{"id":941,"date":"2020-06-01T11:43:33","date_gmt":"2020-06-01T11:43:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?p=941"},"modified":"2025-03-21T11:47:09","modified_gmt":"2025-03-21T11:47:09","slug":"sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/","title":{"rendered":"Sevginin Anatomisi ya da Ellisinden Sonra Kendinden Ka\u00e7an Adam \u2013I-"},"content":{"rendered":"<p><em>Bir insan\u0131n de\u011feri baya\u011f\u0131 kesire benzer:<\/em><\/p>\n<p><em>Pay ger\u00e7ek de\u011ferini g\u00f6sterir,<\/em><\/p>\n<p><em>Payda kendisini ne zannetti\u011fini.<\/em><\/p>\n<p><em>Paydan\u0131n de\u011feri artt\u0131k\u00e7a kesrin de\u011feri azal\u0131r.<\/em><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>\u201cBelli ki bu fikir onun vicdan\u0131n\u0131 her zamankinden daha \u00e7ok rahats\u0131z ediyor, Tanr\u0131 fikrinden s\u00f6z ediyorum. Bazen sadece bir fikir olarak g\u00f6rse de zaman zaman bask\u0131s\u0131n\u0131 hissetti\u011fi bir \u0131srara d\u00f6n\u00fcveriyor. G\u00f6nl\u00fcnce tart\u0131\u015fmasa bile akl\u0131ndan \u00e7\u0131km\u0131yor bir t\u00fcrl\u00fc. Yok, ihtiyarl\u0131k belirtisi de\u011fil bu, \u00f6l\u00fcm\u00fc sezmekle ilgili oldu\u011funu da sanmam, bana kal\u0131rsa daha \u00e7ok insan onurunun sonucu.\u201d diye yazm\u0131\u015ft\u0131 Maksim Gorki, Sava\u015f ve Bar\u0131\u015f i\u00e7in kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6ns\u00f6zde. Tolstoy\u2019un fikirsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc \u2018insanl\u0131k onuru\u2019 ile alakal\u0131 bulmu\u015ftu, di\u011fer herkesin aksine. \u00c7\u00fcnk\u00fc Tolstoy\u2019u tan\u0131yan fikir ve sanat insanlar\u0131n\u0131n pek \u00e7o\u011fu onun bu durumunu ya\u015fl\u0131l\u0131k ile tezah\u00fcr eden \u00f6l\u00fcm korkusuyla ili\u015fkili g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi. Fakat Tolstoy\u2019un s\u0131\u011f\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 hakikat ya da bir di\u011fer ifade ile inanmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Tanr\u0131, gelece\u011fini kurtarmak i\u00e7in de\u011fil ge\u00e7mi\u015fini temizlemek i\u00e7indi. Yani onurunun \u00fczerine kara bir leke gibi yap\u0131\u015fan g\u00fcnahlar\u0131n\u0131n sinir u\u00e7lar\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 gerilimi azaltabilmek i\u00e7in.<\/p>\n<p>*<\/p>\n<p>Tolstoy son derece varl\u0131kl\u0131 bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak geldi d\u00fcnyaya. Hayat\u0131 boyunca arzu edip ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 tek bir \u015fey olmad\u0131. D\u00fc\u015f\u00fcnsene cennet gibi bir hayat. Parma\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u0131klat\u0131yorsun i\u00e7inden ne ge\u00e7iyorsa \u00f6n\u00fcne geliyor. Hizmet\u00e7ilerin, halay\u0131klar\u0131n, mujiklerin emrine amade. Bir elin balda di\u011fer elin havyarda. Ufuklar\u0131n \u00f6tesine uzanan topraklar\u0131n var ama sen k\u0131l\u0131n\u0131 k\u0131p\u0131rdatmadan bu topraklar, s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor, ekiliyor, bi\u00e7iliyor. Sen yat\u0131yorsun \u00e7iftliklerin i\u015fliyor ve durmadan c\u00fczdan\u0131na para giriyor. Hem refah hem de konfor sahibisin. Bug\u00fcn ikisinden birini di\u011ferine tercih etmen gerek mesela. D\u00fcnya de\u011fi\u015fti \u00e7\u00fcnk\u00fc. Ama kont Tolstoy\u2019un zaman\u0131nda \u00f6yle de\u011fildi. Zenginlik, refah, konfor, saadet ve huzur denilen insanl\u0131\u011f\u0131n kahir ekseriyetinin u\u011fruna \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6ze ald\u0131\u011f\u0131 olgular\u0131 be\u015fi bir yerde olarak boynunda ta\u015f\u0131yabiliyordun.<\/p>\n<p>Neyse ki hakikat denen \u015fiddetli r\u00fczg\u00e2r bu bilgin insan\u0131n teknesini es ge\u00e7medi. Hatta bir anafor gibi onu i\u00e7ine \u00e7ekip do\u011fdu\u011funa pi\u015fman edecek kadar \u00e7alkalad\u0131. 54 y\u0131ll\u0131k rehavet bir gecede alabora oldu. Hayata tekrar g\u00f6zlerini a\u00e7an mumya \u0131ss\u0131z, dipsiz ve korkun\u00e7 bir piramidin i\u00e7erisinde hapsolmu\u015f buldu kendini. \u00c7\u00fcnk\u00fc o g\u00fcne kadar hayat\u0131n yumu\u015fak y\u00fcz\u00fcyle muhatap olmu\u015ftu. En az\u0131ndan \u00f6yle san\u0131yordu. Kendini korumak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 kalkan kaburgalar\u0131na \u00e7oktan saplanm\u0131\u015f ama o yeni fark ediyordu. Kan kaybediyordu. Acele etmeliydi. Hayat\u0131 boyunca tasa nedir bilmeyen bu adam ilk defa m\u00fccerret bir arzunun ard\u0131na tak\u0131lm\u0131\u015f, \u00e7abuk elde edemeyece\u011fi bir iste\u011fin pe\u015fine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Hedefe do\u011fru h\u0131rstan ba\u015f\u0131 d\u00f6nm\u00fc\u015f bir \u015fekilde ko\u015fuyor ne var ki var\u0131\u015f noktas\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 anda daha yola \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyordu. Bu paradoks onu daha fazla alevlendiriyor fakat o y\u0131lmadan hatta g\u00f6z\u00fcn\u00fc bile k\u0131rpmadan yoluna devam ediyordu. Zweig, <em>Kendi Hayat\u0131n\u0131n \u015eiirini Yazanlar<\/em> isimli eserinde onun bu durumunu \u015f\u00f6yle tasvir eder;<\/p>\n<p>\u201cTolstoy t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 etkileyen faal ya\u015fam\u0131n\u0131n 54. y\u0131l\u0131nda ilk kez hi\u00e7li\u011fi, t\u00fcm insanl\u0131\u011fa has bir yazg\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc. O andan itibaren yok olu\u015funa dek varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n arkas\u0131ndaki o kara bo\u015flu\u011fa, o anla\u015f\u0131lmaz derinli\u011fine hi\u00e7 korkmadan dikti g\u00f6zlerini. Fakat bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 bu hi\u00e7likten ba\u015fka y\u00f6ne \u00e7evirse de Lev Tolstoy\u2019un bak\u0131\u015f\u0131, bir insan\u0131n zaman\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en bilgili ve en tinsel bak\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Hi\u00e7bir insan onun gibi s\u00f6zle ifade edilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir \u015feye kar\u015f\u0131, k\u00f6t\u00fc yazg\u0131n\u0131n trajedisine kar\u015f\u0131 korkun\u00e7 bir g\u00fc\u00e7le sava\u015f a\u00e7mam\u0131\u015ft\u0131r, hi\u00e7 kimse onun kadar kararl\u0131 bir \u015fekilde insano\u011flunun yazg\u0131s\u0131na e\u011filmemi\u015f, insanl\u0131\u011f\u0131n yazg\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 tutumunu sorgulamam\u0131\u015ft\u0131r. Hi\u00e7 kimse bu bo\u015f bak\u0131\u015f\u0131, hi\u00e7li\u011fin insan\u0131n ruhunu yutan bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 onun kadar \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc bir \u015fekilde hissetmemi\u015f ve hi\u00e7 kimse buna onun kadar ola\u011fan\u00fcst\u00fc katlanmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc burada erke\u011fin vicdan\u0131 bu siyah g\u00f6zbebe\u011finin o karanl\u0131k pusuda bekleyi\u015fine bir sanat\u00e7\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k, cesur, enerjik ve g\u00f6zlemci bak\u0131\u015flar\u0131yla bakabilmi\u015ftir. Tolstoy hi\u00e7bir zaman bir saniye bile varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n trajedisi kar\u015f\u0131s\u0131nda bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 korkak\u00e7a ka\u00e7\u0131rmam\u0131\u015f ya da g\u00f6zlerini kapamam\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>Bu c\u00fcmleleri Zweig\u2019e kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in iktibas etmedim a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Hatta d\u00fc\u015f\u00fcncelerim neredeyse onunla taban tabana z\u0131t diyebilirim. Zweig burada bahsetti\u011fi durumu ilerleyen sayfalarda biraz daha a\u00e7\u0131yor. \u00d6zetle Tolstoy\u2019un ellisinden sonra ayd\u0131nlanmas\u0131n\u0131 ya\u015fl\u0131l\u0131k d\u00f6neminde hemen herkesin maruz kald\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00fcm korkusu ile ili\u015fkilendiriyor. Her ya\u015fl\u0131n\u0131n bu d\u00f6nemlerde \u00f6l\u00fcmle y\u00fczle\u015fti\u011fini ve bu sebeple ontolojik bir bo\u015fluk i\u00e7erisinde sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 psikanalitik a\u00e7\u0131dan inceliyor. Tolstoy\u2019un anlam aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 bu perspektiften de\u011ferlendirmek do\u011fru olmaz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u015eunu da eklemek gerek Tolstoy\u2019un hayat\u0131n\u0131n belli bir d\u00f6neminde nihilist oldu\u011fu ve Zweig\u2019in dedi\u011fi gibi varolu\u015fun arka plan\u0131nda yatan hi\u00e7likten mustarip oldu\u011fu ink\u00e2r edilemez. Fakat onu derin uykusundan uyand\u0131ran itici g\u00fc\u00e7, ruhunu sarsan ve i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz bir girdab\u0131n i\u00e7erisinde otuz y\u0131l s\u00fcrecek bir \u00e7ileye s\u00fcr\u00fckleyen as\u0131l sebep bu de\u011fil. Bug\u00fcne kadar yaz\u0131lm\u0131\u015f itiraf kitaplar\u0131n\u0131n belki de en samimi ve en \u00e7\u0131plak olan\u0131 diyebilece\u011fimiz <em>\u0130tiraflar\u0131m<\/em> isimli eserinde \u015f\u00f6yle diyor Tolstoy;<\/p>\n<p>\u201cSava\u015fta insanlar \u00f6ld\u00fcrd\u00fcm, d\u00fcelloda insanlar vurdum, k\u00f6yl\u00fclerin elinden zorla al\u0131nm\u0131\u015f paralar\u0131 kumarda \u00e7ar\u00e7ur ettim, onlara gaddarca davrand\u0131m, hafif me\u015frep kad\u0131nlarla zina yapt\u0131m ve erkekleri aldatt\u0131m. Yalan, h\u0131rs\u0131zl\u0131k, zina, her t\u00fcrl\u00fc serke\u015flik ve zalimlik, her t\u00fcrl\u00fc rezillik yapt\u0131m, i\u015flemedi\u011fim tek bir su\u00e7 kalmad\u0131.\u201d<\/p>\n<p>Kuca\u011f\u0131ndaki t\u00fcm \u00e7\u00fcr\u00fck elmalar\u0131 b\u00f6yle d\u00f6k\u00fcyor Tolstoy. Ama bundan \u00f6nce bir insan ne i\u00e7in itiraflar\u0131n\u0131 kaleme al\u0131r ki? Hayat\u0131 boyunca yapt\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm rezillik ve serke\u015flikleri hi\u00e7 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 insanlara anlat\u0131r? En mahrem s\u0131rlar\u0131n\u0131 bizzat kendi eliyle fa\u015f eder? Kalbinin ve ruhunun derinliklerinde sakl\u0131 olan m\u00fcphem kap\u0131lar\u0131 yabanc\u0131lara a\u00e7ar ve g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fckle onlar\u0131 i\u00e7eri davet eder? Elbette itiraf bir t\u00fcr ar\u0131nma rit\u00fcelidir. G\u00fcnahlar\u0131 ba\u015fkalar\u0131yla payla\u015fmak ilk bak\u0131\u015fta her ne kadar bir ceza gibi g\u00f6r\u00fcnse de g\u00fcnahk\u00e2r i\u00e7in \u00f6d\u00fcld\u00fcr. Su\u00e7a ortak toplamak o su\u00e7un vicdanda yarataca\u011f\u0131 h\u0131r\u00e7\u0131n sesi azaltmak ad\u0131na yap\u0131lan \u00e7ok antik bir taktiktir. \u0130tiraf da bir yerde su\u00e7a ortak toplamak anlam\u0131na gelir. Yani vicdan\u0131 susturmak\u2026 Varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n en \u00fccra k\u00f6\u015felerinde yatan f\u0131tri iyilik g\u00fcd\u00fcs\u00fcn\u00fcn davul gibi gerilen y\u00fcz\u00fcn\u00fc yumu\u015fatmak\u2026<\/p>\n<p>Ama Zweig\u2019e soracak olursak insan\u0131 Tanr\u0131\u2019dan bile yukar\u0131 bir makama koyan bu abimiz \u015f\u00f6yle diyecektir: \u201cNe olmu\u015f yani \u00fc\u00e7-be\u015f k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn paras\u0131n\u0131 yediysen, tamam k\u00f6yl\u00fclere de ac\u0131yorum ama siz o noktada olmay\u0131 tercih etmediniz. Bug\u00fcne kadar yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z kad\u0131nlardan ni\u00e7in bu kadar mustaripsiniz ve vicdan azab\u0131 duyuyorsunuz azizim? Siz gen\u00e7li\u011finizin en ate\u015fli d\u00f6nemindeydiniz, farkl\u0131 bedenler elbette arzulayacakt\u0131n\u0131z, ki beraber oldu\u011funuz han\u0131mlar\u0131 sanki buna siz mi zorlad\u0131n\u0131z? Aldatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z kocalara da \u00fcz\u00fclm\u00fcyor de\u011filim ama su\u00e7u \u00fczerine atacak kimse de bulam\u0131yorum a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Bunun yan\u0131 s\u0131ra sava\u015fta \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz insanlar\u0131 da fazla d\u00fc\u015f\u00fcnmeyin. Sava\u015f zaman\u0131ndaki entelekt\u00fcel kapasiteniz sava\u015f\u0131n ne kadar k\u00f6t\u00fc bir \u015fey oldu\u011funu size g\u00f6stermiyordu ne yaz\u0131k ki!\u201d Vs. vs.<\/p>\n<p>Ki Zweig, Tolstoy\u2019u anlatt\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcmde buna benzer \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyor. \u0130nsan iradesini hi\u00e7e sayan bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla Tolstoy\u2019un mistik buhranlar\u0131n\u0131, hatta ilahi bir muhtevaya sahip olan bu hakikat aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 basit bir ya\u015fl\u0131l\u0131k nevrozuna indirgiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc ona g\u00f6re Nehl\u00fcdof gibi asil bir g\u00fcnahkar\u0131n ve Katyu\u015fa gibi a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k bir fahi\u015fenin bile yanl\u0131\u015f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat edecek arg\u00fcmanlar bulmak imk\u00e2ns\u0131z. \u0130nsand\u0131r neticede. Susuz kald\u0131\u011f\u0131nda kendi bebe\u011finin \u015fah damar\u0131n\u0131 kesip, kan\u0131n\u0131 emse bile su\u00e7layamazs\u0131n. Ez c\u00fcmle ben bu anlay\u0131\u015fa k\u00f6kten kar\u015f\u0131y\u0131m. Tolstoy insanl\u0131k onuruna yak\u0131\u015fmayacak hareketlerde bulundu\u011funu sezdi. Burada belki sezgi kelimesinin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmekte fayda var. \u00c7\u00fcnk\u00fc hakikat akla de\u011fil sezgiye hitap eder, yani dolay\u0131s\u0131yla ruha&#8230; Tolstoy da <em>Hayat \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler<\/em> isimli eserinde tam olarak bizim anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z manada olmasa da bir t\u00fcr sezgiden bahseder ve buna \u201cakli vicdan\u201d der.<\/p>\n<p>\u00d6zet olarak Tolstoy 30 y\u0131ll\u0131k m\u00fcreffeh bir ya\u015fam\u0131n akabinde 30 y\u0131l boyunca s\u00fcrecek derin bir anlam aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde buldu kendini. Bunun sebebi ise ge\u00e7mi\u015finde i\u015fledi\u011fi hatalar\u0131n bir g\u00fcn i\u00e7inde yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu burukluk hissiydi. Ah\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 hatta can\u0131na kastetti\u011fi masum insanlar\u0131n kulaklar\u0131nda \u00e7\u0131nlayan \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131. Haks\u0131z kazan\u00e7lar\u0131n\u0131n midesindeki ek\u015fimsi tad\u0131. G\u00fcnahk\u00e2r ve inan\u00e7s\u0131z bir insan\u0131n b\u00f6ylesine k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irmesi elbette k\u00fc\u00e7\u00fcmsenecek bir durum de\u011fildi; \u00fcstelik bir insan\u0131n hayat\u0131nda sahip olabilece\u011fi her \u015feye sahipken. Ama kont Tolstoy son nefesine kadar m\u00fccadelesini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. G\u00f6zlerini son k\u0131rp\u0131\u015f\u0131nda bile arad\u0131\u011f\u0131 \u015feye ula\u015fma \u00fcmidi y\u00fcre\u011finin derinliklerinde alev alev yanmaktayd\u0131.<\/p>\n<p>*<\/p>\n<p><em>\u0130tiraflar\u0131m<\/em>, normal bir okuyucu i\u00e7in Tolstoy\u2019la ilgili k\u00e2fi miktarda malumat sunuyor. Gustave Flaubert \u201cne b\u00fcy\u00fck bir sanat\u00e7\u0131 ne b\u00fcy\u00fck bir psikolog\u201d der onun i\u00e7in. Hayali karakterlerinin ruh d\u00fcnyas\u0131na derinlikli bir \u015feklide n\u00fcfuz edebilen bu sakall\u0131 bilge, kendi i\u00e7inde olup bitenleri ne kadar ustaca anlatabilir siz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Psikanaliz ve genel olarak psikoloji topluma mal olmu\u015f nevrotik ve psikotik vakalar \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fcr ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131(1). Genel ge\u00e7er \u00f6nermeler ile tan\u0131mlar \u00fcretir ve vakalara toplu bir bak\u0131\u015f ile olas\u0131 terap\u00f6tik y\u00f6ntemler olu\u015fturur. Ama elimize ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir mezura ile \u00e7evresini \u00e7izemeyece\u011fimiz insan karakterleri, eylemleri ve e\u011filimleri tarihin hi\u00e7bir noktas\u0131nda g\u00f6r\u00fclmemi\u015f vakalara her zaman te\u015fnedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc sonsuz ihtimaller bar\u0131nd\u0131ran bu eylem \u00e7e\u015fitlili\u011fi hayat\u0131n kaotik yap\u0131s\u0131 i\u00e7erisinde hi\u00e7bir olas\u0131l\u0131k matemati\u011finin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisine giremez. Sadece Tanr\u0131n\u0131n bilgisi dahilinde olan bu d\u00fcnya-insan aras\u0131ndaki irrasyonel algoritma hala \u00f6ng\u00fcrelemezli\u011fini korumakta. Bu sebeple bireyin i\u00e7sel karma\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131, sorunsallar\u0131n\u0131 -sorunlar\u0131n boyutuna g\u00f6re de\u011fi\u015febilir- kendisinden daha iyi analiz edebilecek d\u0131\u015fsal bir otorite aramas\u0131 do\u011fru de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla Tolstoy\u2019u, Tolstoy\u2019un kaleminden okumak b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz ediyor.<\/p>\n<p>Anlam buhranlar\u0131n\u0131n ilk evresinde inanca s\u0131\u011f\u0131n\u0131yor Tolstoy. Delicesine inanmak a\u015fk\u0131yla yan\u0131p tutu\u015fuyor. \u0130\u00e7indeki la\u011f\u0131m kokusunun sebebini inan\u00e7s\u0131zl\u0131kta buluyor. Fakat inanc\u0131 yanl\u0131\u015f yerde ar\u0131yor; Kilisede. Akl\u0131n\u0131 bir kenara koyarak kiliseye gidiyor. T\u00fcm inan\u00e7l\u0131 insanlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi. Kilisenin \u00f6\u011fretilerini harfi harfine yerine getiriyor. T\u00fcm sakramentleri eksiksiz \u015fekilde uyguluyor. Ne yaz\u0131k ki ruhunda hissetti\u011fi kas\u0131rgalar durmuyor. Kendini hala inan\u00e7s\u0131zl\u0131k dehlizinde, ayaklar\u0131 prangal\u0131 bir g\u00fcnahk\u00e2r gibi hissetmeye devam ediyor. Bu d\u00f6nem tam \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n<p>B\u00f6yle olmayaca\u011f\u0131n\u0131 anlay\u0131nca mujiklerin aras\u0131na kar\u0131\u015f\u0131yor. Mujiklerin yani Rus k\u00f6yl\u00fclerinin yani k\u00f6lelerinin. Kendileriyle dost olmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile anlamayan bu k\u00f6yl\u00fcler, fiziksel anlamda Tolstoy\u2019u i\u00e7lerine kabul etseler de, ruhsal anlamda hep bir m\u00fclteci muamelesi g\u00f6steriyor. Kilisede bulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 halk\u0131n g\u00f6nl\u00fcnde ar\u0131yor Tolstoy. As\u0131l inanc\u0131n, saf iman\u0131n onlar\u0131n y\u00fcreklerinde sakl\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Ve onlar gibi olursa yani onlar gibi giyinir, onlar gibi yer-i\u00e7er ve \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa onlar gibi olabilece\u011fine inan\u0131yor. Ne yaz\u0131k ki yine yanl\u0131\u015f bir te\u015febb\u00fcs\u00fcn i\u00e7erisinde buluyor kendini. Kuca\u011f\u0131nda bir demet h\u00fcsran ile geri d\u00f6n\u00fcyor. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f kitaplara, bilgiye, akla, bilime ve elbette felsefeye\u2026<\/p>\n<p>Antik filozoflardan kendi d\u00f6nemindeki fikir adamlar\u0131na kadar herkesi okuyor. Akl\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ve felsefenin rehberli\u011finde bilgiden inan\u00e7 dam\u0131tmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u0130\u00e7indeki gel-gitleri, y\u00fcre\u011finde \u00e7a\u011flay\u0131p duran ku\u015fkular\u0131 susturmak istiyor. Susuzluktan iflah\u0131 kesilmi\u015f g\u00f6nl\u00fcne bir damla ab-\u0131 hayat ar\u0131yor. Ama yine nafile. Yine olmuyor. \u0130\u00e7inde tasarlad\u0131\u011f\u0131 binay\u0131 in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015fan fakat tam olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in y\u0131k\u0131p yeniden yapmaya giri\u015fen bir mimar gibi durmadan farkl\u0131 y\u00f6ntem ve teknikler deniyor. \u201cZihnin tun\u00e7 surlardan berkitilmi\u015f \u00fclkesi\u201d i\u00e7inde ayaklar\u0131nda felsefe \u00e7ar\u0131klar\u0131yla gezmenin faydas\u0131z oldu\u011funu anl\u0131yor. Bundan sonra yazm\u0131\u015f oldu\u011fu t\u00fcm fikri eserler bu d\u00f6nemde yapt\u0131\u011f\u0131 okumalar\u0131n bir meyvesidir.<\/p>\n<p>\u0130tiraflar\u0131m, Tolstoy\u2019un itiraflar serisinin ilk eseridir asl\u0131nda. Kutsal metin incelemelerini kaleme ald\u0131\u011f\u0131 ve s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisindeki teolojik duraklar\u0131ndan bahsetti\u011fi ba\u015fka eserleri de var. Bunlardan \u0130ncil \u00fczerine kaleme ald\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131lardan ba\u015fka T\u00fcrk\u00e7eye terc\u00fcme edilmi\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yok maalesef. Ama <em>\u0130tiraflar\u0131m<\/em>\u2019\u0131 iyi okuyan bir okuyucu kurgular\u0131nda onun hayat\u0131na ve fikriyat\u0131na dair ciddi malumatlar edinecektir.<\/p>\n<p>*<\/p>\n<p>Peki, t\u00fcm bu fikr\u00ee karma\u015fa i\u00e7erisinde Tolstoy hayat\u0131n\u0131n son demlerinde hangi inanca sahipti? Ya da bir inanca sahip miydi? Onunla ilgili sorulan en pop\u00fcler sorulardan bir tanesi de \u015fudur; \u201cM\u00fcsl\u00fcman m\u0131yd\u0131?\u201d<\/p>\n<p>Bir zamanlar Ukrayna\u2019da do\u011fup, b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f daha sonra T\u00fcrkiye\u2019ye gelmi\u015f M\u00fcsl\u00fcman bir abi ile tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Bana Tolstoy\u2019un, Gogol\u2019\u00fcn, \u00c7ehov\u2019un, Pu\u015fkin\u2019in, Dostoyevski\u2019nin M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Yeti\u015fti\u011fi \u00e7evrede nas\u0131l bir \u0130slami anlay\u0131\u015f vard\u0131 ya da nas\u0131l bir k\u00fclt\u00fcrel politika y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyordu bilmiyorum. Fakat ad\u0131 ge\u00e7en Rus yazarlar\u0131 M\u00fcsl\u00fcman \u00e7ocuklar\u0131 g\u00f6n\u00fcl rahatl\u0131\u011f\u0131 ile okusun diye san\u0131r\u0131m b\u00f6yle bir \u015fey uydurmu\u015flard\u0131. Gayr-i M\u00fcslim bir \u00fclkede zaten yeterince \u0130slam-d\u0131\u015f\u0131 \u00f6\u011felere maruz kald\u0131klar\u0131 i\u00e7in her \u015feye temkinli yakla\u015fmalar\u0131 buna sebep olmu\u015f olabilir. Ki tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m t\u00fcm gurbet\u00e7i M\u00fcsl\u00fcmanlar bize g\u00f6re olduk\u00e7a vesveseliler diyebilirim. Hatta hastal\u0131k derecesinde bir vesveseden mustarip oluyorlar genellikle.<\/p>\n<p>Konuyu daha fazla uzatmadan, \u00fclkemizde de Tolstoy\u2019un M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funa dair bir alg\u0131 s\u00f6z konusu. Bu alg\u0131y\u0131 olu\u015fturan \u015fey ise bir kitap. Pek \u00e7ok yay\u0131nevinin \u201cgizlenen\u201d \u201cyasaklanan\u201d kisvesi ile bast\u0131\u011f\u0131 Tolstoy\u2019un pek de me\u015fhur olmayan bir eseri. \u201c<em>Hazreti Muhammed<\/em>\u201d \u201c<em>\u0130slam Peygamberi Muhammed<\/em>\u201d gibi isimlerle bas\u0131l\u0131yor. Fakat eserin as\u0131l ad\u0131; \u201c<em>Muhammed\u2019in Kuran\u2019a Girmemi\u015f Hadisleri.<\/em>\u201d Ba\u015fl\u0131k bir \u015feyler \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor bize. Tolstoy Kuran\u2019\u0131n Hz. Peygamberin s\u00f6zlerinden olu\u015ftu\u011funu zannediyor. T\u0131pk\u0131 \u0130ncil\u2019in Hz. \u0130sa\u2019n\u0131n hayat\u0131 ve s\u00f6zlerinden m\u00fcte\u015fekkil olmas\u0131 gibi. \u0130lk bariz hata burada g\u00f6steriyor kendini.<\/p>\n<p>Eser toplam 93 hadisten olu\u015fuyor. Bu hadisler 1908 y\u0131l\u0131nda Hindistan\u2019da bas\u0131lm\u0131\u015f olan Abdullah el-S\u00fchreverdi\u2019nin, <em>Hz. Muhammed\u2019in Hadisleri<\/em> isimli kitab\u0131ndan iktibas edilmi\u015f. Ne yaz\u0131k ki se\u00e7ilen hadislerden 26 tanesi kaynaks\u0131z,(2) 1\u2019i uydurma ve 9 tanesinin de asl\u0131 de\u011fil fakat benzeri bulunmakta. Bu problem elbette Tolstoy\u2019un de\u011fil eserin yazar\u0131 el-S\u00fchreverdi\u2019nin. \u0130lk olarak Tolstoy\u2019un bu hadis derlemesi onun M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funa dair ge\u00e7erli bir delil olarak kabul edilemez. Bol\u015fevikler\u2019in bu eserin yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131 yasaklamalar\u0131 da do\u011frudur. Fakat buradaki ama\u00e7 Tolstoy\u2019un M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funu gizlemek de\u011fil, iktidar\u0131n ideolojik y\u00f6nelimine ters d\u00fc\u015fen bir yay\u0131n unsurunu ortadan kald\u0131rmakt\u0131r. Mesele bununla bitmiyor. Bir de Tolstoy\u2019un Rus as\u0131ll\u0131 bir han\u0131ma yazd\u0131\u011f\u0131 k\u0131sa mektuplar var. Benim okudu\u011fum \u00c7al\u0131ku\u015fu yay\u0131nlar\u0131n\u0131n bask\u0131s\u0131nda bu mektuplar eserin sonuna ili\u015ftirilmi\u015f ve Tolstoy\u2019un M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funa dair k\u0131ymetli envanterler olarak sunulmu\u015f.<\/p>\n<p>1909 y\u0131l\u0131nda Azeri k\u00f6kenli General \u0130brahim A\u011fa ile evli olan Rus k\u00f6kenli Yelena Vekilova Tolstoy\u2019a bir mektup yazar. Mektubunda kafas\u0131n\u0131n kar\u0131\u015f\u0131k oldu\u011funu belirtir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kocas\u0131 M\u00fcsl\u00fcman, kendisi ise Hristiyan\u2019d\u0131r. Sorun; \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n hangi dine mensup olaca\u011f\u0131 ve kimliklerine hangi dini yazd\u0131racaklar\u0131d\u0131r. Tolstoy\u2019un bu konulara ciddi y\u00f6nelim sahibi oldu\u011funu bilen Bayan Vekilova bir mektup yazarak, fikir dan\u0131\u015f\u0131r ve tavsiye ister. Elbette Tolstoy bayan\u0131 cevaps\u0131z b\u0131rakmaz. O ana kadarki teolojik aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6zetler \u00f6ncelikle. Son olarak da \u0130slam dinine \u00f6vg\u00fcler ya\u011fd\u0131rarak \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 \u0130slam din ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne g\u00f6re yeti\u015ftirmesini \u00f6\u011f\u00fctler. Hatta \u201cM\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k Hristiyanl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fcst\u00fcnd\u00fcr\u201d ya da \u201c\u0130slam en son ve en b\u00fcy\u00fck dindir\u201d, \u201cHristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabul edemiyorum\u201d gibi c\u00fcmleler de kullan\u0131r. Ama ne yaz\u0131k ki bu c\u00fcmleler onun M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funu kan\u0131tlamaya yetmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc burada bahsetti\u011fi Hristiyanl\u0131k g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn dejenere olmu\u015f, kutsal kitab\u0131 tahrif edilmi\u015f paganist unsurlarla \u00f6z\u00fcn\u00fc kaybetmi\u015f Bat\u0131 dinidir. Halbuki <em>Din Nedir?<\/em> Ve <em>Hayat \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler<\/em> isimli eserlerinde Tolstoy kendisinin \u0130sa\u2019n\u0131n getirdi\u011fi ilk dine mensup oldu\u011funu ve bir havari gibi iman etti\u011fini bas bas ba\u011f\u0131r\u0131yor. Sadece bir \u00f6rnek olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan <em>Din Nedir?<\/em> kitab\u0131ndan bir al\u0131nt\u0131:<\/p>\n<p>\u201cBize g\u00f6re hakiki din; harici suretleri de\u011fil, temel ilkeleri itibari ile Brahmanizm\u2019e Konf\u00fc\u00e7yus\u00e7ulu\u011fa, Taoculu\u011fa, Yahudili\u011fe hatta \u0130slam\u2019a uyan ilkeleri ile Hristiyanl\u0131kt\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>Bir t\u00fcr dini \u00e7o\u011fulculuk gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir belki ama \u00f6yle de\u011fil. Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n ilk formunun kendisinin iman etti\u011fi din oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerde de bunu destekleyecek pek \u00e7ok a\u00e7\u0131klamada bulunuyor. Bu durumda elbette \u0130slam\u2019\u0131n paganist bir din olan Hristiyanl\u0131k\u2019tan daha \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu iddia ediyor.<\/p>\n<p>\u0130slam ile ilgili bu t\u00fcrden \u00f6v\u00fcc\u00fc ifadeler kendisinin alt\u0131 y\u0131l doktorlu\u011funu yapm\u0131\u015f olan Slovak as\u0131ll\u0131 D. P. Makovitski\u2019nin \u201c<em>Tolstoy\u2019un Yan\u0131nda<\/em>\u201d isimli eserinde de var. Burada da Hristiyanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 yapm\u0131\u015f oldu\u011fu teolojik ele\u015ftiriler ve \u0130slam ile ilgili ifadeler yanl\u0131\u015f bir okumaya tabi tutuluyor. Halbuki kendisinin fikri eserleri, bulundu\u011fu dini konumu g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan apa\u00e7\u0131k bilgiler sunuyor. K\u0131sacas\u0131 Tolstoy bir Hristiyan olarak \u00f6ld\u00fc. Fakat o \u0130sa\u2019n\u0131n dinine iman ediyordu. Ve bu dinin di\u011fer dinlerle \u00f6z\u00fcnde \u00e7at\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yordu. Belki ona Hanif denilebilir. Ama M\u00fcsl\u00fcman demek do\u011fru olmayacakt\u0131r.<\/p>\n<p>*<\/p>\n<p><em>Din Nedir?<\/em> ile <em>Hayat \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler <\/em>ve<em> Tanr\u0131n\u0131n Egemenli\u011fi \u0130\u00e7imizdedir<\/em> isimli eserleri Tolstoy\u2019un fikir d\u00fcnyas\u0131n\u0131 anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayacak \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131yor.\u00a0 \u00d6zellikle <em>Din Nedir?<\/em> ciddi bir ara\u015ft\u0131rma eseridir. Bol ansiklopedik bilgilerden, nitelikli istidl\u00e2llerden ve derinlikli tenkitlerden olu\u015fur. Bu tenkitlerden k\u00fclt\u00fcr ve politikadan maada bilim nasiplenir. \u00d6yle sert ve ha\u015fin davran\u0131r ki bilime belki de bu tutuma tenkit demek do\u011fru olmayacakt\u0131r. \u015eu c\u00fcmle maksad\u0131m\u0131za a\u00e7\u0131kl\u0131k getirecektir:<\/p>\n<p>\u201cBilim denilen \u015fey; tesad\u00fcfi, birbirinden tamamen kopuk, \u00e7o\u011fu kez hi\u00e7bir fayda ta\u015f\u0131mayan ve tart\u0131\u015fmas\u0131z hakikati sunamamakla kalmay\u0131p \u00e7o\u011fu kez ham hayaller sunan, bug\u00fcn hakikat diye ilan edilip, yar\u0131n reddedilen bilgi par\u00e7ac\u0131klar\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>En temelde din, ahlak, insan, Tanr\u0131 olgular\u0131n\u0131 tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r Tolstoy. Bu metinde bir edebiyat ve sanat adam\u0131ndan \u00f6te filozof ve bilge bir insanla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r okuyucu. Tolstoy\u2019un aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc evresinde yapm\u0131\u015f oldu\u011fu okumalar\u0131n bir meyvesidir. <em>Hayat \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler<\/em> de ayn\u0131 \u015fekilde ciddi bir aray\u0131\u015f ve ara\u015ft\u0131rman\u0131n mahsul\u00fcd\u00fcr. Daha ilk etapta Tolstoy\u2019un kendisine sormu\u015f oldu\u011fu alt\u0131 sorunun cevaplar\u0131 bu eserlerde sakl\u0131d\u0131r. O sorular ise \u015funlard\u0131r;<\/p>\n<p>1-Ne i\u00e7in ya\u015famal\u0131?<\/p>\n<p>2-Benim ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sebebi ne?<\/p>\n<p>3-Benim ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n amac\u0131 ne?<\/p>\n<p>4-\u0130\u00e7imde hissetti\u011fim iyilik ve k\u00f6t\u00fcl\u00fck b\u00f6l\u00fcnmesinin anlam\u0131 ne, ne i\u00e7in varlar?<\/p>\n<p>5-Nas\u0131l ya\u015famal\u0131y\u0131m?<\/p>\n<p>6-\u00d6l\u00fcm nedir? Kendimi nas\u0131l kurtarabilirim?<\/p>\n<p>Tabi\u00ee sonraki kurgu eserlerinde bu sorulara verdi\u011fi cevaplar da bariz bir \u015fekilde ortadad\u0131r. Sadece bu iki eserde daha felsefi bir \u00fcslup ve daha mant\u0131ksal bir kurgu \u00f6n plandad\u0131r.<\/p>\n<p>Sevgi\u2026 Tolstoy\u2019un \u00fczerinde en fazla durdu\u011fu, hikayelerinde en fazla i\u015fledi\u011fi ve en fazla \u00f6nem verdi\u011fi olgudur. <em>\u0130nsan Ne ile Ya\u015far?<\/em> diye soracak olsayd\u0131n\u0131z, b\u00fcy\u00fck ihtimalle sevgi diyecekti. <em>Hayat \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler<\/em>\u2019in en \u00f6nemli k\u0131sm\u0131 \u201cakli vicdan\u201d ve \u201csevgi\u201d meselesidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc burada Tolstoy t\u00fcm insan toplumlar\u0131n\u0131n ideal saadete nas\u0131l ula\u015fabilece\u011finin re\u00e7etesini sunar. Akli vicdan, idrak d\u0131\u015f\u0131 olmayan bir t\u00fcr sezgidir. Ve bu insani meleke ile birey sevgi denen \u015feyi kavrayabilir. Sevgi ise \u015fahsi menfaati yads\u0131yabilecek ve insan\u0131n \u00e7\u0131kars\u0131z eylem yapabilmesini sa\u011flayabilecek tek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Sevgi zorunludur. \u00c7\u00fcnk\u00fc menfaatsiz eylemler hayat \u015fartlar\u0131n\u0131n zorunlu bir sonucudur. Bunun d\u0131\u015f\u0131ndaki ihtimaller insan ya\u015fam\u0131n\u0131 kaosa s\u00fcr\u00fckleyecektir.<\/p>\n<p>Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi olduk\u00e7a etkileyici bir hik\u00e2ye ile anlat\u0131yor Tolstoy. <em>\u0130\u00e7imizdeki \u015eeytan<\/em>\u2019\u0131n sonlar\u0131nda yer alan <em>Aptal \u0130van<\/em> isimli \u00f6yk\u00fc yukar\u0131daki kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z iyilik ve saf sevgi fikirlerinin ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f halidir sanki. <em>Aptal \u0130van<\/em>\u2019\u0131n haricinde daha pek \u00e7ok hikayesinde bu temay\u0131 i\u015fliyor elbette. Fakat burada kelimenin tam anlam\u0131yla saf bir karakter olan \u0130van\u2019\u0131n elibol tav\u0131rlar\u0131, sahip oldu\u011fu her \u015feyi bir an ku\u015fku duymadan karde\u015fleriyle payla\u015fmas\u0131 okuyucuyu derinden etkiliyor. Ve son olarak deli g\u00f6z\u00fcyle bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu karakterin hik\u00e2yenin sonunda kazanan taraf olmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir ders veriyor.<\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><strong>Dipnotlar:<\/strong><\/p>\n<p><em>1-Konuyu biraz daha derinle\u015ftirecek farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 yeri gelmi\u015fken payla\u015fmak isterim. Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7, Do\u011fu-Bat\u0131 Aras\u0131nda \u0130slam adl\u0131 eserinde psikoloji ile alakal\u0131 olarak alan\u0131n uzmanlar\u0131ndan derledi\u011fi bilgileri \u015fu c\u00fcmlelerle ifade ediyor: \u201c\u0130nsan\u0131n ruhu vard\u0131r. Ama psikoloji ruh bilimi de\u011fildir. As\u0131l ruh bilimi m\u00fcmk\u00fcn de de\u011fildir. Psikoloji g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte olan i\u00e7 manzaran\u0131n muayyen bir sahas\u0131n\u0131, insan\u0131n i\u00e7 aleminde d\u0131\u015f d\u00fcnyadan gelme ge\u00e7ici ve yok olabilen gayri \u015fahsi ve ayn\u0131 olan \u015feyleri tetkik eder. Bu itibarla psikofizyoloji, psikometri, psikohijyen, ruhun fizi\u011finden bahsedebilir. Nicelik psikolojisinin m\u00fcmk\u00fcn olu\u015fu ise d\u00fc\u015f\u00fcnce ve hissiyat\u0131n harici, mekanik, nicelikli, yani gayri manevi mahiyeti hakk\u0131ndaki sav\u0131 teyit etmektedir. Hayvan psikolojisi ile insan psikolojisi bir b\u00fct\u00fcn te\u015fkil edebiliyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc psikolojinin ruhla de\u011fil, canl\u0131lar\u0131n s\u0131rf psi\u015fik y\u00f6n\u00fcn\u00fcn tezah\u00fcrleriyle ilgisi vard\u0131r.\u201d Burada da psyche denilen ve ruh diye terc\u00fcme edilen bu kelimenin ruhla alakas\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 olsa olsa nefis oldu\u011fu, onun zaten hayvanda da bulundu\u011fu, psikolojinin de i\u015fte bu nefs durumlar\u0131n\u0131 inceledi\u011fi iddia ediliyor k\u0131sacas\u0131.<\/em><\/p>\n<p><em>2-Usul-\u00fc Hadis literat\u00fcr\u00fcnde uydurma hadislere terminolojik olarak \u201cmevzu\u201d denir. Ve bir hadis mevzu dahi olsa kaynaklarda senetleriyle yaz\u0131l\u0131 olarak bulunur. Bu 26 hadisin kaynaklarda bulunmamas\u0131 demek; eseri yazan ki\u015finin bile uydurmu\u015f olabilece\u011fi ihtimalini bar\u0131nd\u0131r\u0131r.<\/em><\/p>\n<p>Ayl\u0131k Dergisi 189. Say\u0131, Haziran 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir insan\u0131n de\u011feri baya\u011f\u0131 kesire benzer: Pay ger\u00e7ek de\u011ferini g\u00f6sterir, Payda kendisini ne zannetti\u011fini. Paydan\u0131n de\u011feri artt\u0131k\u00e7a kesrin de\u011feri azal\u0131r. \u00a0 \u201cBelli ki bu fikir onun vicdan\u0131n\u0131 her zamankinden daha&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"ppma_author":[14],"class_list":["post-941","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fikir","author-admin","no-post-thumbnail"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Sevginin Anatomisi ya da Ellisinden Sonra Kendinden Ka\u00e7an Adam \u2013I- Ayl\u0131k Dergisi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Sevginin Anatomisi ya da Ellisinden Sonra Kendinden Ka\u00e7an Adam \u2013I- Ayl\u0131k Dergisi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Bir insan\u0131n de\u011feri baya\u011f\u0131 kesire benzer: Pay ger\u00e7ek de\u011ferini g\u00f6sterir, Payda kendisini ne zannetti\u011fini. Paydan\u0131n de\u011feri artt\u0131k\u00e7a kesrin de\u011feri azal\u0131r. \u00a0 \u201cBelli ki bu fikir onun vicdan\u0131n\u0131 her zamankinden daha&hellip;\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ayl\u0131k Dergisi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-06-01T11:43:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-03-21T11:47:09+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"aylikdergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Aylik_Dergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Aylik_Dergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"aylikdergisi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"18 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/\"},\"author\":{\"name\":\"aylikdergisi\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd\"},\"headline\":\"Sevginin Anatomisi ya da Ellisinden Sonra Kendinden Ka\u00e7an Adam \u2013I-\",\"datePublished\":\"2020-06-01T11:43:33+00:00\",\"dateModified\":\"2025-03-21T11:47:09+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/\"},\"wordCount\":4111,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Fikir\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/\",\"name\":\"Sevginin Anatomisi ya da Ellisinden Sonra Kendinden Ka\u00e7an Adam \u2013I- Ayl\u0131k Dergisi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-06-01T11:43:33+00:00\",\"dateModified\":\"2025-03-21T11:47:09+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Sevginin Anatomisi ya da Ellisinden Sonra Kendinden Ka\u00e7an Adam \u2013I-\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\",\"name\":\"Ayl\u0131k Dergisi\",\"description\":\"Fikir, Siyaset, Toplum ve K&uuml;lt&uuml;r Sanat\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\",\"name\":\"Ayl\u0131k Dergisi\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png\",\"width\":380,\"height\":287,\"caption\":\"Ayl\u0131k Dergisi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi\",\"https:\/\/x.com\/Aylik_Dergisi\",\"https:\/\/www.instagram.com\/aylikbarandergisi\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd\",\"name\":\"aylikdergisi\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/image\/794c885c93221403cc418bbc3f8b6bb9\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"aylikdergisi\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/aylikdergisi.com\"],\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sevginin Anatomisi ya da Ellisinden Sonra Kendinden Ka\u00e7an Adam \u2013I- Ayl\u0131k Dergisi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Sevginin Anatomisi ya da Ellisinden Sonra Kendinden Ka\u00e7an Adam \u2013I- Ayl\u0131k Dergisi","og_description":"Bir insan\u0131n de\u011feri baya\u011f\u0131 kesire benzer: Pay ger\u00e7ek de\u011ferini g\u00f6sterir, Payda kendisini ne zannetti\u011fini. Paydan\u0131n de\u011feri artt\u0131k\u00e7a kesrin de\u011feri azal\u0131r. \u00a0 \u201cBelli ki bu fikir onun vicdan\u0131n\u0131 her zamankinden daha&hellip;","og_url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/","og_site_name":"Ayl\u0131k Dergisi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi","article_published_time":"2020-06-01T11:43:33+00:00","article_modified_time":"2025-03-21T11:47:09+00:00","author":"aylikdergisi","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Aylik_Dergisi","twitter_site":"@Aylik_Dergisi","twitter_misc":{"Yazan:":"aylikdergisi","Tahmini okuma s\u00fcresi":"18 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/"},"author":{"name":"aylikdergisi","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd"},"headline":"Sevginin Anatomisi ya da Ellisinden Sonra Kendinden Ka\u00e7an Adam \u2013I-","datePublished":"2020-06-01T11:43:33+00:00","dateModified":"2025-03-21T11:47:09+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/"},"wordCount":4111,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization"},"articleSection":["Fikir"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/","name":"Sevginin Anatomisi ya da Ellisinden Sonra Kendinden Ka\u00e7an Adam \u2013I- Ayl\u0131k Dergisi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website"},"datePublished":"2020-06-01T11:43:33+00:00","dateModified":"2025-03-21T11:47:09+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/06\/01\/sevginin-anatomisi-ya-da-ellisinden-sonra-kendinden-kacan-adam-i\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Sevginin Anatomisi ya da Ellisinden Sonra Kendinden Ka\u00e7an Adam \u2013I-"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/","name":"Ayl\u0131k Dergisi","description":"Fikir, Siyaset, Toplum ve K&uuml;lt&uuml;r Sanat","publisher":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization","name":"Ayl\u0131k Dergisi","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png","contentUrl":"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png","width":380,"height":287,"caption":"Ayl\u0131k Dergisi"},"image":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi","https:\/\/x.com\/Aylik_Dergisi","https:\/\/www.instagram.com\/aylikbarandergisi\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd","name":"aylikdergisi","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/image\/794c885c93221403cc418bbc3f8b6bb9","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g","caption":"aylikdergisi"},"sameAs":["http:\/\/aylikdergisi.com"],"url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/author\/admin\/"}]}},"authors":[{"term_id":14,"user_id":1,"is_guest":0,"slug":"admin","display_name":"aylikdergisi","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/72d88977e7edd63669015a131160b7255adb4b26ec9dfe844962f6640dc09e99?s=96&d=mm&r=g","author_category":"","user_url":"http:\/\/aylikdergisi.com","last_name":"","first_name":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/941","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=941"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/941\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":942,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/941\/revisions\/942"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=941"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=941"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=941"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=941"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}