Korona vir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131ndan sonra b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikler meydana geldi. \u00d6yle zannediyorum ki tarihin k\u0131r\u0131lma zamanlar\u0131na \u201cSanayi Devrimi Sonras\u0131 Toplum\u201c denildi\u011fi gibi \u015fimdi de \u201cKorona Sonras\u0131 D\u00f6nem\u201d denilecek.<\/p>\n
Korona vir\u00fcs\u00fc denilen salg\u0131n hastal\u0131k (Pandemi) esnas\u0131nda ve sonras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir ekonomik kriz bekleniyor. Elbette ciddi i\u015fsizlik ve sosyal problemler de ba\u015f g\u00f6sterecektir. Devletler, bu hastal\u0131kla m\u00fccadele ederken g\u00f6stermi\u015f oldu\u011fu ba\u015far\u0131lar ile tarih sahnesine ge\u00e7eceklerdir.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fma ili\u015fkilerinde hatta e\u011fitimde dahi b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fiklikler olaca\u011fa benzemektedir. \u00d6rne\u011fin e\u011fitim okullarda de\u011fil art\u0131k evlerde veriliyor. Bir\u00e7ok \u015firket \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n i\u015flerini evden yapmas\u0131n\u0131 istiyor. Otomasyon ve uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma neredeyse d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerinde soka\u011fa \u00e7\u0131kman\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 ile birlikte zorunlu olarak uygulanmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fma ili\u015fkilerinde meydana gelecek de\u011fi\u015fiklikleri 2015 y\u0131l\u0131nda yazm\u0131\u015f oldu\u011fum \u201cKapitalizm Sonras\u0131 D\u00f6nem; Malikiyet ve Serbestiyet Devri\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 doktora \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda dile getirmi\u015f ve sonucunda emeklerim \u0130stanbul \u00dcniversitesi\u2019nde oybirli\u011fi ile kabul edilmi\u015fti. 2017 y\u0131l\u0131nda da bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 kitap olarak yay\u0131nlamak nasip olmu\u015ftu.<\/p>\n
Kitab\u0131n daha geni\u015f kitlelere ula\u015fmas\u0131 ve gerekli tart\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015flatmak \u00fczere isim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile yeniden basmaya karar verdim. Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 Yeni T\u00fcrk\u00e7e ifadesi ile \u201c\u00d6zel M\u00fclkiyet ve H\u00fcrriyet\u201d \u015feklinde de\u011fi\u015ftirdim. Alt ba\u015fl\u0131\u011fa da \u201cKorona Sonras\u0131 D\u00f6nem\u201d ad\u0131n\u0131 verdim.<\/p>\n
Biraz da i\u00e7eri\u011finden bahsetmekte yarar var. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, Bedi\u00fczzaman Said Nursi\u2019nin Mektubat isimli eserinden istifade edilerek haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Said Nursi, bu eserinde bir gelecek tasavvurunda bulunarak insanl\u0131\u011f\u0131n \u201cMalikiyet ve Serbestiyet Devri\u201d ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi yeni bir d\u00f6nemden bahsetmektedir.<\/p>\n
Bu d\u00f6nemin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi \u201c\u00fccretli\u201d sistemin sona erecek olmas\u0131 ve yerine \u00f6zel m\u00fclkiyetin daha yayg\u0131nla\u015facak olmas\u0131d\u0131r. \u0130nsanlar ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u00fccretli olarak \u00e7al\u0131\u015fmak yerine; kendi i\u015flerinin sahibi olaca\u011f\u0131 yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma ili\u015fkisini \u00f6ng\u00f6rmektedir.<\/p>\n
\u0130nsanl\u0131k tarihinde be\u015f a\u015famal\u0131 bir sosyal de\u011fi\u015fim ve \u00e7al\u0131\u015fma ili\u015fkisi meydana gelmi\u015ftir. Bunlar Marx\u2019a g\u00f6re ilkel kom\u00fcnal d\u00f6nem, k\u00f6lelik devri, feodal d\u00f6nem, kapitalizm ve sosyalizm (kom\u00fcnizm) devirleridir. Said Nursi, bu d\u00f6nemleri benzer bir \u015fekilde ele almakla birlikte kapitalizm ve kom\u00fcnizm d\u00f6nemlerini tek bir devirde ele alarak \u201c\u00fccretli d\u00f6nem\u201d ismini vermi\u015ftir.<\/p>\n
\u00dccretli sistemin dahi bir g\u00fcn mutlaka sona erece\u011fini zira insanlar\u0131n esir olmak istemeyece\u011fi gibi \u00fccretli olmak da istemeyece\u011fini dile getirir. Bunun yerine serbest piyasa ekonomisi ve h\u00fcrriyetin \u00f6nem kazand\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel m\u00fclkiyet sisteminin yerle\u015fece\u011fini ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n
Ger\u00e7ekten de insanl\u0131k tarihi incelendi\u011finde \u00fccretli sistemin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 ile birlikte toprak a\u011fal\u0131\u011f\u0131 yani feodalizm ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat bu sefer de topra\u011fa ba\u011fl\u0131 k\u00f6leli\u011fin yerine eme\u011fin metala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00fcreciyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte \u00fccrete ba\u011fl\u0131 bu sistemin di\u011fer bir ad\u0131na da \u201cmodern k\u00f6lelik\u201d denilmektedir.<\/p>\n
Kapitalist sistem, \u00fccretli emek ili\u015fkisinin ve \u00f6zel m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131n s\u00fcreklili\u011finin ve geni\u015flemesini g\u00fcvence alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte insan eme\u011finin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin kay\u0131tlar alt\u0131na al\u0131nmas\u0131na engel olamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle kapitalist sistemin anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve de\u011ferlendirilebilmesi i\u00e7in \u00fccret sistemlerini g\u00f6zden ge\u00e7irmek \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Michel Husson, \u201c\u00c7al\u0131\u015fma Hakk\u0131 Ya da Evrensel Gelir\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda \u00fccretlili\u011fin k\u00f6leli\u011finden sadece yar\u0131 zamanl\u0131 kurtulman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirmi\u015ftir. Yani g\u00fcnde iki saat dahi olsa bir ba\u015fkas\u0131na \u00fccretli olarak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fclmek oldu\u011funu ifade etmektedir. \u201cBu \u015fekildeki bir \u00e7al\u0131\u015fmaya mecbur olmak, zaman\u0131n geri kalan\u0131nda k\u00f6lele\u015fmektir.\u201d demektedir.<\/p>\n
Said Nursi\u2019nin eserlerinden ilham alarak \u00fccretli sistemin asl\u0131nda \u201cmodern k\u00f6lelik\u201d oldu\u011funu yapm\u0131\u015f oldu\u011fum \u00e7al\u0131\u015fmalarda dile getirmi\u015ftim. Bunun yerine insanlar\u0131n kendi i\u015flerine sahip olaca\u011f\u0131 e\u011fer bu m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil ise, hi\u00e7 olmaz ise ortakl\u0131k ili\u015fkisi ile k\u0131smen dahi olsa i\u015fine malik olaca\u011f\u0131 bir d\u00f6nemin yakla\u015fmakta oldu\u011funu ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n
Husson ile birlikte bir \u00e7ok ekonomist \u201ckapitalizm sonras\u0131 d\u00f6nemi\u201d hayal bile edememektedir. Hatta Fukuyama \u201cTarihin Sonu ve Son \u0130nsan\u201d isimli eserinde kom\u00fcnizmin y\u0131k\u0131lmas\u0131 ile birlikte kapitalizmin zaferini erken bir zamanda ilan ederek \u00e7ok fazla abartm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
\u00d6yle ki; insanl\u0131k \u00e2leminin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun gelir adaletsizli\u011finden yak\u0131nd\u0131\u011f\u0131, sa\u011fl\u0131k ve sosyal g\u00fcvenlik sistemlerinden mahrum kald\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemi, insanl\u0131\u011f\u0131n son d\u00f6nemi olarak ilan etmenin b\u00fcy\u00fck bir talihsizlik oldu\u011fu \u00e7o\u011fu yazar taraf\u0131ndan dile getirilmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130nsanlara kan ve g\u00f6zya\u015f\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey g\u00f6stermeyen kom\u00fcnist sisteme geri d\u00f6n\u00fclemeyece\u011fine g\u00f6re elbette bamba\u015fka ekonomik ve sosyal ya\u015fam bi\u00e7iminin ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131; akla uygun gelmektedir.<\/p>\n
Zaten kom\u00fcnizm ve sosyalizm ayn\u0131 kapitalist sistem gibi \u00fccretlilik esas\u0131 \u00fczerine kurulmu\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fma ili\u015fkisini \u00f6ng\u00f6rmektedir. Bunun yerine insanlar\u0131n kendi i\u015flerine sahip oldu\u011fu bir ekonomik sitsem \u00e7ok daha cazip ve ak\u0131lc\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
\u0130\u015fte korona vir\u00fcs\u00fc ile birlikte i\u015fyerlerinin topluca terk edilerek \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n evden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yeni bir d\u00f6nemin ucu g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Daha \u00f6nce otomasyon ve robot teknolojisi ile birlikte i\u015f\u00e7ilere \u00e7ok az gereksinim duyan bunun yerine bilgisayar programc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nem kazand\u0131\u011f\u0131 bir zaman aral\u0131\u011f\u0131n\u0131 zaten ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n
Evlere kapanarak ortaya \u00e7\u0131kan bu yeni \u00e7al\u0131\u015fma bi\u00e7imi ile birlikte yeni bir d\u00f6nemi \u00f6ng\u00f6rebilme imk\u00e2n\u0131na sahip olduk. \u015eimdi s\u0131rada b\u00fcy\u00fck kapital sahiplerinin \u00e7e\u015fitli spek\u00fclatif oyunlarla veya s\u00f6m\u00fcr\u00fc \u00e7arklar\u0131 sayesinde elde etti\u011fi b\u00fcy\u00fck firmalar\u0131n gerileme s\u00fcrecine gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Art\u0131k ekonomide dev \u015firketler yerine k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli firmalar daha fazla yer edinebilecektir. Hatta \u00e7ok az say\u0131da ki\u015finin sahip oldu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli firmalar\u0131n say\u0131ca artaca\u011f\u0131 bir d\u00f6nemi \u00f6ng\u00f6rebiliriz.<\/p>\n
Bundan 100 y\u0131l \u00f6nce \u201cMalikiyet ve Serbestiyet Devri\u201d fikrini ortaya atan Said Nursi\u2019den \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frenilmesi gereklidir. Zira h\u00fcrriyeti ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe kavu\u015fturulmu\u015f zaman kavram\u0131n\u0131 ancak bu \u015fekilde anlayabilmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Konuyu biraz a\u00e7al\u0131m ve daha anla\u015f\u0131labilir bir seviyeye getirelim.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fma ya\u015fam\u0131nda insanlar genellikle \u201cba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7al\u0131\u015fanlar\u201d ve \u201cba\u011f\u0131ml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u201d olarak iki ana grupta yer al\u0131rlar. \u00c7al\u0131\u015ft\u0131ran ile \u00e7al\u0131\u015fan aras\u0131nda s\u0131k\u0131 bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkisi vard\u0131r. Ba\u011f\u0131ml\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n t\u00fcm\u00fc, i\u015f hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201ci\u015f\u00e7i\u201d olarak kabul edilir. Devlet ve kamu kurulu\u015funda \u00e7al\u0131\u015fanlar ise \u201cmemur\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131rlar ve bunlar\u0131n durumu idare hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele al\u0131n\u0131r.<\/p>\n
Bu anlamda i\u015f\u00e7i, i\u015fverenle yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zl\u00fc ya da yaz\u0131l\u0131 s\u00f6zle\u015fmeye dayanarak, ister bedensel ister zihinsel nitelikte olsun, herhangi bir i\u015fte \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015fidir. \u0130\u015fveren ise genel anlamda bir kimseye yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015f kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00fccret \u00f6deyen ki\u015fidir. \u0130\u015fte insanlar do\u011fas\u0131 gere\u011fi esir ve ba\u011f\u0131ml\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fmak istemedi\u011fi gibi \u00fccretli olarak da \u00e7al\u0131\u015fmak istemezler.<\/p>\n
Malikiyet ve Serbestiyet Devri\u2019nde ise serbest \u00e7al\u0131\u015fan ve giri\u015fimcilerin say\u0131s\u0131; \u00fccretlilerin say\u0131s\u0131ndan \u00e7ok fazla olacakt\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6zellikle Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda \u00fccretli \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n oran\u0131 %92 gibi maksimum bir d\u00fczeye y\u00fckselmi\u015ftir. Demek ki Said Nursi\u2019nin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bu yeni devire hen\u00fcz ula\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Fakat ya\u015fanan geli\u015fmeler \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde cereyan etmektedir. Sadece son be\u015f y\u0131lda bili\u015fim teknolojileri sayesinde y\u00fczlerce yeni meslek dal\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fma bi\u00e7imi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Kendi i\u015finin sahibi olarak \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00fccretli olanlardan daha fazla say\u0131ya y\u00fckseldi\u011fi bir d\u00f6nem pek yak\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kmak \u00fczeredir.<\/p>\n
\u0130\u015fte Malikiyet ve Serbestiyet devrinde insanlar\u0131n \u00fccretli de\u011fil, i\u015fyerlerinin sahibi veya orta\u011f\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fmak isteyece\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Bu durumda daha adil bir gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n meydana gelece\u011fini de rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
Apple, Pixar, iPod, iTunes ve daha bir\u00e7ok \u015firketin kurucusu ve y\u00f6neticisi olmu\u015f Steve Jobs\u2019un \u00fccret ile ilgili tutumu dikkate de\u011fer. \u00dccretli olmak yerine sahip olma yani malikiyetin tercih edildi\u011fini g\u00f6steren en \u00e7arp\u0131c\u0131 delillerden bir tanesi olarak da g\u00f6sterebiliriz.<\/p>\n
Jobs, ilk y\u0131llarda NeXT\u2019ten hi\u00e7 maa\u015f almam\u0131\u015f; ta ki evlili\u011finde sosyal g\u00fcvenlik yasalar\u0131 gere\u011fince Pixar\u2019da 50 dolar almak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131. Apple\u2019da bile, \u015firket aya\u011fa kalkt\u0131ktan ve CEO\u2019su i\u00e7in ciddi bir b\u00fct\u00e7e ay\u0131rabilecek hale geldikten sonra maa\u015f\u0131; sadece sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 alabilmek i\u00e7in kabul etmi\u015fti. \u00c7\u00fcnk\u00fc Jobs, bir i\u015fin sahibi olmakla maa\u015fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmak aras\u0131ndaki ay\u0131r\u0131m\u0131 net bir \u015fekilde belirlemi\u015fti. Maa\u015f kabul etmek ona sevimsiz bir fikir gibi geliyordu ve gelece\u011fin farkl\u0131 bir \u015fekilde olaca\u011f\u0131n\u0131 kavram\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Jobs \u00f6leli \u00e7ok oldu. Fakat onun fikirleri ve ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 s\u00fcper oyuncaklar\u0131 \u00f6nemli olmakla birlikte \u00fccret konusunda yeni d\u00fc\u015f\u00fcnceleri de tart\u0131\u015fmaya a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00fccret konusunda \u00e7ok farkl\u0131 bir anlay\u0131\u015f yerle\u015fmeye ba\u015fl\u0131yor. \u00d6rne\u011fin robotlar art\u0131k insanlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok i\u015fi haftan\u0131n yedi g\u00fcn\u00fc 24 saat hi\u00e7 itiraz etmeden yapabiliyor. \u0130\u015fin ilgin\u00e7 taraf\u0131 bunlar \u00fccret falan da istemiyorlar. Demek ki robotlar\u0131n i\u015fyerlerimizi i\u015fgal edece\u011fi gelecek zamanda \u00e7ok farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ili\u015fkilerine sahne olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin son d\u00f6nemdeki \u00e7at\u0131\u015fma alanlar\u0131 olan Suriye ve Libya\u2019daki en etkili silahlar\u0131ndan bir tanesi silahl\u0131 insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131 (S\u0130HA\u2019lar) olmu\u015ftur. ABD ve Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefiklerimizin \u00fclkemizden esirgedikleri bu gelece\u011fin en etkili silahlar\u0131n\u0131 hem de en iyilerini \u00fclkemizde \u00fcretmeye muvaffak olmu\u015f durumday\u0131z. Allah eme\u011fi ge\u00e7enlerden raz\u0131 olsun\u2026<\/p>\n
Hi\u00e7bir asker kayb\u0131 riskine girmeden d\u00fc\u015fmanlar\u0131n en hassas tesislerine \u00f6l\u00fcmc\u00fcl darbeler vuran bu uzaktan kumanda teknolojisi; \u015fimdi bir vir\u00fcs sayesinde daha da s\u0131k kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Yerle\u015fik \u00e7al\u0131\u015fma ili\u015fkileri, kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f \u00fcretim ve t\u00fcketim \u015fekilleri yepyeni bir d\u00f6neme girmemize neden oldu. Korona vir\u00fcs\u00fc belli ki insanl\u0131k tarihinin k\u00f6\u015fe ta\u015flar\u0131ndan birisi olacak gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n
Salg\u0131n hastal\u0131k tedbirleri nedeniyle e\u011fitim durmad\u0131. Fakat evlerden internet ve televizyonlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Keza baz\u0131 i\u015fyerleri kapal\u0131 tutuldu\u011fu veya \u00e7ok az insanla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde faaliyetler belirli bir h\u0131zla devam ediyor. Toplant\u0131lar online olarak evlerden yap\u0131labiliyor ve i\u015fyerlerine gitmeye gerek kalmadan \u00e7al\u0131\u015fmalar internetin bulundu\u011fu mekanlardan rahatl\u0131kla yap\u0131labiliyor.<\/p>\n
Her ge\u00e7en g\u00fcn yapay zek\u00e2 ile donat\u0131lm\u0131\u015f makinelerin say\u0131s\u0131 art\u0131yor. \u00dcstelik birbirleri ile ileti\u015fime ge\u00e7erek insanlar\u0131n m\u00fcdahalesini en aza indirecek \u015fekilde tasarlan\u0131p \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131labiliyor. Sava\u015flarda s\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131 teknolojisi, sivil hayatta da kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. \u00d6rne\u011fin \u0130stanbul\u2019da insan olmadan hareket eden metro a\u011flar\u0131 uzun zamandan beri kullan\u0131lmaya devam ediyor.<\/p>\n
\u00dclkelerin insans\u0131z denizalt\u0131 \u00fcretim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ise \u00e7ok gizli bir \u015fekilde devam ediyor. Gelece\u011fin belki de en etkili sava\u015f ara\u00e7lar\u0131 bunlar olacak. Keza insans\u0131z tanklar ve g\u00fcd\u00fcml\u00fc mermilerdeki geli\u015fmeler korkun\u00e7 derecede h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde artarak devam ediyor.<\/p>\n
Y\u0131llarca askerlik yapt\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in ister istemez bu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalar dikkatimi \u00e7ekmi\u015ftir. Fakat daha \u00f6nemlisi; \u00f6ncelikle silahl\u0131 kuvvetlerin ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in \u00fcretilen bu ak\u0131ll\u0131 ara\u00e7lar, sanayi ve ticarette nas\u0131l kullan\u0131lacak? \u0130\u015fte biraz da buna kafa yormak gerekiyor.<\/p>\n
Bug\u00fcn sivil hayatta \u00e7ok s\u0131k kullan\u0131lan u\u00e7ak, gemi, radar, sonar hatta n\u00fckleer enerji ve daha bir\u00e7ok ara\u00e7 ilk olarak sava\u015flarda kullan\u0131ld\u0131. Sava\u015f sona erdikten sonra geli\u015ftirilen bu teknolojiler, sivil hayat\u0131n vazge\u00e7ilmez birer par\u00e7as\u0131 oldular. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn bir kere sava\u015f u\u00e7aklar\u0131 olmadan sivil jet u\u00e7aklar\u0131 yap\u0131labilir miydi? Veya havaalanlar\u0131nda u\u00e7aklar\u0131n sevk ve idaresinde kullan\u0131lan radar ve telsiz cihazlar\u0131 geli\u015ftirilmeseydi, bu seviyeye gelebilir miydik?<\/p>\n
\u0130\u015fte bir salg\u0131n hastal\u0131kla yap\u0131lan m\u00fccadele ve sava\u015f sonras\u0131nda ekonomik ve sosyal hayatta \u00e7ok b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimlerin ba\u015f g\u00f6sterece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebiliyoruz. Daha \u00f6nce hayal deyip \u00fczerinde durulmayan fikirler, \u015fimdilerde tatbik safhas\u0131na girmeye ba\u015flad\u0131 bile. \u00d6yle ki \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131nda bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n
\u015eirketlerin evden \u00e7al\u0131\u015fmaya al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra tekrar eski usule bir daha geri d\u00f6nmeleri biraz zor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u015e\u00f6yle izah etmeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m. Eskiden y\u00fczlerce insan\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u015fyerlerinde muazzam bir insan trafi\u011fi meydana geliyordu. \u0130nsanlar sabah\u0131n erken saatlerinde yollara d\u00fc\u015f\u00fcyor g\u00fcn\u00fcn belirli saatlerinde \u00f6\u011flen yeme\u011fi ihtiyac\u0131 i\u00e7in mesaiye ara veriliyordu.<\/p>\n
Fakat uzaktan kumandal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma \u015feklinde y\u0131llardan beri uygulanan bu sistemler b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fram\u0131\u015f olacakt\u0131r. Sekreterler, odac\u0131lar, yemekhaneler, g\u00fcvenlik elemanlar\u0131, temizlik\u00e7ilere k\u0131saca yard\u0131mc\u0131 hizmet elemanlar\u0131na art\u0131k bu kadar ihtiya\u00e7 kalmayacak. Say\u0131ca \u00e7ok olduklar\u0131 i\u00e7in y\u00fcksek masraflara yol a\u00e7an bu i\u015fleri, \u00e7al\u0131\u015fanlar kendi evlerinden bizzat kar\u015f\u0131lamak durumunda kalacaklard\u0131r.<\/p>\n
Uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma yayg\u0131nla\u015ft\u0131k\u00e7a mesai saatlerinde g\u00f6r\u00fclen trafik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131 da ortadan kalkacakt\u0131r. \u00dcstelik haftada be\u015f g\u00fcn ve sekiz saat olarak uygulanan \u00e7al\u0131\u015fma saatleri, haftan\u0131n yedi g\u00fcn\u00fcne ve 24 saatine dahi yay\u0131lma imk\u00e2n\u0131 olacak.<\/p>\n
Fabrikalarda i\u015f\u00e7iler yerine ak\u0131ll\u0131 makineler ve robotlar da bu mesai bi\u00e7imine al\u0131\u015facaklar. Elbette bu y\u00f6ntemle \u00fcretim \u00e7ok daha fazla artarak her ge\u00e7en g\u00fcn artan d\u00fcnya n\u00fcfusunun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015facak.<\/p>\n
Bununla birlikte baz\u0131 i\u015fler zorunlu olarak insanlar taraf\u0131ndan yap\u0131lacak. \u00d6rne\u011fin annelik. D\u00fcnyan\u0131n en kutsal mesle\u011fi olan annelik mesle\u011fi, ruhsuz ve ki\u015filiksiz robotlar\u0131n eline verilemez. Bunun yan\u0131 s\u0131ra baz\u0131 mesleklerde de otomasyon nedeni ile \u00e7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131 azalsa da; tamamen sona ermesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Otomasyon, yapay zek\u00e2 ve uzaktan kumanda teknolojilerinin geli\u015fmesi benim mesle\u011fim olan denizcilikte de de\u011fi\u015fimlere yol a\u00e7acak ve a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Biraz da bundan bahsetmeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m:<\/p>\n
Asl\u0131nda insans\u0131z gemiler ve ara\u00e7lar halen \u00fcretilip kullan\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Rotterdam gibi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck limanlarda ak\u0131ll\u0131 cihazlar, insans\u0131z bir bi\u00e7imde gemilere y\u00fckleme ve bo\u015faltma yapabiliyor. Fakat insans\u0131z gemilerin seri \u00fcretimleri ve \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in biraz daha zamana ihtiya\u00e7 var. En az\u0131ndan halen deneme ve test \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131lan bu gemilerin d\u00fcnya genelinde kullan\u0131lmas\u0131 \u00f6yle pek \u00e7abuk olmayacakt\u0131r.<\/p>\n
Gelece\u011fin ak\u0131ll\u0131 insans\u0131z gemilerini kullanacak kaptanlar, bu i\u015fi yaparken uzaktan kumanda ederek y\u00f6nlendirecekler. Bu arada gemide bir de bilgisayarlardan meydana gelmi\u015f \u201csanal kaptan\u201d bulunacak. Gemiler ise \u00e7ok uzaklarda bulunan \u201csanal kaptan k\u00f6\u015fk\u00fcnden\u201d kumanda edilecek\u2026<\/p>\n
\u201cMarlow Navigation\u201d adl\u0131 bir \u00f6zel \u015firketin ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bir Panel\u2019de, bu y\u0131l yani 2020\u2019de bu gemilerin denizlere a\u00e7\u0131lmas\u0131 planlan\u0131yordu. \u0130nsans\u0131z ak\u0131ll\u0131 y\u00fck gemisini piyasaya s\u00fcrmeye haz\u0131rlanan \u201cRolls Royce\u201d firmas\u0131, denizcilik d\u00fcnyas\u0131ndaki olumsuz geli\u015fmeler y\u00fcz\u00fcnden bu konudaki tasar\u0131mlar\u0131n\u0131 tam olarak ger\u00e7ekle\u015ftiremedi. Fakat ciddi ilerlemeler de sa\u011flanm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n
Y\u0131llar \u00f6nce \u201cBlue Ocean\u201d adl\u0131 ara\u015ft\u0131rma ekibi taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen ve kaptanlar\u0131n gemileri sanal bir kaptan k\u00f6\u015fk\u00fcnden kumanda edebilecekleri sistemi anlatan bir belgesel film g\u00f6sterilmi\u015f bu teknolojide gelinen en son nokta g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serilmi\u015fti. \u015eimdi bu hayali uygulamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n
Firma taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmekte olan bu insans\u0131z y\u00fck gemisinde, sadece yapay zekal\u0131 bilgisayarlar ve bildi\u011fimiz denizcilik donan\u0131mlar\u0131 mevcut olacakt\u0131r. Bu y\u00fczden gemilerde kamaralar, kaptan k\u00f6\u015fk\u00fc, cankurtaran botu hatta g\u00fcverte bile yoktur. B\u00f6ylece gemide y\u00fck ta\u015f\u0131mak i\u00e7in daha fazla alan a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oluyor.<\/p>\n
Jules Verne\u2019nin roman\u0131ndaki Nautilus denizalt\u0131s\u0131 gibi su \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir balinay\u0131 and\u0131ran tasar\u0131ma sahip bu gemiler, \u00e7evre dostu motorlar\u0131 sayesinde de olduk\u00e7a sessiz bir \u015fekilde hareket edecektir. T\u00fcm bunlar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmak i\u00e7in de gemilere bilgisayar taraf\u0131ndan kontrol edilen pek \u00e7ok farkl\u0131 sensor yerle\u015ftirilmi\u015f durumdad\u0131r. Bilgisayar ile emniyetli hareket i\u00e7in kameralar, k\u0131z\u0131l\u00f6tesi sistemler, mikrofonlar, radar, lidar, sonar ve GPS\u2018ten ve daha nice yeni teknolojilerden yararlan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu gemilerin \u00fcretimi ve i\u015fletmesi ekonomik y\u00f6nden uygun bir maliyetle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde \u00e7ok fazla say\u0131da benzerlerini g\u00f6rme imk\u00e2n\u0131na sahip olaca\u011f\u0131z. Peki, kaptanl\u0131k mesle\u011fi \u00f6lecek ve benim gibi insanlar i\u015fsiz mi kalacak?<\/p>\n
Hay\u0131r. Gemilerde \u00e7al\u0131\u015fan insanlar yerine bilgisayar ba\u015f\u0131nda gemileri kontrol eden kaptanlar ve m\u00fchendisler bulunacak. Fakat bu denizciler, f\u0131rt\u0131nan\u0131n i\u00e7inde de\u011fil evlerinde veya uygun \u015fartlar\u0131n bulundu\u011fu i\u015fyerlerinde \u00e7al\u0131\u015facaklar. Vardiya sistemi devam edecek. Telsizle yap\u0131lacak g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ve g\u00fcnl\u00fck raporlarla bildirilmesi gereken de\u011ferler bu kaptanlar taraf\u0131ndan yap\u0131lacak.<\/p>\n
Bu yeni sistemde 10 ki\u015finin yapt\u0131\u011f\u0131 bir i\u015fi art\u0131k tek bir ki\u015fi yapabilir hale gelmektedir. Elbette sonu\u00e7 olarak i\u015fletme maliyetleri \u00f6nemli miktarda d\u00fc\u015f\u00fck olacakt\u0131r.<\/p>\n
20 y\u0131l \u00f6nce \u201cmakinisti olmayan trenler olacak\u201d deseler, \u015fa\u015f\u0131r\u0131rd\u0131k ama \u015fimdi bu durum bizlere normal geliyor. Ayn\u0131 \u015fekilde \u201cinsans\u0131z deniz ara\u00e7lar\u0131 ile de geli\u015ftirilen projeler hayata ge\u00e7irilecek\u201d dedi\u011fimiz zaman; bunu hayali ve \u00fctopik bulanlar \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Fakat teknoloji \u00f6ylesine h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fiyor ki bu durumu dar d\u00fc\u015f\u00fcnceli insanlar\u0131n anlamas\u0131 biraz zordur.<\/p>\n
Elektronik seyir ara\u00e7lar\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn artarak denizcili\u011fin zorunluluklar\u0131 aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Elektronik seyir haritalar\u0131 (ENC) ve Elektronik seyir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme panellerinin (ECDIS) belirli bir tonaj\u0131n \u00fczerindeki yolcu gemileri ve tankerlerde kullan\u0131lmas\u0131 mecburi hale getirilmi\u015ftir. Belirli tonaj\u0131n \u00fcst\u00fcndeki y\u00fck gemilerinde ise 1 Temmuz 2018 tarihinden itibaren zorunlu olmu\u015ftu.<\/p>\n
Ayr\u0131ca denizcilik e\u011fitim kurumlar\u0131nda \u201cElektronik Seyir\u201d dersleri mecburi hale getirilmi\u015ftir. Daha \u00f6nce \u0130stanbul \u00dcniversitesi Deniz Ula\u015ft\u0131rma \u0130\u015fletme M\u00fchendisli\u011fi b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bu dersin hocal\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in dikkatimi daha \u00e7ok \u00e7eken bu yeni teknoloji; yeni bir y\u00fczy\u0131l\u0131n da habercisidir.<\/p>\n
Teknolojinin h\u0131z\u0131na bir t\u00fcrl\u00fc yeti\u015filemiyor. Bug\u00fcn kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z teknolojinin yerini neyin alaca\u011f\u0131n\u0131 \u015fimdiden bilemesek de tahminlerde bulunabiliyoruz. Belki bu konuda \u00e7al\u0131\u015fan bilim adamlar\u0131 \u00e7ok ilgin\u00e7 ke\u015fiflerde bulunacaklard\u0131r. \u00d6rne\u011fin; enerjinin gemiye verdi\u011fi hareket \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck verim kay\u0131plar\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 pervane yerini alacak yeni bir tasar\u0131mlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu yeni \u00e7al\u0131\u015fma ili\u015fkilerinde yeni meslek alanlar\u0131n\u0131n do\u011fmas\u0131 beklenmektedir. \u00d6rne\u011fin sadece denizcilikte de\u011fil belki her alanda \u201csiber g\u00fcvenlik\u201d konusunda \u00e7ok daha fazla \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 g\u00f6rece\u011fiz. Milyonlarca dolar de\u011ferindeki gemilerde bile hala eski yaz\u0131l\u0131mlar kullan\u0131lmakta oldu\u011fu i\u00e7in gelece\u011fin en \u00f6nemli mesleklerinden birisi olarak bu sekt\u00f6r\u00fc sayabiliriz.<\/p>\n
Siber g\u00fcvenlik denildi\u011finde sadece uzaktan kumanda edilen cihazlar ve gemi sistemleri akla gelmemelidir. Halihaz\u0131rda insanlarla birlikte kullan\u0131lan cihazlarda da bu risk bulunmaktad\u0131r. Siber emniyetten kas\u0131t \u201cemniyet riskidir\u201d. Yani makinelerin istenmeyen \u015fah\u0131slar\u0131n eline ge\u00e7mesi ve kontrol edilmesidir.<\/p>\n
Bu konuda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada bir grup insana \u201cHi\u00e7 siber sald\u0131r\u0131ya maruz kald\u0131n\u0131z m\u0131?\u201d sorusunu y\u00f6neltildi\u011finde; cevap verenlerin y\u00fczde 21\u2019i \u2018Evet\u2019 derken, y\u00fczde 57\u2019si \u2018Hay\u0131r\u2019 ve y\u00fczde \u201822\u2019si de bilgilerinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130\u015fte \u00f6yle bir zamana yakla\u015f\u0131yoruz ki \u00e7al\u0131\u015fma ili\u015fkilerinden tutun da sosyal ve siyasi ya\u015fama kadar bir\u00e7ok de\u011fi\u015fikli\u011fin ger\u00e7ekle\u015fmesi imk\u00e2ns\u0131z de\u011fil sadece zaman meselesi olmu\u015ftur. Bu konuda gelece\u011fi \u00f6ng\u00f6rmek ad\u0131na \u00a0Korona Sonras\u0131 d\u00f6nem; \u201c\u00d6zel M\u00fclkiyet ve H\u00fcrriyet Devri\u201d \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yeni fikir ve ufuklara yelken a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 umuyorum, vesselam\u2026<\/p>\n
Ayl\u0131k Dergisi 188. Say\u0131, May\u0131s 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Korona vir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131ndan sonra b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikler meydana geldi. \u00d6yle zannediyorum ki tarihin k\u0131r\u0131lma zamanlar\u0131na \u201cSanayi Devrimi Sonras\u0131 Toplum\u201c denildi\u011fi gibi \u015fimdi de \u201cKorona Sonras\u0131 D\u00f6nem\u201d denilecek. Korona vir\u00fcs\u00fc…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"ppma_author":[14,26],"class_list":["post-930","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar","author-admin","author-vehbi-kara","no-post-thumbnail"],"yoast_head":"\n