’dan ressam ve heykelt\u0131ra\u015flar bulup, bir okul kurmas\u0131n\u0131 istemi\u015fti. Nitekim bunda muvaffak oldular. Michelangelo’nun ustas\u0131 Domenico’dan, elinde ne kadar kabiliyetli \u00e7\u0131rak varsa yollamas\u0131n\u0131 istediler. Lorenzo de Medici, g\u00f6nderilen gen\u00e7ler aras\u0131nda Michelangelo’yu g\u00f6rd\u00fc ve ondaki kabiliyeti anlay\u0131nca \u00fczerine titreyip; Lodovico’ya, “o\u011flunuzu, evlad\u0131m gibi sahiplenmek ve al\u0131koymak i\u00e7in sizden m\u00fcsaade istiyorum” dedi, baba seve seve kabul etti. Michelangelo, babas\u0131n\u0131n da izin vermesiyle beraber Medici ailesinin “manev\u00ee o\u011flu” oldu. \u00c7\u0131rak, usta olma yolunda emin ad\u0131mlarla ilerledi.<\/p>\n Piet\u00e2 ve Davud<\/strong><\/p>\n Gen\u00e7 Michelangelo’nun yapt\u0131\u011f\u0131 eserler elden ele dola\u015ft\u0131k\u00e7a, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ilgi artt\u0131, insanlar\u0131n ona kar\u015f\u0131 tevecc\u00fch\u00fc artt\u0131k\u00e7a, motivasyonu y\u00fckseldi. Michelangelo’nun ender rastlanan yetenekleri Floransa, Roma ve Bologna’da duyuldu. Kardinal Rouen, Roma \u015fehrinde kendisine yara\u015f\u0131r bir an\u0131t yapmas\u0131 i\u00e7in Michelangelo’ya ba\u015fvurdu, ondan mermer bir Piet\u00e2 heykeli yapmas\u0131n\u0131 istedi. H\u0131ristiyan sanat\u0131nda, \u00f6zellikle heykelde, \u201cMeryem Ana\u201d ile “o\u011flu \u0130sa”y\u0131 bar\u0131nd\u0131ran heykel t\u00fcr\u00fcne “Piet\u00e2” diyorlar. Michelangelo\u2019nun yapt\u0131\u011f\u0131 Piet\u00e2\u2019n\u0131n ifadesi, eklemler, koldaki damarlar ve iki “fig\u00fcr” aras\u0131ndaki ba\u011f o kadar kuvvetli \u015fekilde yans\u0131yordu ki, seyircilerinde \u201ccanl\u0131\u201d hissi uyand\u0131r\u0131yordu. D\u00fcnyan\u0131n en me\u015fhur Piet\u00e2\u2019s\u0131 bu! Bug\u00fcn Vatikan-Aziz Petrus Bazikilas\u0131’nda bulunuyor. Bir rivayete g\u00f6re, buraya giden ilgililer Piet\u00e2’n\u0131n ba\u015fkas\u0131na ait oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015f, bunun etraf\u0131nda dedikodular olmu\u015f. Michelangelo da eserine imza atm\u0131\u015f, hatta imza att\u0131\u011f\u0131 tek eseri buymu\u015f… D\u00f6nemin sanat\u00e7\u0131lar\u0131 Michelangelo’nun Meryem’i \u00e7ok gen\u00e7 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f. Vasari bu hususta, “\u0130ffetini lekesiz koruyanlar\u0131n uzun zaman gen\u00e7 kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0130sa kadar dert \u00e7ekenlerin de ya\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rememi\u015fler!. Bu yap\u0131t Michelangelo’nun dehas\u0131na daha \u00f6nce yapt\u0131klar\u0131ndan \u00e7ok daha fazla \u015fan, \u015feref ve parlakl\u0131k katt\u0131” demi\u015ftir.<\/p>\n Michelangelo’dan:<\/p>\n “Ta\u015f, seninle konu\u015fur; \u00e7ekicin kenar\u0131yla vurup dinlersin, duyars\u0131n. Kendisini sana a\u00e7ar, ama vurulacak yeri bilmek l\u00e2z\u0131m. Ta\u015f, keskiye g\u00fccenmez. Ta\u015f\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bozmak de\u011fildir bu; de\u011fi\u015fmek onun yap\u0131s\u0131nda var!”<\/p>\n Floransal\u0131 Michelangelo, Roma’dayd\u0131 art\u0131k. O s\u0131rada memleketindeki arkada\u015flar\u0131 Michelangelo’ya yaz\u0131p geri d\u00f6nmesini \u0131srar ettiler. Floransa’da “blok” \u00fczerinde bir mermer vard\u0131, Simone Fiesole ad\u0131nda bir sanat\u00e7\u0131 dev bir fig\u00fcr yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u00c7al\u0131\u015f\u0131p, iyi bir \u015fey olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k\u00e7a i\u015fleri eline y\u00fcz\u00fcne bula\u015ft\u0131rd\u0131. Bu blok \u00fczerindeki mermerde bir\u00e7ok Floransal\u0131 heykelt\u0131ra\u015f \u00e7al\u0131\u015fmak istemi\u015fti. Ama bu “berbat” edilen \u015fey sonunda bir kenara at\u0131ld\u0131. Senelerce terk edilmi\u015f h\u00e2lde \u00f6ylece durdu… Michelangelo bu mermer par\u00e7as\u0131n\u0131n yan\u0131na geldi, \u00f6l\u00e7t\u00fc… Sonra balmumundan bir fig\u00fcr yap\u0131p, mermerle k\u0131yas yapt\u0131; yontup yontamayaca\u011f\u0131n\u0131 hesaplad\u0131. Ger\u00e7i Michelangelo ortaya ne \u00e7\u0131kar\u0131rsa \u00e7\u0131kars\u0131n, k\u0131ymetsiz mermer par\u00e7as\u0131 \u00e7\u00f6pteki h\u00e2linden daha iyi olacakt\u0131. Michelangelo’nun “ba\u015fyap\u0131t” (masterpiece) denilen Davud eseri, bu h\u0131rpalanm\u0131\u015f mermer par\u00e7as\u0131ndan yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n Michelangelo\u2019nun \u015fu ifadeleri hangi heykel i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyorum, bahsetti\u011fimiz \u015feyle mutab\u0131k oldu\u011fu i\u00e7in payla\u015fay\u0131m: “Kocaman bir mermer par\u00e7as\u0131 buldum, i\u00e7inde \u015fu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz heykel sakl\u0131ym\u0131\u015f; yapt\u0131\u011f\u0131m b\u00fct\u00fcn i\u015f, i\u00e7indeki heykelin g\u00f6r\u00fcnmesine engel par\u00e7alar\u0131 soymakt\u0131. Elinden gelen insan i\u00e7in, hi\u00e7 de zor bir i\u015f de\u011fil bu!'”<\/p>\n Floransa’ya h\u00fckmedenler Davud\u2019un adaletini hat\u0131rlas\u0131n, onun \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda adamak\u0131ll\u0131 y\u00f6netsin insanlar\u0131 diye yapm\u0131\u015f bunu…<\/p>\n Vasari’nin heykel hakk\u0131ndaki yorumu: “Kesinlikle Michelangelo’nun Davud’unu g\u00f6ren kimsenin, sa\u011f ya da \u00f6l\u00fc hi\u00e7bir heykelt\u0131ra\u015f\u0131n hi\u00e7bir yap\u0131t\u0131n\u0131 g\u00f6rmeye ihtiyac\u0131 yoktur.”<\/p>\n Michelangelo, hakikaten \u201cuyan\u0131k d\u00fc\u015f g\u00f6ren\u201d bir sanatk\u00e2rd\u0131. “Hayat dedi\u011fin, sonuna kadar ac\u0131 ve m\u00fccadele demekti” onun i\u00e7in: “Allah’\u0131, d\u00fcnyadaki her \u015feyi, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc ve insanlar\u0131 sevdim. Ya\u015famay\u0131, her \u015feyi ile sevdim. \u015eimdi de, en tabi\u00ee bir son oldu\u011fu i\u00e7in \u00f6l\u00fcm\u00fc seviyorum. Tahrip edici kuvvetler mucidli\u011fimi asla \u00f6ld\u00fcrmedi!”<\/p>\n Ayl\u0131k Dergisi 190. Say\u0131, Temmuz 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ustan\u0131n murad\u0131, kendinin ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 mertebeye \u00e7\u0131ra\u011f\u0131n\u0131 yeti\u015ftirmek. K\u00f6rpe \u00e7\u0131ra\u011f\u0131n hevesi, tuttu\u011funu koparmaya yeltenmesi, i\u015fine dair potansiyelinin y\u00fcksek olmas\u0131 hem kendine faydad\u0131r, hem de ustas\u0131na. \u00c7\u0131rak ustadan, usta da \u00e7\u0131raktan beslenir.…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"ppma_author":[14,18],"class_list":["post-969","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar","author-admin","author-oguz-can-sahin","no-post-thumbnail"],"yoast_head":"\n