{"id":919,"date":"2020-05-01T11:01:41","date_gmt":"2020-05-01T11:01:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?p=919"},"modified":"2025-03-21T11:05:17","modified_gmt":"2025-03-21T11:05:17","slug":"bilim-ve-insanligin-testi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/","title":{"rendered":"Bilim ve \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Testi"},"content":{"rendered":"<p>Ge\u00e7ti\u011fimiz ay, iki Avrupal\u0131 aras\u0131nda k\u00fcresel salg\u0131n nedeniyle \u00e7\u0131kan tart\u0131\u015fma, k\u00fcresel sosyal bunal\u0131mlara insan\u00ee yakla\u015f\u0131m bak\u0131m\u0131ndan dikkat \u00e7ekiciydi. Fransa Cumhurba\u015fkan\u0131 Macron ve Alman Cumhurba\u015fkan\u0131 Steinmeier aras\u0131ndaki bu tart\u0131\u015fmada, Macron salg\u0131nla m\u00fccadeleyi, \u201csava\u015f\u201d \u015feklinde nitelemi\u015f, buna kar\u015f\u0131l\u0131k Steinmeier, \u201cHay\u0131r, bu bir sava\u015f de\u011fildir. Uluslar ba\u015fka uluslarla, askerler ba\u015fka askerlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmiyor. Bu, insanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n bir testidir.\u201d demi\u015fti.<\/p>\n<p>Salg\u0131n, ayn\u0131 zamanda k\u00fcresel \u00e7apta dillendirilen \u015fu soru ile birlikte ele al\u0131n\u0131yor;<\/p>\n<p>\u201cNereye gidiyoruz?\u201d<\/p>\n<p>D\u00fcnyada bu soruya t\u00fcm y\u00f6nleriyle cevap beklentisi hakim.<\/p>\n<p>Ayd\u0131nlanma felsefesinden kalma bir slogan halinde \u201cilerleme\u201dyi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lan \u201cbilimsel devrimler\u201d r\u00fczg\u00e2r\u0131na ra\u011fmen nerede oldu\u011fumuz kestirilemiyor.<\/p>\n<p>Yeni ger\u00e7ekliklerle y\u00fczle\u015fiyoruz; tamam.<\/p>\n<p>\u201c\u0130nsanl\u0131k\u201d yeniden tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor; evet.<\/p>\n<p>\u015eartlar yeni bir insan ve toplum tan\u0131m\u0131na zorluyor; do\u011fru.<\/p>\n<p>Peki, bug\u00fcne kadar tablo nas\u0131l a\u00e7\u0131klan\u0131yordu?<\/p>\n<p>Yeterince d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc de\u011fil miydi?<\/p>\n<p>\u00d6yleydi fakat \u00fczerinde en az durulan hep ayn\u0131 \u015fey oldu: Bilim\u2026<\/p>\n<p>Y\u00fczy\u0131llar\u0131n kronikle\u015ftirdi\u011fi \u015fu \u201cbilim\u201d vakas\u0131, as\u0131l vaka olsa gerek&#8230; \u015e\u00f6yle ki;<\/p>\n<p>\u00d6zellikle \u201cbilimsel devrimler\u201dle birlikte insanl\u0131\u011fa empoze edilen, \u015fekilden \u015fekle giren, modern zamanlar\u0131n insan akl\u0131na durgunluk veren \u00e7eli\u015fkilerinden kurtulam\u0131yor olmam\u0131z\u2026<\/p>\n<p>2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren yo\u011fun bi\u00e7imde k\u00fcresel pratikler sergilenen d\u00fcnyada, k\u00fcreselli\u011fin belli g\u00fc\u00e7lerin \u00e7\u0131kar\u0131na g\u00f6re tan\u0131mlan\u0131\u015f\u0131, salg\u0131nla birlikte huzursuzluklar\u0131m\u0131z\u0131 peki\u015ftirdi. ABD ba\u015fta olmak \u00fczere baz\u0131 Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin geldi\u011fi son durum ise, Covid-19 salg\u0131n\u0131ndan \u00c7in\u2019i sorumlu tutarak ya\u015fanan maliyetlerin bedelini \u00f6detmek oldu.<\/p>\n<p>Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131llarda patlak veren SARS, MERS ad\u0131 verilen vir\u00fcsler de \u00c7in kaynakl\u0131 olmakla beraber, mesele bu \u00f6l\u00e7ekte tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. \u201c\u0130lerleme\u201dnin hangi y\u00f6nde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine dair soruya ise, bilimsel-ideolojik kavram karma\u015fas\u0131nda hen\u00fcz tatmin edici bir \u201ca\u00e7\u0131klama\u201d getirilebilmi\u015f de\u011fil. Vir\u00fcs kaza eseri yay\u0131lm\u0131\u015f da olsa, \u201cbiyolojik silah\u201d da olsa, \u201cbilim\u201din de tatmin edici bir cevab\u0131 yok; bu net.<\/p>\n<p>Latin Amerikal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce adam\u0131 O. Gasset\u2019nin \u015fu te\u015fhisi, bilimcilere \u00e7ok \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmeli;<\/p>\n<p>\u201cBilim insan\u0131 kitle insan\u0131n\u0131n prototipidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilim, uzmanla\u015fmay\u0131 te\u015fvik ederek onu halinden memnun k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu dengesiz uzmanla\u015fman\u0131n sonucu olarak, her zamankinden daha \u00e7ok \u201cbilim insan\u0131\u201d olmas\u0131na ra\u011fmen, mesela 1750\u2019lerdekinden daha az \u201ck\u00fclt\u00fcrl\u00fc\u201d insan bulunmas\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>Hakikaten, d\u00fcnya \u201cilerleme\u201dden bahsedilip durulurken yerinde say\u0131yormu\u015f! K\u00fcresel salg\u0131nla birlikte bu realite yine ge\u00e7i\u015ftiriliyor.<\/p>\n<p>Alman siyaset\u00e7i, \u201cinsanl\u0131k test ediliyor\u201d diyor ancak bu noktada bir sorum olacak;<\/p>\n<p>Hangi insanl\u0131k?<\/p>\n<p>D\u00fcne kadar, \u201cgeli\u015fmi\u015f-azgeli\u015fmi\u015f-geli\u015fmekte olan\u201d veya \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya\u201d \u015feklinde kategorize edilmi\u015f insanl\u0131k m\u0131, Bat\u0131l\u0131lar\u0131n insanl\u0131\u011f\u0131 m\u0131? \u201c\u0130nsanl\u0131k\u201d mefhumunun Bat\u0131l\u0131 ideolojiler \u00e7er\u00e7evesinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hat\u0131rlatmal\u0131y\u0131m.<\/p>\n<p>Be\u015feriyetin pratik hayat\u0131na kesinlik ve birtak\u0131m standartlar koymak ilkesinden hareketle insan keyfiyetini mitolojik, spek\u00fclatif, fantastik hayal g\u00fcc\u00fcne teslim edip bilim laboratuvarlar\u0131na mutlak zafer atfeden Bat\u0131 akl\u0131, esasen k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn salg\u0131n merkezi olagelmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Frans\u0131z \u0130htil\u00e2li \u00f6ncesinde, s\u0131ras\u0131nda ve sonras\u0131nda Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131, olanca konforuyla kavram ve literat\u00fcr \u00e7e\u015fitlili\u011fi sergilemi\u015f, insan ve toplum hik\u00e2yesini zamanla yerle\u015fen \u201cbirikim\u201d kibriyle k\u00f6p\u00fcrtm\u00fc\u015ft\u00fc. \u00a0O halde d\u00fcnya sath\u0131nda h\u00fckmetti\u011fi y\u0131llardan bu yana Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr ve ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n\u0131 analitik bi\u00e7imde ele alacak olursak, mevcut bunal\u0131mlar tablosu da Bat\u0131\u2019n\u0131n eseri olmuyor mu?<\/p>\n<p>Bug\u00fcn problem \u00c7in de olsa bu durum de\u011fi\u015fmeyecektir. Nitekim \u00c7in\u2019in d\u00fcnyay\u0131 \u015fekillendirici bir k\u00fclt\u00fcr iddias\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, ge\u00e7en y\u00fczy\u0131lda diktat\u00f6r Mao taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan \u201ck\u00fclt\u00fcr devrimi\u201d, \u00fczerinden bir nesil ge\u00e7meden iflas etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>K\u0131talararas\u0131 \u00e7apta ink\u0131laplar, uzun s\u00fcredir \u201cdijital \u00e7a\u011f\u201d kal\u0131b\u0131yla ele al\u0131n\u0131yor. Yine de \u201cd\u00fcnyan\u0131n eskisi gibi olmayacak\u201d retori\u011fini m\u00fcjdeli bir haber gibi de\u011fil, her hal\u00fck\u00e2rda belirsizlik hissi i\u00e7inde dinliyoruz.<\/p>\n<p>Peki, halihaz\u0131ra tam olarak ne s\u00f6yleyebiliyoruz?<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n eskisi gibi olmayaca\u011f\u0131 de\u011ferlendirmesine hak vermek bir yana, de\u011fi\u015fim nas\u0131l ve neye g\u00f6re ya\u015fanacak? Bunun bir \u201cya\u015fama k\u00fclt\u00fcr\u00fc\u201d var m\u0131?<\/p>\n<p>De\u011fi\u015fim, son 500 y\u0131ldan bu yana kullan\u0131lan bir tabirdi. \u0130nsan ve toplum hayat\u0131nda zamanla al\u0131\u015f\u0131lan de\u011fi\u015fikliklerin birikimi, takip eden y\u0131llarda devrimler, ink\u0131l\u00e2plar getirmi\u015f olsa da, zaman\u0131n\u0131n insan\u0131n\u0131n halihaz\u0131r\u0131na keyfiyet ve nitelik anlam\u0131nda ne kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 tam olarak a\u00e7\u0131klanabilmi\u015f de\u011fildir.<\/p>\n<p>Bunu bilim de a\u00e7\u0131klamakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>K\u00fcreselli\u011fi \u201czaman\u0131n ruhu\u201d olarak tan\u0131mlayan bilimci \u00e7evrelerin d\u00fcnya meselelerine yakla\u015f\u0131m\u0131nda ne kadar zalim oldu\u011funu, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan itibaren takip etti\u011fimizde g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. Atom bombas\u0131yla hat\u0131rlanan II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 takip eden y\u0131llardan \u015fimdiye kadar kendi k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnden kurtulamayan de\u011fi\u015fim slogan\u0131, art\u0131k giderek daha dar \u00f6l\u00e7ekte zaman dilimleri i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p>\u015eu s\u0131ralar d\u00fcnya tarihinin \u201ckorona \u00f6ncesi-korona sonras\u0131\u201d \u015feklinde ayr\u0131laca\u011f\u0131 iddia ediliyor. Yeni \u201cbilimsel devrimler\u201d ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 da bu iddiaya e\u015flik etmiyor de\u011fil. Son y\u00fczy\u0131llar\u0131n korkun\u00e7 surette \u015f\u0131mart\u0131lan bilimci akl\u0131 ise, en az tart\u0131\u015f\u0131lan problem olma \u00f6zelli\u011fini koruyor. Bilim yine en \u00f6nde, \u201cbu \u00e7a\u011f\u0131n ad\u0131n\u0131 hep ben koyar\u0131m\u201d \u015feklinde k\u00fcstah\u00e7a \u201ctek boyutlu insan\u201d dayatmas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n<p>K\u00fcresel salg\u0131n da bu dayatmaya kataliz\u00f6r yap\u0131l\u0131rken, sorumlusu yarg\u0131lanmayan yeni felaketleri f\u0131rsat bilip bask\u0131 kurmaktan da geri kal\u0131nm\u0131yor. Bu ger\u00e7e\u011fi ola\u011fan\u00fcst\u00fc bi\u00e7imde modern toplumlar\u0131n hayat\u0131nda m\u00fc\u015fahede edebiliyoruz.<\/p>\n<p>K\u0131talararas\u0131 hayat\u0131n yeni ger\u00e7e\u011fi Covid-19, co\u011frafya fark\u0131 g\u00f6zetmeyen, hi\u00e7 kimseyi tan\u0131mayan, hedef ay\u0131rt etmeyen gizli bir silah olarak da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Bu, ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015f\u00fcphe iken giderek yerle\u015fik ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kanaat haline geldi.<\/p>\n<p>Vakalar\u0131n nas\u0131l alg\u0131land\u0131\u011f\u0131 bir yana, \u201cg\u00f6r\u00fc\u015f sahas\u0131\u201d k\u00fcreselle\u015ftik\u00e7e mevcut d\u00fcnyay\u0131 kavrama zorunlulu\u011funa bilim kay\u0131ts\u0131z. Her \u015fey propaganda ile \u201cilerleme\u201dye \u015fartland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f durumda&#8230;<\/p>\n<p>Oysa insano\u011flu g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcn\u00fc g\u00f6remez oldu.<\/p>\n<p>Hani d\u00fcnya \u201ck\u00fcresel k\u00f6y\u201dd\u00fc? Hani her \u015fey kontrol alt\u0131ndayd\u0131?<\/p>\n<p>Demek yine \u201cAlice Harikalar Diyar\u0131nda\u201d hik\u00e2yeleriyle uyutulduk. Bilime mal edildi\u011fi halde a\u00e7\u0131klanamaz olan kompleks durumlar ya\u015fan\u0131yorken \u00fcstelik!<\/p>\n<p>Bu realite insanl\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ek soydan \u201cvarolu\u015f idraki\u201dne \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor olabilir mi?<\/p>\n<p>\u201cG\u00f6r\u00fcnmeyen tehdit\u201d ile m\u00fccadelede bilgiyi his, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve \u015fuur seviyesinde tam kavrayamayan halimizin fark\u0131nda m\u0131y\u0131z? Bu hale acziyetimizin itiraf\u0131 diyebilir miyiz?<\/p>\n<p>\u201cBilimsel ak\u0131l\u201d h\u00e2l\u00e2 \u00f6\u011frenilecek \u015feyler oldu\u011funu iddia ediyor ancak bu ak\u0131l ge\u00e7mi\u015fte de \u00f6\u011freniyor, \u00f6\u011fretiyor, tart\u0131\u015f\u0131yor, ara\u015ft\u0131r\u0131yor, e\u015fyas\u0131na isim koyuyordu?<\/p>\n<p>Yoksa yeterince \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f, haz\u0131rlanmam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131k?<\/p>\n<p>\u201cBelirsizlik\u201d denilen \u015fey bir a\u00e7\u0131klama de\u011filse nedir, sormak laz\u0131m.<\/p>\n<p>Neyi belirleyemiyoruz?<\/p>\n<p>Tam hakim olamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, kontrol edemedi\u011fimiz, g\u00f6remedi\u011fimiz \u201c\u015fey\u201d sadece bir vir\u00fcs m\u00fcd\u00fcr yoksa akl\u0131m\u0131z bir \u201cheyula\u201d ile alay konusu mu yap\u0131l\u0131yor?<\/p>\n<p>\u0130nsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131ndan sorumlu kurumlar, ya\u015fanan belirsizliklerden dolay\u0131 sebebiyle ve de sonucuyla bir t\u00fcrl\u00fc net, g\u00fcven veren bir tablo ortaya koyam\u0131yor, neden?<\/p>\n<p>Asl\u0131nda i\u015fler hi\u00e7 yolunda de\u011fil, el yordam\u0131yla bir \u201cyol\u201d vehmi i\u00e7indeyiz.<\/p>\n<p>Bilimcili\u011fin a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sand\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok \u015fey, belli kal\u0131plarla kullan\u0131lan propaganda marifetine ba\u011fl\u0131. Ger\u00e7ek \u015fu ki, yeni ger\u00e7eklikler kar\u015f\u0131s\u0131nda insan keyfiyetini tekrar tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irmek durumunday\u0131z. Kuru bilgi bo\u011fmacas\u0131na getirilmemi\u015f, basit bir g\u00f6z ve g\u00f6r\u00fc\u015f sahibi olmaya zorlan\u0131yoruz asl\u0131nda\u2026 Masan\u0131n \u00fczerindekini bir fiskede s\u00fcp\u00fcrmek ve en ba\u015ftan ba\u015flamak rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z art\u0131yor!<\/p>\n<p>Modern insan\u0131n, g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde devle\u015fen meseleler kar\u015f\u0131s\u0131nda ka\u00e7\u0131\u015f\u0131, arkadan dolanmas\u0131, b\u00fct\u00fcn \u00e7etinli\u011fiyle kendini ifadeye yana\u015fmamas\u0131 nereye kadar?<\/p>\n<p>\u201cNereye gidiyoruz\u201d sorusu, t\u00fcm bilinenlere ra\u011fmen insan \u015fuurunda derinli\u011fine ele al\u0131nmad\u0131k\u00e7a, i\u00e7 ve d\u0131\u015f d\u00fcnyam\u0131z\u0131 ruh\u00ee bir muvazeneye kavu\u015fturacak bi\u00e7imde cevapland\u0131r\u0131lamayacak diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n<p>D\u00fcnya yeni bir \u201cak\u0131l davas\u0131\u201dn\u0131n, yani ruh\u00ee saiklere sahip d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131n\u0131n e\u015fi\u011finde, bunun \u015fuurunda olmaks\u0131z\u0131n bekle\u015fiyor. \u0130nsanl\u0131k, h\u00e2lini t\u00fcm y\u00f6nleriyle ve topyek\u00fbn yeniden \u015fuuruna varmaya mahk\u00fbm vaziyette\u2026<\/p>\n<p>Kritik ak\u0131l, bilimi kritik ahl\u00e2k\u0131yla sorgulamadan prati\u011fe ge\u00e7memeliydi. Ancak olanlar oldu. D\u00fcnyan\u0131n gidi\u015fat\u0131na dair sorulan sorulara verilecek cevaplar akl\u00ee ve ahl\u00e2k\u00ee problemlerle i\u00e7i\u00e7e derinle\u015fti.<\/p>\n<p>Bir\u00e7ok al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z derinden sars\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. \u015eah\u0131s pl\u00e2n\u0131ndan topluma, aile kurumundan t\u00fcm k\u00fcresel kurumlara kadar sosyal hayat t\u00fcm boyutlar\u0131yla sar\u0131ld\u0131; sosyal ili\u015fkiler alt\u00fcst. Sosyal sorumluluklar\u0131 sadece bilgi problemi olarak g\u00f6rmeye e\u011filimli toplum bilimleri ahl\u00e2k\u00ee kriterlerle birlikte a\u00e7\u0131klanmal\u0131yd\u0131. Sosyal teorileri g\u00fcncellemeye zorlayan yeni \u015fartlarla birlikte, yeni bir sosyal ahl\u00e2k, toplum \u015fuuru geli\u015ftirmek durumunday\u0131z. Ger\u00e7ek \u015fu ki, nitelik hassasiyeti, bilimcili\u011fin nicelik feti\u015fizminden daima \u00fcst\u00fcn \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. E\u015fyan\u0131n hakk\u0131n\u0131 insan keyfiyetini ak\u0131lda tutmaks\u0131z\u0131n yerine koyamayaca\u011f\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n<p>Art\u0131k her k\u00fclt\u00fcr ve t\u00fcm de\u011ferler, ihmal ve ka\u00e7\u0131\u015f sendromuyla mal\u00fbl \u00e7a\u011f\u0131n insan\u0131na modernitenin uyaranlar\u0131yla unutturuluyor. Modern insan san\u0131k sandalyesindeki yerini koruyor; ne bi\u00e7im d\u00fcnya in\u015fa etmi\u015f bu insan?<\/p>\n<p>Kovid-19, biriken k\u00fcresel a\u00e7mazlar\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131na \u00e7ok \u00f6zel ve yeni bir sebep say\u0131lamaz. 18. y\u00fczy\u0131ldan devral\u0131nan determinist ak\u0131l, h\u00e2l\u00e2 mihraks\u0131z sebeplere bo\u011fulmu\u015f bir idrak zemininde dolap beygiri gibi d\u00f6nmekle me\u015fgul. Bu ak\u0131l, ileri s\u00fcr\u00fclen onca \u201ckurtulu\u015f\u00e7u\u201d tez, g\u00f6r\u00fc\u015f ve de\u011ferlendirmeye her tutunmas\u0131nda yeni fenomenlerin tokad\u0131n\u0131 yemekten kurtulam\u0131yor.<\/p>\n<p>Bilimcili\u011fin hayatta her \u015feye \u00e7are ve alternatif, \u201cak\u0131lc\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm\u201d iddias\u0131nda fazla ileri gitti\u011fi, hangi noktalarda haddi a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit, disiplinlerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan \u00f6te ancak t\u00fcm disiplinlere y\u00f6n verici \u201cb\u00fct\u00fcn fikir\u201d idrakiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00a0Verili olan ne varsa kerameti kendinden menkul bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanan bilimci, hakikati daima keyfiyete, olu\u015f idrakine ba\u011flamaktan ka\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n<p>Belli ki, \u201cbu gidi\u015f nereye\u201d diye sormaktan ziyade mevcut ke\u015fmeke\u015fi \u201cbu firar nereye\u201d \u015feklinde sorgulamal\u0131y\u0131z. Bilimcilik, insan hayat\u0131n\u0131 saran esrar ve motifleri taklit ve karikat\u00fcrize etmekten, hayat\u0131 ilkel birer teselli \u015feklinde a\u00e7\u0131klama k\u00fcstahl\u0131\u011f\u0131ndan vazge\u00e7melidir. Aksi takdirde bu firar\u0131n sonu u\u00e7urumdur.<\/p>\n<p>\u201cBilim-Din cedelle\u015fmesi\u201dnin ba\u015fg\u00f6sterdi\u011fi her vasatta bilim ve din taraftarlar\u0131, problemleri \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u201d demagojisiyle de\u011fil, insan h\u00fcrriyetini olu\u015f hikmetiyle saran, akl\u0131 da a\u015fan \u201cveriler\u201dle a\u00e7\u0131klamak durumundad\u0131r.<\/p>\n<p>Bu vasat\u0131n galip akl\u0131, \u00fcst\u00fcn fikri ve ebed\u00ee kurtar\u0131c\u0131 keyfiyeti nerededir?<\/p>\n<p>Bilim mi-din mi \u00e7eki\u015fmesinde neye g\u00f6re s\u00f6z hakk\u0131 tan\u0131naca\u011f\u0131 ve hangi akl\u0131n s\u00f6z sahibi olaca\u011f\u0131 bu soruya verilecek cevaba ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bat\u0131 insan\u0131n\u0131 da \u015fap\u015falla\u015ft\u0131ran bu son salg\u0131n trajedisi de dahil b\u00fct\u00fcn trajedilerin, yani olamay\u0131\u015flar\u0131n mahiyetini hakik\u00ee olu\u015f hikmetlerine ba\u011flamal\u0131y\u0131z.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ayl\u0131k Dergisi 188. Say\u0131, May\u0131s 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ge\u00e7ti\u011fimiz ay, iki Avrupal\u0131 aras\u0131nda k\u00fcresel salg\u0131n nedeniyle \u00e7\u0131kan tart\u0131\u015fma, k\u00fcresel sosyal bunal\u0131mlara insan\u00ee yakla\u015f\u0131m bak\u0131m\u0131ndan dikkat \u00e7ekiciydi. Fransa Cumhurba\u015fkan\u0131 Macron ve Alman Cumhurba\u015fkan\u0131 Steinmeier aras\u0131ndaki bu tart\u0131\u015fmada, Macron salg\u0131nla&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"ppma_author":[14,58],"class_list":["post-919","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar","author-admin","author-cumali-dalkilic","no-post-thumbnail"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Bilim ve \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Testi - Ayl\u0131k Dergisi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Bilim ve \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Testi - Ayl\u0131k Dergisi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ge\u00e7ti\u011fimiz ay, iki Avrupal\u0131 aras\u0131nda k\u00fcresel salg\u0131n nedeniyle \u00e7\u0131kan tart\u0131\u015fma, k\u00fcresel sosyal bunal\u0131mlara insan\u00ee yakla\u015f\u0131m bak\u0131m\u0131ndan dikkat \u00e7ekiciydi. Fransa Cumhurba\u015fkan\u0131 Macron ve Alman Cumhurba\u015fkan\u0131 Steinmeier aras\u0131ndaki bu tart\u0131\u015fmada, Macron salg\u0131nla&hellip;\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ayl\u0131k Dergisi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-05-01T11:01:41+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-03-21T11:05:17+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"aylikdergisi, Cumali Dalk\u0131l\u0131\u00e7\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Aylik_Dergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Aylik_Dergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"aylikdergisi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/\"},\"author\":{\"name\":\"aylikdergisi\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd\"},\"headline\":\"Bilim ve \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Testi\",\"datePublished\":\"2020-05-01T11:01:41+00:00\",\"dateModified\":\"2025-03-21T11:05:17+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/\"},\"wordCount\":2046,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Yazarlar\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/\",\"name\":\"Bilim ve \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Testi - Ayl\u0131k Dergisi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-05-01T11:01:41+00:00\",\"dateModified\":\"2025-03-21T11:05:17+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Bilim ve \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Testi\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\",\"name\":\"Ayl\u0131k Dergisi\",\"description\":\"Fikir, Siyaset, Toplum ve K&uuml;lt&uuml;r Sanat\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\",\"name\":\"Ayl\u0131k Dergisi\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png\",\"width\":380,\"height\":287,\"caption\":\"Ayl\u0131k Dergisi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi\",\"https:\/\/x.com\/Aylik_Dergisi\",\"https:\/\/www.instagram.com\/aylikbarandergisi\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd\",\"name\":\"aylikdergisi\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/image\/794c885c93221403cc418bbc3f8b6bb9\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"aylikdergisi\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/aylikdergisi.com\"],\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bilim ve \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Testi - Ayl\u0131k Dergisi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Bilim ve \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Testi - Ayl\u0131k Dergisi","og_description":"Ge\u00e7ti\u011fimiz ay, iki Avrupal\u0131 aras\u0131nda k\u00fcresel salg\u0131n nedeniyle \u00e7\u0131kan tart\u0131\u015fma, k\u00fcresel sosyal bunal\u0131mlara insan\u00ee yakla\u015f\u0131m bak\u0131m\u0131ndan dikkat \u00e7ekiciydi. Fransa Cumhurba\u015fkan\u0131 Macron ve Alman Cumhurba\u015fkan\u0131 Steinmeier aras\u0131ndaki bu tart\u0131\u015fmada, Macron salg\u0131nla&hellip;","og_url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/","og_site_name":"Ayl\u0131k Dergisi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi","article_published_time":"2020-05-01T11:01:41+00:00","article_modified_time":"2025-03-21T11:05:17+00:00","author":"aylikdergisi, Cumali Dalk\u0131l\u0131\u00e7","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Aylik_Dergisi","twitter_site":"@Aylik_Dergisi","twitter_misc":{"Yazan:":"aylikdergisi","Tahmini okuma s\u00fcresi":"9 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/"},"author":{"name":"aylikdergisi","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd"},"headline":"Bilim ve \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Testi","datePublished":"2020-05-01T11:01:41+00:00","dateModified":"2025-03-21T11:05:17+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/"},"wordCount":2046,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization"},"articleSection":["Yazarlar"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/","name":"Bilim ve \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Testi - Ayl\u0131k Dergisi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website"},"datePublished":"2020-05-01T11:01:41+00:00","dateModified":"2025-03-21T11:05:17+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/05\/01\/bilim-ve-insanligin-testi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Bilim ve \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Testi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/","name":"Ayl\u0131k Dergisi","description":"Fikir, Siyaset, Toplum ve K&uuml;lt&uuml;r Sanat","publisher":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization","name":"Ayl\u0131k Dergisi","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png","contentUrl":"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png","width":380,"height":287,"caption":"Ayl\u0131k Dergisi"},"image":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi","https:\/\/x.com\/Aylik_Dergisi","https:\/\/www.instagram.com\/aylikbarandergisi\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd","name":"aylikdergisi","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/image\/794c885c93221403cc418bbc3f8b6bb9","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g","caption":"aylikdergisi"},"sameAs":["http:\/\/aylikdergisi.com"],"url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/author\/admin\/"}]}},"authors":[{"term_id":14,"user_id":1,"is_guest":0,"slug":"admin","display_name":"aylikdergisi","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/72d88977e7edd63669015a131160b7255adb4b26ec9dfe844962f6640dc09e99?s=96&d=mm&r=g","author_category":"","user_url":"http:\/\/aylikdergisi.com","last_name":"","first_name":"","job_title":"","description":""},{"term_id":58,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"cumali-dalkilic","display_name":"Cumali Dalk\u0131l\u0131\u00e7","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/?s=96&d=mm&r=g","author_category":"","user_url":"","last_name":"","first_name":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/919","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=919"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/919\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":920,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/919\/revisions\/920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=919"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=919"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=919"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=919"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}