Kapitalist tarih ve modern \u00e7a\u011f iki ana temel unsur \u00fczerinde y\u00fckselir: Ulus devlet ve evrensel \u00f6l\u00e7ekte \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f-\u00f6rg\u00fcle\u015ftirilmi\u015f bir kapitalist-modernist sistem. Fakat, kurgulad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00fcst sistem ak\u0131l baz\u0131nda ne kadar d\u00fczenli ve tezats\u0131z bir bi\u00e7imde \u00f6rg\u00fcle\u015ftirilmi\u015f olursa olsun \u201cMutlak Fikir\u201dle ba\u011f\u0131 yoksa, bir b\u00fct\u00fcn olan \u00e2lemi kendi b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde ku\u015fatamaz… Her \u00e2n yeniden varolan \u00e2lem, her defas\u0131nda bu ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015fl\u0131ktan kurtulur, yeni formlar i\u00e7inde kendini ifadeye ge\u00e7er. Dolay\u0131s\u0131yla, mutlak olana a\u00e7l\u0131k duymayan, \u201cb\u00fct\u00fcn\u201d\u00fcn aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde olmayan ve b\u00fct\u00fcn\u00fcn d\u00fczeni i\u00e7in \u00e7aba sarf etmeyen insan\u0131n da, do\u011fru h\u00fckme varma ve do\u011fru h\u00fckm\u00fc g\u00f6r\u00fcp tan\u0131ma gibi bir \u015fans\u0131 olmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc, d\u00fc\u015f\u00fcnen \u015fuurun kendisine \u015fuuru yoktur. \u0130\u015fler ters gider, d\u00fczeltilecek \u015feylerin say\u0131s\u0131 hi\u00e7 bitmez. Sistemin kapsam ve karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 artt\u0131k\u00e7a, yanl\u0131\u015f\u0131n kendi do\u011frular\u0131n\u0131 do\u011furdu\u011fu bir s\u00fcre\u00e7 i\u015fler; vazge\u00e7me, yanl\u0131\u015ftan geri d\u00f6nem imk\u00e2n\u0131 kalmaz. Yasal d\u00fczenlemeler artar ve kat\u0131la\u015f\u0131r, k\u0131r\u0131lgan bir h\u00e2l al\u0131r; esneklik, de\u011fi\u015fim ve uyum kapasitelerini yitirirler. Disiplinler aras\u0131nda bran\u015fla\u015fma ve da\u011f\u0131tma artar; par\u00e7alara g\u00f6sterilen dikkat y\u00fcz\u00fcnden \u201cb\u00fct\u00fcn\u201d\u00fcn idaresi elden ka\u00e7ar. Kurumsal dejenerasyon had safhaya ula\u015f\u0131r, illegalite bir devlet politikas\u0131 h\u00e2line gelir. Resm\u00ee ve d\u00fczenli yap\u0131lar, iktidar\u0131n a\u011flar\u0131ndan kurtulan gayr\u00ee-resm\u00ee ve d\u00fczensiz yap\u0131lar\u0131 kendi i\u00e7inde \u00fcretmeye ba\u015flar. Sermayeye geri d\u00f6n\u00fc\u015fler azal\u0131r, kapitalist gruplar yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 ticarete de\u011fil, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli spek\u00fclatif k\u00e2rlar getiren i\u015f alanlar\u0131na y\u00f6nlendirirler. Yasal olan ahl\u00e2k\u00ee olan\u0131n, \u00e7\u0131kar ilkenin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7er. Sermayenin a\u015f\u0131r\u0131 birikimi, finanslanma u\u011fra\u015fmay\u0131 ticaretten daha cazip h\u00e2le getirir. Bu da toplumun geni\u015f kesimleri \u00fczerinde buhrana ve toplumsal kutupla\u015fmaya sebep olur. \u0130nsanlar kendilerini yaln\u0131z ve \u00e7aresiz hisseder, \u00e7aresizli\u011fin ezilmi\u015fli\u011fi i\u00e7inde s\u0131\u011f\u0131nacak bir yer ararlar. Bu h\u00e2l neyin nesi, nereden gelip nereye gidiyoruz, benim, ailemin, yak\u0131nlar\u0131m\u0131n sonu ne olacak sorular\u0131 insan\u0131 s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmaya ba\u015flar. T\u00fcm bu sorular ve sorunlar ahl\u00e2k\u00ee ve iktisad\u00ee \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn habercisidir. Ahl\u00e2k\u00ee \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f de t\u00fcm \u00fcst sistemin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc demektir.<\/p>\n
Geni\u015fleme ve refah d\u00f6nemlerinden \u00e7ok krizlerle karakterize kapitalist sistemin ve \u00e7\u00f6z\u00fclmekte olan Amerikan rejiminin h\u00e2l-i p\u00fcr mel\u00e2li de bu minv\u00e2lde… 1968’de d\u00fcnyan\u0131n en zay\u0131f \u00fclkelerinden biri olan Vietnam kar\u015f\u0131s\u0131nda tutunamay\u0131p \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerden beri ba\u015flayan kriz ve \u00e7eli\u015fkileri artarak devam ediyor. Asker\u00ee ve m\u00e2l\u00ee alanda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kriz ve bu alanlardaki ba\u015far\u0131lar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak seyreden d\u00fcnya \u00fczerindeki g\u00fc\u00e7 kullanma tekeli, hem kendi insan\u0131 hem d\u00fcnya nezdinde me\u015fruiyetini yitirdi. Hegemonya fonksiyonunu yerine getirmesi g\u00fc\u00e7le\u015fti. Giderek de h\u00e2kimiyet krizine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Kapitalist d\u00fcnya ekonomisinin ufkunu, hacmini ve n\u00fcfuzunu geli\u015ftirmekle beraber, modern devletler aras\u0131 sistemin al\u0131\u015f\u0131ld\u0131k i\u015fleyi\u015f tarz\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi. Al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k uygulamalar\u0131yla da, kapitalizmin vazge\u00e7ilmez bir \u00f6zelli\u011fi olan; devlet g\u00fc\u00e7leriyle m\u00e2l\u00ee g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda dengeyi bozdu, bir t\u00fcrl\u00fc kurulam\u0131yor, bunun a\u011f\u0131r bedelini de istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrmesinde \u00e7\u0131kar\u0131 olan \u00e7evrelerin d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm insanl\u0131k \u00f6d\u00fcyor.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla, t\u00fcm alanlarda gerileyen, ba\u015fta \u201corganik merkez\u201d olmak \u00fczere ili\u015fkileri bozulan, kriz ve \u00e7eli\u015fkileri artarak devam eden Amerika’n\u0131n art\u0131k Amerikan Merkez Bankas\u0131 (FED) eliyle kalpazanl\u0131k yaparak, d\u00fcnya ticareti \u00fczerinde bask\u0131 kurarak dolar\u0131 rezerv para konumunda tutmas\u0131, kendini finanse ettirmesi ve kapitalizmin lider \u00fclkesi olarak kalmas\u0131 hayli zor. \u00c7\u00fcnk\u00fc, piyasalar\u0131 etkisi alt\u0131na alan kriz ge\u00e7ici de\u011fil, kal\u0131c\u0131; ar\u0131z\u00ee de\u011fil, yap\u0131sal… Kapitalist sistemin h\u00e2kim tepelerini tutan y\u00f6neticilerin kontrol g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00f6tesinde bir hareket kabiliyetine sahip. Bu da onu, modern devletler aras\u0131 sistemin k\u00f6kl\u00fc yap\u0131lar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131yabilece\u011finden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve y\u0131k\u0131c\u0131 k\u0131l\u0131yor. \u00dcstelik devlet otoritesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 kaotik bir ortamda, Amerika gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir devletin bile, \u201ckukla devlet\u201dler d\u0131\u015f\u0131nda kendine ciddi m\u00fcttefikler bulmas\u0131 ve bunlar\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n Amerika’n\u0131n d\u00fcnya g\u00fcc\u00fcn\u00fcn sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na ve geni\u015flemesine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funa ikna etmesi olduk\u00e7a zor.<\/p>\n
Fakat, t\u00fcm bu olumsuz \u015fartlara ra\u011fmen, Amerika d\u0131\u015f\u0131nda yeni-kapitalist bir g\u00fcc\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 istemeyen Pentagon ve m\u00fcttefikleri, g\u00fcd\u00fcml\u00fc kaos ortam\u0131ndan yeni bir d\u00fcnya d\u00fczeni \u00e7\u0131karma, en az\u0131ndan koalisyona dayal\u0131 bir hegemonya kurma pe\u015findeler. Art\u0131k tek bir devletin \u201ckab\u201d\u0131na s\u0131\u011fmayan kapitalist g\u00fcc\u00fc denetim alt\u0131na almak i\u00e7in her yolu deniyorlar. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, art\u0131k devletlerle tan\u0131mlanmak istemeyen, ulus-devleti a\u015fma ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme e\u011filiminde olan lider konumundaki \u00f6zel giri\u015fim kurumlar\u0131ysa kozmopolit bir kapitalizmden yana, bunun yolunu da devletle birliktelikte de\u011fil, ondan uzakla\u015fmakta buluyorlar. Bu da modern devlet sisteminden ve devlet kapitalizminden yana tav\u0131r koyanlar\u0131n i\u015fini zorla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla, Pentagon ve m\u00fcttefiklerinin, hi\u00e7 bir topluma ve topra\u011fa ba\u011fl\u0131 olmadan, istedikleri yerde serbest\u00e7e \u00e7al\u0131\u015fma hakk\u0131 isteyen m\u00e2l\u00ee g\u00fc\u00e7leri zora dayal\u0131 olarak denetim alt\u0131na alma giri\u015fimi, d\u00fcnya ticareti \u00fczerinde bask\u0131 kurarak s\u00fcrekli rezerv para konumunda tuttu\u011fu Amerikan dolar\u0131na y\u00f6nelik g\u00fcvenlik krizini art\u0131rabilece\u011fi gibi, t\u00fcm servet ve devlet\u00a0 g\u00fcc\u00fcn\u00fcn dayand\u0131\u011f\u0131, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f ve hi\u00e7 y\u0131k\u0131lmaz diye bakt\u0131\u011f\u0131 yap\u0131lar\u0131 da yerle bir edebilir. B\u00f6yle bir y\u0131k\u0131m, ne ad\u0131na ve kimin i\u00e7in \u201cilerleme\u201d oldu\u011fu herkesin bildi\u011fi bir s\u0131r olan ilerleyi\u015fin kaosa ilerledi\u011fini, hi\u00e7li\u011fe vard\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u201cgeli\u015fmi\u015flik\u201din a\u011f\u0131r bedelini \u00f6deme zaman\u0131n\u0131n geldi\u011fini g\u00f6sterir. L\u00e2kin, i\u015fin hazin taraf\u0131, ilah\u00ee inayete mazhar olacak istidadlar\u0131 kalmad\u0131. Tap\u0131nd\u0131klar\u0131 madd\u00ee \u00e2lemle kurduklar\u0131 ili\u015fki f\u0131trat\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc t\u00fcketti, kalbin nurunu s\u00f6nd\u00fcrd\u00fc, insan\u0131 insan yapan hasletleri \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Oysa, ilah\u00ee sevgiye mazhar olmak, ancak adil olmakla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu da Bat\u0131l\u0131 halklarda hi\u00e7 olmad\u0131. Her zaman Hakk\u2019\u0131n zalim kulu olmay\u0131 tercih ettiler.<\/p>\n
Muhtemeldir ki; modern zamanlar\u0131n d\u00f6ne d\u00f6ne devrini tamamlad\u0131\u011f\u0131, Amerikan y\u00fczy\u0131l\u0131n\u0131n sona erdi\u011fi, bu sisteme ait, miad\u0131 dolmu\u015f yap\u0131lar\u0131n y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131, para ve iktidar aras\u0131ndaki ili\u015fkinin farkl\u0131 bir bi\u00e7imde kuruldu\u011fu bir de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecindeyiz. Finans-kapitalin h\u00e2kim tepelerini tutan \u201cayr\u0131cal\u0131kl\u0131 akt\u00f6r\u00fcler\u201d paralar\u0131n\u0131 art\u0131k ticarete de\u011fil, yeni s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe bulduklar\u0131 yeni k\u0131l\u0131fa; \u201cg\u00fcd\u00fcml\u00fc kaos\u201d ortam\u0131na yat\u0131r\u0131yorlar. Yeni sistemin yeni yap\u0131lar\u0131n\u0131n kuruldu\u011fu, sermaye birikim sistemlerinin yeniden \u00f6rg\u00fctlendi\u011fi bu istikrars\u0131zl\u0131k ortam\u0131n\u0131, d\u00fcnya d\u00fczenini \u201cs\u0131f\u0131rlama\u201dn\u0131n tam zaman\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyor ve bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a dillendiriyorlar; sistemik kaos ortam\u0131n\u0131 f\u0131rsata \u00e7evirip spek\u00fclatif k\u00e2rlar elede ediyorlar. Dolay\u0131s\u0131yla, bundan \u00e7\u0131kar\u0131 olan kapitalist gruplar\u0131n amac\u0131na hizmet etti\u011fi s\u00fcrece d\u00fcnya ekonomisindeki istikrars\u0131zl\u0131k da s\u00fcrecek, kitleler yeni d\u00fcnya d\u00fczeni k\u00f6leli\u011fine uygun davran\u0131\u015f al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 geli\u015ftirinceye kadar insanl\u0131\u011f\u0131 bekleyen fel\u00e2ketler bitmeyecektir.<\/p>\n
Covid-19 salg\u0131n\u0131 bu fel\u00e2ketler zincirinin ilk halkas\u0131, ad\u0131m ad\u0131m da sosyal bir m\u00fchendislik projesi olma yolunda h\u0131zla ilerliyor. Onun i\u00e7in, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz sistemik kaos ortam\u0131n\u0131 iyi okumal\u0131, dikkatimizi da\u011f\u0131tan, zihnimizi kapatan, kitleleri istenilen \u201c\u00e7ekim havuzlar\u0131\u201dna y\u00f6nlendirmek \u00fczere e\u011fitilmi\u015f uzmanlara, salg\u0131n bilimcilere ihtiyatla yakla\u015fmal\u0131y\u0131z. Kriterlerimizi, kararlar\u0131m\u0131z\u0131 kendimiz belirlemeli, g\u00fcd\u00fcml\u00fc kaos ortam\u0131n\u0131 f\u0131rsat bilip T\u00fcrkiye’yi ta\u015f\u0131yamayaca\u011f\u0131 bir y\u00fck\u00fcn alt\u0131na sokmaya \u00e7al\u0131\u015fan \u015fer g\u00fc\u00e7lerin bizi kontrol etmesine izin vermemeliyiz. Aksi takdirde, yeni sistemin yeni yap\u0131lar\u0131na uygun olarak, yeni formlar i\u00e7inde dayat\u0131lacak \u201cyeni yalanlar b\u00fct\u00fcn\u00fc\u201dne t\u00e2bi olmaktan ba\u015fka yapabilece\u011fimiz bir \u015fey kalmaz.<\/p>\n
Ayl\u0131k Dergisi 190. Say\u0131, Temmuz 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kapitalist tarih ve modern \u00e7a\u011f iki ana temel unsur \u00fczerinde y\u00fckselir: Ulus devlet ve evrensel \u00f6l\u00e7ekte \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f-\u00f6rg\u00fcle\u015ftirilmi\u015f bir kapitalist-modernist sistem. Fakat, kurgulad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00fcst sistem ak\u0131l baz\u0131nda ne kadar d\u00fczenli ve…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"ppma_author":[14,16],"class_list":["post-964","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar","author-admin","author-mevlut-koc","no-post-thumbnail"],"yoast_head":"\n