2020 y\u0131l\u0131na felaket haberleriyle girdik. \u00dclkemizde ya\u015fanan 6,5 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki Elaz\u0131\u011f depremi ve h\u00e2l\u00e2 devam etmekte olan baz\u0131 illerdeki depremler, g\u00f6rmekten i\u00e7imizin kan a\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u015fehit haberleri, 4,6 milyondan fazla alan\u0131n ve milyonlarca hayvan\u0131n yand\u0131\u011f\u0131 Avustralya\u2019daki yang\u0131n felaketi, su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fanacak diye y\u00fczlerce devenin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ve sonras\u0131nda seller, kum f\u0131rt\u0131nas\u0131 ve doluya tutulmas\u0131, Filipinler\u2019deki Taal Yanarda\u011f\u0131nda patlama ya\u015fanmas\u0131 ve on binlerce ki\u015finin tahliye edilmesi, Pakistan\u2019da \u00e7\u0131\u011f\u0131n sebep oldu\u011fu can kayb\u0131n\u0131n fazlal\u0131\u011f\u0131, d\u00fcnya geneli sel, yang\u0131n ve depremlerle kay\u0131plar\u0131n y\u0131llar ge\u00e7tik\u00e7e art\u0131\u015f\u0131, intiharlar ve sosyal medyan\u0131n h\u0131z verdi\u011fi bunal\u0131m ve histeri, Orta Do\u011fu\u2019da s\u00fcren \u00e7at\u0131\u015fmalar, m\u00fclteci kay\u0131plar\u0131 ve akla gelmeyen daha nice sorunlara en son \u00c7in\u2019den d\u00fcnya geneline yay\u0131lmaya devam eden Corona Vir\u00fcs salg\u0131n\u0131 eklendi.<\/p>\n
Nereden \u00e7\u0131kt\u0131 bu vir\u00fcs?<\/p>\n
\u00d6nce basit anlamda bakteri ve vir\u00fcs kavramlar\u0131n\u0131 ve aralar\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ele alal\u0131m. Hastal\u0131k anlam\u0131nda, t\u0131bb\u0131n uyar\u0131lar\u0131na ra\u011fmen daima \u00f6nceli\u011fimiz do\u011fru te\u015fhis ve do\u011fru tedavi olmal\u0131d\u0131r. Bakteri denilince alg\u0131 direkt hastal\u0131k olarak belirse de, milyarlarca y\u0131ll\u0131k ge\u00e7mi\u015fe sahip olu\u015flar\u0131n\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurup ekolojik anlamda \u00e7ok geni\u015f bir yere sahip oldu\u011funu bilmeliyiz bakterilerin.<\/p>\n
Bakterilerin insan v\u00fccudundan t\u00fcm \u00e7evresini saran fakat zarar\u0131ndan \u00e7ok faydas\u0131 da tespit edilen bir \u015feyden bahsediyoruz. En basiti \u00e7ok sevdi\u011finiz yo\u011furt bakteri \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Hastal\u0131k kayna\u011f\u0131 olarak bahsedersek, yayg\u0131n olarak bo\u011fazda, kulakta ve idrar yollar\u0131nda g\u00f6zlenen te\u015fhislerle tan\u0131n\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 hafif, baz\u0131lar\u0131 orta ve baz\u0131lar\u0131 da ciddi \u015fekilde insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zarar verecek \u00f6zellik bar\u0131nd\u0131r\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin t\u00fcberk\u00fcloz akci\u011ferde, menenjit beynin ve omurili\u011finin koruyucu tabakas\u0131nda, kolera ise kirli olan su ve yiyecek ile bula\u015fan g\u0131da kaynakl\u0131 bir ba\u011f\u0131rsak hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bir ba\u015fka \u00f6l\u00fcmc\u00fcl hastal\u0131k ise dizanteridir. Kolera hastal\u0131\u011f\u0131na benzer belirti g\u00f6sterip \u00f6zellikle tuvaletten sonras\u0131 tahareti olmayan insanlara daha \u00e7abuk bula\u015fan ba\u011f\u0131rsak hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. B\u00f6yle zarar verici bakterilere patojen bakteri ad\u0131 verilir.<\/p>\n
Gelelim vir\u00fcslere\u2026 Hani \u015fu kar\u015f\u0131m\u0131za her yerde \u00e7\u0131kan, birilerinin s\u0131rt\u0131ndan ge\u00e7inmeyi adet edinip ya\u015fayan kimi insanlar var ya i\u015fte onlar gibidir vir\u00fcsler. Ya\u015famak i\u00e7in muhakkak bir kona\u011fa yani canl\u0131 bir varl\u0131\u011fa ihtiya\u00e7 duyarlar. Bakterilere nazaran kat kat k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekteler ve bakteriler gibi karma\u015f\u0131k yap\u0131lar\u0131 yoktur. Vir\u00fcs insan v\u00fccuduna girdi\u011finde sa\u011fl\u0131kl\u0131 h\u00fccrelerimize tabiri caizse ambargo koyar ve kendi i\u015flerini faaliyete d\u00f6kmek i\u00e7in i\u015fe koyulur. Hem b\u00fcnyemizi konak olarak kullan\u0131r hem i\u015flerini bizim h\u00fccrelerimize yapt\u0131r\u0131r, yetmiyormu\u015f gibi hasta ederler. Tam bir \u201cekmek elden su g\u00f6lden\u201dcilerdir vir\u00fcsler. So\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, grip, u\u00e7uk, Hepatit B, Hepatit C ve su\u00e7i\u00e7e\u011fi tan\u0131d\u0131k geldi mi? Hepsi bu vir\u00fcslerin sebep oldu\u011fu hastal\u0131klard\u0131r. Burada \u00e7ok \u00f6nemli bir noktadan bahsetmek isterim. Nas\u0131l ki dizel bir araca benzin koyunca ara\u00e7 zarar g\u00f6r\u00fcyorsa, viral hastal\u0131klarda antibiyotik tercih edilince de v\u00fccut ciddi zararlar g\u00f6r\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc ilac\u0131n yap\u0131s\u0131 ve hastal\u0131\u011f\u0131n etki mekanizmalar\u0131 birbirinden farkl\u0131d\u0131r. Ba\u015f\u0131n\u0131za doktor kesilme amac\u0131ndan de\u011filim ama her hasta olu\u015fumuzda elimizin alt\u0131ndaki antibiyotik ila\u00e7lara sar\u0131lmamak gereklidir. Yanl\u0131\u015f ila\u00e7 ve antibiyotik kullan\u0131mlar\u0131 da fazla olunca v\u00fccudunuz nas\u0131l sava\u015fs\u0131n? Vir\u00fcs enfeksiyonlar\u0131nda kullan\u0131lan antiviral ila\u00e7lar b\u00fcnye i\u00e7indeki vir\u00fcslerin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ve azalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmekte ancak as\u0131l can al\u0131c\u0131 durum sizin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminizdir. O y\u00fczden b\u00fcnyenizdeki h\u00fccrelere g\u00fcvenin ve onlar\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 besleyin. Ve a\u015f\u0131… Do\u011fru bilinen yanl\u0131\u015flar o kadar \u00e7ok var ki, sosyal medya ile birlikte \u201cviral\u201d yapan bilgi kirlili\u011fi ve habercilik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n h\u00fckmetti\u011fi zamanlarda bir de \u00fczerine bizim bilgi, alg\u0131 ve bilin\u00e7 durumumuz\u2026 A\u015f\u0131 dedi\u011fimiz \u015fey, zay\u0131flat\u0131lm\u0131\u015f veya \u00f6l\u00fc olan hastal\u0131k kayna\u011f\u0131n\u0131 v\u00fccuda verip, v\u00fccudun bu kayna\u011f\u0131 tan\u0131y\u0131p ona g\u00f6re en uygun, etkin savunma askerlerini \u00f6nceden \u00fcretmesi ve bir daha hi\u00e7 unutmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u201cCorona da neymi\u015f\u201d diyelim… Nas\u0131l t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc insan b\u00fcnyesi varsa, vir\u00fcslerin de t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fcs\u00fc var. Hepsi birbirinden ayr\u0131, kimisi sadece hayvanlarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor kimisi sadece insanlarda etkili oluyor. Kimisi de bula\u015f\u0131c\u0131… \u00c7ok fazla \u201cbilimsel tan\u0131m\u201da yer vermeden, ilk olarak literat\u00fcrde kendine yer bulu\u015fu 2002 senesinde SARS-CoV cinsiyle olup \u00c7in\u2019de misk kedisinden, 10 sene sonra da Suudi Arabistan\u2019da MERS-CoV cinsiyle deveden insana bula\u015farak \u201cben buraday\u0131m\u201d diyor ve olaylar zinciri ba\u015fl\u0131yor. Aral\u0131k 2019\u2019da kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan ise, insanda g\u00f6r\u00fclmeyen yeni bir t\u00fcr. Coronavir\u00fcs, hayvandan insanlara bula\u015fan bir vir\u00fcs cinsidir. V\u00fccudumuz daha \u00f6nceden bu t\u00fcr benzer hastal\u0131klar\u0131 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00fcnyenin sava\u015fmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekti\u011fi, \u00f6nlenemedi\u011finde \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanan bir h\u00e2l almas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oluyor. Niye tedbir almada bu kadar uzun s\u00fcre ge\u00e7iyor veya bu zamana kadar neden bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulamad\u0131lar diye sorabilirsiniz.<\/p>\n
\u015e\u00f6yle a\u00e7\u0131klayay\u0131m; bizim DNA\u2019lar\u0131m\u0131zda m\u00fckemmel hata d\u00fczeltme mekanizmas\u0131na ba\u011fl\u0131 elemanlar\u0131 vard\u0131r. Bir nevi kalite kontrolc\u00fcler diyebiliriz. En kalitel genin komut verip hedefledi\u011fi enzim, h\u00fccre, antikor olarak g\u00f6revi ne ise i\u015fe koyulmaya ba\u015flar.<\/p>\n
Corona vir\u00fcs t\u00fcr\u00fcnde ise bu hata d\u00fczeltme mekanizmas\u0131 yok. Yukar\u0131da bahsetti\u011fim gibi her i\u015fini bizim h\u00fccrelerimize yapt\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu ve benzer vir\u00fcs t\u00fcrlerinde kalite kontrol elemanlar\u0131 olmay\u0131nca defolu genleri bizim h\u00fccrelerimize \u00fcrettirir, haliyle her defolu genden farkl\u0131 bir vir\u00fcs t\u00fcr\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr, sonu\u00e7 olarak kabaca \u00fcretim hatas\u0131 milyonlarca vir\u00fcs t\u00fcr\u00fc ortaya \u00e7\u0131kar. Hi\u00e7biri birbirine benzemeyen bu vir\u00fcs t\u00fcrleri i\u00e7inde tek yolla tedavi, ila\u00e7, a\u015f\u0131 \u00fcretimi zaman al\u0131c\u0131 olur ve \u00a0ba\u015far\u0131 y\u00fczdesinin d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131na yol a\u00e7ar.<\/p>\n
D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (WHO) Covid-19 diye literat\u00fcre kaydetmi\u015f bulunuyor. Di\u011fer vir\u00fcs t\u00fcrleri ile akraba olan Corona\u2019n\u0131n di\u011fer d\u00f6rt aile \u00fcyeleri, asl\u0131nda genel so\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 hastal\u0131klar\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Sadece ad\u0131n\u0131 bilmiyorduk. Bir \u00f6ks\u00fcr\u00fck ile koca d\u00fcnyaya korku salan Coronalar basit bir so\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 gibi g\u00f6z\u00fcken MERS (Orta Do\u011fu Solunum Sendromu), SARS (Ciddi Akut Solunum Sendromu) gibi hastal\u0131klarda sebep olabilen birer toplu katliam ter\u00f6ristlerine d\u00f6n\u00fc\u015febiliyor.<\/p>\n
\u00d6ks\u00fcr\u00fck, bo\u011faz a\u011fr\u0131s\u0131, burun ak\u0131nt\u0131s\u0131, y\u00fcksek ate\u015f olarak belirti g\u00f6steren bu vir\u00fcs, el s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131, hap\u015f\u0131rma ve solunum yolu ile v\u00fccuda yerle\u015febiliyor. Yani oturdu\u011funuz yerden hasta oluyorsunuz gibi bir h\u00e2l. \u0130nsan nas\u0131l tedirgin olmas\u0131n? Hava yoluyla rahatl\u0131kla bula\u015fma riski y\u00fcksek bir ajan haline d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, d\u00fcnya genelinde \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde yay\u0131lmas\u0131na sebep oluyor. \u00d6l\u00fcmlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu yo\u011fun \u015fekilde zat\u00fcrre sonucunda ger\u00e7ekle\u015fip, akci\u011ferlerden yeteri kadar oksijen dola\u015f\u0131m\u0131 olmamas\u0131yla \u00e7oklu organ yetmezli\u011fi sonucunu da do\u011furuyor maalesef… Peki cans\u0131z y\u00fczeylerde, dokundu\u011fumuz bir yerde de ya\u015fayabilir mi? ABD Salg\u0131n Hastal\u0131klar Kontrol ve \u00d6nleme Merkezi\u2019nin \u00f6nceki vakalar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonucu edinilen bilgiye g\u00f6re 9 g\u00fcn ya\u015fayabildi\u011fi sonucu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131k ve y\u00fcksek nemin canl\u0131 kalma s\u00fcrelerini uzatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0131p uzmanlar\u0131 dile getirmi\u015flerdir.<\/p>\n
Peki bu vir\u00fcs birdenbire nas\u0131l ve nerden \u00e7\u0131kt\u0131? \u00c7inliler \u201cher \u015feyi\u201d yiyorlar diye mi? Amerika\u2019n\u0131n \u00c7in\u2019in ekonomisini bat\u0131rma projesi mi? D\u00fcnyaya korku salmak m\u0131? K\u00fcresel t\u00fcketimin veya felaketlerin do\u011fal sonucu mu? Yoksa bir n\u00fcfus azaltma politikas\u0131 m\u0131? Bunlar gibi bin bir ihtimal s\u0131ralan\u0131r. \u0130lk bilgi, \u00c7in\u2019in Wuhan \u015fehrinin Huanan adl\u0131 deniz \u00fcr\u00fcnleri ve \u00e7e\u015fitli hayvanlar\u0131n\u0131n sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 pazarda bulunan insanlarda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Genetik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise bu vir\u00fcs\u00fcn, yarasalarda bulunan vir\u00fcslere benzerlik g\u00f6sterdi\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131. Fakat sorun \u015fu ki pazarda yarasa sat\u0131lm\u0131yor. Haliyle bula\u015fma \u015fekli nas\u0131l olu\u015ftu diye ara\u015ft\u0131rmalara devam edildi\u011finde net bir bilgiye varamasalar da fail olarak yarasalar\u0131 g\u00f6steriyorlar. B\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesine sebep ise Marburg, Nipah, Hendra ve Ebola gibi hastal\u0131klar\u0131n da ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n yarasalar olu\u015fudur. Yarasalar\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131 bir tepki veriyor olmas\u0131, canl\u0131lar ve memeli s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7erisinde onu daha \u00f6zel k\u0131l\u0131yor. Paris merkezli Ulusal Bilimsel Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi ise, hastal\u0131k yayma \u015f\u00fcphesi bar\u0131nd\u0131ran t\u00fcm hayvanlar\u0131n takip listesinin olu\u015fturulmas\u0131 y\u00f6n\u00fcn\u00fc dile getirmi\u015f bulunmakta ama son veriler de kesin bir te\u015fhis koydurmuyor bu Corona salg\u0131n\u0131 i\u00e7in.<\/p>\n
Devletler, \u015firketler, \u201cbilim insanlar\u0131\u201d yar\u0131\u015f i\u00e7inde… Bilgiler k\u0131s\u0131tl\u0131, veriler az, \u00f6l\u00fcm say\u0131s\u0131 art\u0131yor, yay\u0131lma \u015fekli basit ve h\u0131zl\u0131, belirtiler grip gibi genel belirtiler, kulu\u00e7ka s\u00fcresi 2-14 g\u00fcn aras\u0131, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi zay\u0131f olan insanlar, ya\u015fl\u0131lar ve \u00e7ocuklar, yeti\u015fkinlere g\u00f6re daha \u00e7ok risk alt\u0131nda\u2026 Sorular \u00e7ok, sorunlar b\u00fcy\u00fck ve insan \u0131rk\u0131 bunu da atlatacak m\u0131? Hastal\u0131\u011f\u0131 tan\u0131yan kitler, antiviral(yay\u0131lmay\u0131 \u00f6nleyici) ila\u00e7 yapabilme hususunda 10 g\u00fcn i\u00e7inde geni\u015f kapasitede hastane yapan \u00c7in gibi bir devlet, \u201cbu d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc benim\u201d diyen Amerika ve di\u011fer \u00fclkeler \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ama bir ger\u00e7ek var ki, bir a\u015f\u0131 \u00fcretimi ba\u015ftan sona kadar 2 ila 5 y\u0131l s\u00fcr\u00fcyor. D\u00fcnya el ele verip bu s\u00fcreyi daha aza indirebilir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc sa\u011fl\u0131k alan\u0131ndaki \u015firketlerinin yaln\u0131z ba\u015f\u0131na Coronavir\u00fcs i\u00e7in \u015fu an bir a\u015f\u0131 \u00fcretme kapasitesine sahip ekipman\u0131 bulunmuyor.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019den Coronavir\u00fcs \u0130\u00e7in Tan\u0131 Kiti <\/strong><\/p>\n \u00dclkemizde de corovir\u00fcs\u00fcn h\u0131zl\u0131 tan\u0131s\u0131na y\u00f6nelik bir kit geli\u015ftirildi. Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 Ulusal Viroloji Laboratuvar\u0131 sorumlusu Do\u00e7. Dr. G\u00fclay Koruko\u011flu, geli\u015ftirilen bu kit ile 90 dakikada sonu\u00e7 al\u0131nabildi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor:<\/p>\n \u201cUlusal Viroloji Laboratuvar\u0131\u2019nda, h\u00e2lihaz\u0131rda bulunan Pan coronavir\u00fcs PCR isimli sisteme ekledikleri yeni problarla ve laboratuvarda \u00fcretilen enzimlerle, Covid-19\u2019a neden olan coronavir\u00fcs\u00fcn tespiti i\u00e7in tan\u0131 kiti geli\u015ftirildi ve uluslararas\u0131 merkezlerden al\u0131nan pozitif vir\u00fcs \u00f6rnekleri ile kitin do\u011fru \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 test edildi. \u0130lk test sonu\u00e7lar\u0131 pozitif olan kit Ulusal Viroloji Laboratuvar\u0131\u2019nda rutin olarak kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. \u015eu an herhangi bir coronavir\u00fcs \u015f\u00fcphesi bu kit ile test edilebiliyor.\u201d<\/p>\n Devletlerin ve d\u00fcnyay\u0131 y\u00f6neten \u015firketlerin ekonomileri iyile\u015ftirip al\u00e7altan k\u00fc\u00e7\u00fck ad\u0131mlar\u0131, izmlerin art\u0131k yerini ba\u015fka olgulara b\u0131rakma a\u015famas\u0131, h\u0131zla \u00fczerimize do\u011fru gelen felaketler, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, toplumlar\u0131n ve insanlar\u0131n kimlik ve k\u00fclt\u00fcr kayb\u0131, makinele\u015fme ve teknoloji, uzay \u00e7a\u011f\u0131, t\u00fcketim \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, daha neler neler\u2026 Hayat zay\u0131f olan\u0131 kabul etmiyordu ve T\u00fcrkiye bu durumda nas\u0131l bir rol sergileyecek? Biyolojik bir silah olarak m\u0131 denendi acaba, diye sorular akla gelmiyor de\u011fil. \u00c7in\u2019in tam orta noktas\u0131nda stratejik konumda bulunan bir \u015fehir hedef olarak al\u0131n\u0131p \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin ekonomik ve finansal kaynaklar\u0131n\u0131 baltalamak i\u00e7in yap\u0131lan bilin\u00e7li bir ad\u0131m olabilir mi?<\/p>\n Benzer \u00f6rnekler tarihte mevcut. 1954 y\u0131l\u0131nda Ruslar, \u00d6zbekistan ve Kazakistan\u2019\u0131n ortas\u0131nda bulunan Aral denizi i\u00e7indeki bir adada biyolojik silah \u00fcretimi yapan tesis in\u015fa etmi\u015ftir. Amerika kendi \u00fclkesindeki insanlar \u00fczerinde tesir ve yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 test ama\u00e7l\u0131 Golden Gate k\u00f6pr\u00fcs\u00fcn\u00fcn alt\u0131ndan grip vir\u00fcs\u00fc salm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ngiltere de ayn\u0131 \u015feyi kendi halk\u0131 \u00fczerinde metro hatlar\u0131nda denemi\u015ftir.<\/p>\n ABD\u2019nin 1980 sonras\u0131 Outsource sistemiyle \u00c7in ve Uzak Do\u011fu\u2019yu birdenbire \u015faha kald\u0131ran ad\u0131mlar\u0131ndan, teknolojik geli\u015fmelere kadar hasetlik etti\u011fini az \u00e7ok anlayabiliyoruz. Pentagon diken \u00fcst\u00fcnde ve \u015fa\u015fk\u0131n bir vaziyette politika olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015fsa da, dengeler ge\u00e7en 30-40 y\u0131l i\u00e7erisinde \u00e7ok h\u0131zl\u0131 \u015fekilde alt \u00fcst oluyor. Rusya\u2019n\u0131n ve T\u00fcrkiye\u2019nin siyas\u00ee-asker\u00ee hamleleri… Eski ihti\u015fam\u0131n\u0131 yitirmeye ba\u015flayan Avrupa \u00fclkeleri art\u0131k yeni y\u00fczy\u0131lda \u00e7ok da yerini koruyam\u0131yor. Avrupa eski Avrupa de\u011fil. Erken davranan taraf bu sava\u015f\u0131 kazanacak gibi ama bizim bu d\u00f6nemde t\u00fcm y\u00f6nleriyle at\u0131lacak ad\u0131mlar\u0131m\u0131z, bizler ve gelecek nesillere b\u0131rakaca\u011f\u0131m\u0131z son miraslar\u0131m\u0131z olacak. Bu ad\u0131mlar i\u015fin sonunu belirleyici ad\u0131mlar olacak gibi…<\/p>\n Konunun politik y\u00f6n\u00fcn\u00fc bir kenara b\u0131rak\u0131p sonuca gelecek olursak; molek\u00fcler biyoloji ve biyoteknolojinin gelecekte \u00e7ok \u00f6nemli bir g\u00fc\u00e7 ve \u201csilah\u201d olaca\u011f\u0131n\u0131 bilmek ve g\u00f6rmek gereklidir. Kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z teknolojiyi daha \u00e7ok ara\u015ft\u0131rma ve insano\u011flunun varolu\u015f gayesine hizmet edici ve bilgi sahibi olma amac\u0131yla \u00fcreten bir nesil olabilirsek, gelecek nesillere de ya\u015fanmaya de\u011fer bir d\u00fcnyay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131labiliriz. D\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor musunuz? D\u00fcnya dar a\u011fac\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve ip boynunda, ya ip kopacak ya da bu sehpa ayaklar\u0131n\u0131n alt\u0131ndan kay\u0131p d\u00fc\u015fecek? D\u00fcnyan\u0131n kurtulu\u015f imk\u00e2n\u0131 yine bizim ellerimizde… Besmele \u00e7ekip, yeni bir d\u00fcnya d\u00fczenini tesis i\u00e7in i\u015fe koyulmam\u0131z gerekli. Ba\u015fka bir se\u00e7ene\u011fimiz kesinlikle yok.<\/p>\n <\/p>\n