\u0130yi-do\u011fru ve g\u00fczel olan y\u00fccedir. Ruhu tem\u00e2\u015fa etti\u011fi \u015feyle benzer hale getiren, vakar\u0131n e\u015flik etti\u011fi kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131n as\u00e2leti, yani cesaret ve zarafetin birlikteli\u011fi ise muhte\u015femdir, ruh g\u00fczelli\u011fine del\u00e2let eder. “Suretler olmadan m\u00e2n\u00e2lar ebediyyen tecelliye gelmez”, do\u011frusu ba\u011flam\u0131nda s\u00f6ylersek; zarafet suretlerde tecelliye gelen m\u00e2n\u00e2d\u0131r, Hakk’\u0131n nurunun bir par\u0131lt\u0131s\u0131d\u0131r, Mutlak Bir’den anl\u0131k bir par\u0131lt\u0131 halinde yay\u0131l\u0131r. Nisbet ve ahengin kendisinden ziyade onu ayd\u0131nlatan \u015feydir, t\u00fcm maddi \u015feylere g\u00fczellik bah\u015feder ve m\u00fc’min g\u00f6zlerde yuvalanm\u0131\u015f bir nurla bakanlar nezdinde ilk bak\u0131\u015fta fark edilir, aranmaz bulunur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Hakk’\u0131n e\u015fyaya yerle\u015ftirdi\u011fi bir i\u015faret olarak hep oradad\u0131r. Marifet, suretin kendi hakikatine ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve maddenin gizledi\u011fi cevheri estetik ilginin nesnesi haline getirmek ve estetik temsil arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla g\u00fczellik d\u0131\u015fta de\u011fil “i\u00e7”tedir; zarafet, cesaret ve asaletin birlikteli\u011finin ihti\u015fam\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
Ancak, iyilik ve g\u00fczellik i\u00e7in “do\u011fru”ya ihtiya\u00e7 vard\u0131r… “Do\u011frunun olmad\u0131\u011f\u0131 yerde iyi de g\u00fczel de yoktur.” Do\u011frunun olmad\u0131\u011f\u0131 yerin g\u00fczeli s\u0131radan ve \u00e7irkin, iyisi ehven-i \u015fer kabilinden bir iyidir. Zira sahih bir kurala dayanmayan her t\u00fcr faaliyet, her s\u00f6z ve davran\u0131\u015f de\u011fersiz; iyilik ve g\u00fczelli\u011fin sezgisi s\u0131radan, bilgisi karma\u015f\u0131k, fakir ve ilkeden mahrumdur… Bilgisinin sezgisinde imana ayk\u0131r\u0131 bir durum s\u00f6z konusudur. Oysa iyi-do\u011fru ve g\u00fczelde s\u00fcreklili\u011fi temin edecek olan s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 bilginin sezgisi imana \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7evremizdeki milyarlarca detay\u0131 mukayese ederek anlaman\u0131n, do\u011fru bir ba\u011flama oturtman\u0131n, iyi bir \u00e7evreye yerle\u015ftirmenin ve g\u00fczel bir zeminde temellendirmenin; h\u00e2s\u0131l\u0131, kaos olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyleri d\u00fczene koyman\u0131n tek yolu sa\u011flam bir yarat\u0131l\u0131\u015fa dayanan imand\u0131r. Bu esastan mahrum olan\u0131n t\u00fcm fiilleri de\u011fersiz, i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n t\u00fcm d\u0131\u015favurumlar\u0131; his, alg\u0131, tasavvur ve tasarruflar\u0131 yetersiz, ruhunun tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 e\u015fya ve imgeye giydirdi\u011fi form bi\u00e7imsizdir. Varl\u0131ktan yans\u0131yan Mutlak Bir’e dair ihsaslar\u0131 idrake istidad\u0131 yoktur, kendisindeki il\u00e2h\u00ee olan \u015feyi, \u00e2lemdeki il\u00e2h\u00ee \u015feyler mertebesine y\u00fckseltemez.<\/p>\n
Oysa sanat\u0131n \u015fartlar\u0131n\u0131 yerli yerince yerine getirebilmek i\u00e7in, sanatk\u00e2r\u0131n da, hakikate hakk edilmi\u015f olarak var olan ve manev\u00ee bir nitelik belirten g\u00fczele en m\u00fcnasip formu giydirmesi, madde ruh, muhteva bi\u00e7im dengesini kurmas\u0131 zaruridir. Zira maddenin ruha galip geldi\u011fi yahut ruhun duyumcul ifadenin s\u0131n\u0131rlamalar\u0131ndan kurtulup denetimsiz bir bi\u00e7imde y\u00fckseklere \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 durumlarda duyguyu, d\u00fc\u015f\u00fcnceyi, tutkuyu kelimelerde, renklerde, seslerde yakalamak; unsurlar aras\u0131nda birli\u011fi temin etmek ve h\u00e2li bunlara giydirmek hem zor hem de eserin g\u00fcc\u00fcn\u00fc zay\u0131flatan bir \u015feydir… Ne madde ne ruh kendini yeterli bir bi\u00e7imde ifade imk\u00e2n\u0131 bulamaz; sanat\u00e7\u0131, gayesi Allah’\u0131 aramak olan en y\u00fcce sanat\u0131n ilkelerinin bilgisine ula\u015famaz… Tam aksine, kendini aldatmas\u0131na, hakikatten biraz daha uzakla\u015fmas\u0131na sebep olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu h\u00e2l fiilleri m\u00fc\u015fahedede, e\u015fya ve hadiselerin teshirinde ilk merh\u00e2ledir, bu safhada kalan sanat zevk h\u00e2s\u0131l etmez, insan\u0131 Mutlak Sanatk\u00e2r’a ula\u015ft\u0131rmaz.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla, “Yarat\u0131c\u0131s\u0131nda var olmayan bir \u015fey yarat\u0131landa da var olamaz”, do\u011frusu ba\u011flam\u0131nda s\u00f6ylersek; dev\u015firme ve tutars\u0131z bir ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin tezah\u00fcr\u00fc halinde ortaya \u00e7\u0131kan modern-\u00e7a\u011fda\u015f sanat ak\u0131mlar\u0131 ve bu ak\u0131mlar\u0131n her \u015feyin ak\u0131lla kavranabilece\u011fi pe\u015fin h\u00fckm\u00fcnden hareketle kendini il\u00e2h\u00ee bir konuma yerle\u015ftiren, ama kendi “\u00f6zel Tanr\u0131”lar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yine O’na do\u011fru ilerlediklerinin idrakinde olmayan “kurucu babalar”\u0131 ink\u00e2rdad\u0131r, isyandad\u0131r ve iflastad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc sanat ink\u00e2r\u0131n de\u011fil, inanman\u0131n, il\u00e2h\u00ee tecellilerin ve bu tecellileri kabul etme istidad\u0131ndaki b\u00fcnyelerin do\u011fum yeridir. Varl\u0131\u011f\u0131 kendinden bilip Tanr\u0131 rol\u00fcne soyunmak ise had bilmezliktir. \u0130nsanda ancak h\u00fcsran\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yabilecek kadar bir mec\u00e2l b\u0131rak\u0131r ki; bu t\u00fcr sanat\u00e7\u0131n\u0131n elinde de kala kala, her biri nank\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn ni\u015fanesi halinde sadece resmi, \u015fiiri, m\u00fczi\u011fi kal\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc herkesin hakikati kendine relativizminden hareketle, ger\u00e7ekli\u011fi yalan\u0131n i\u00e7inden yans\u0131tan bir estetik anlay\u0131\u015f\u0131n iptida\u00ee olan\u0131 taklidden, modernizm-radikalizm birlikteli\u011finin \u00fcr\u00fcn\u00fc bir dayatmac\u0131l\u0131ktan \u00f6te gidebilece\u011fi bir yer yoktur… Mutlak olana y\u00f6nelemeyen, ona kar\u015f\u0131 bir a\u00e7l\u0131k hissetmeyen sanat\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcms\u00fcz olma, gelece\u011fe kalma \u00e7abalar\u0131 bo\u015funad\u0131r… O; hi\u00e7 muhatap olmak istemedi\u011fi, hep erteledi\u011fi, ama kendini yeniden ortaya koyan temel soru: “Ben kimim, \u00f6l\u00fcm nedir?” sorusu hep kar\u015f\u0131s\u0131ndad\u0131r. Lakin, d\u00fc\u015f\u00fcnen bunca insana ve yap\u0131lan bunca icada ra\u011fmen, d\u00fc\u015f\u00fcnen \u015fuurun kendisi \u015fuurdan yoksun olmal\u0131 ki, hem bu temel soru hem de \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, \u00f6ncelikle bu temel sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne ba\u011fl\u0131 di\u011fer sorular cevaps\u0131z kalmakta; krizler bir ili\u015fkiler b\u00fct\u00fcn\u00fcnden ba\u015fka bir ili\u015fkiler b\u00fct\u00fcn\u00fcne ge\u00e7erek, b\u00fcy\u00fcyerek ve geni\u015fleyerek devam etmektedir.<\/p>\n
\u0130l\u00e2h\u00ee d\u00fczenden kopu\u015f, isyan ve itaatsizlik insanl\u0131\u011fa b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar, b\u00fcy\u00fck hayal k\u0131r\u0131kl\u0131klar\u0131 ya\u015fatt\u0131. Kendi yok olu\u015funun bakterilerini yine kendi i\u00e7inde \u00fcreten bir sistemin t\u00fcketti\u011fi hayatlardan geriye kala kala, ihtim\u00e2ller \u00e2leminin posas\u0131ndan ibaret; ac\u0131y\u0131 da g\u00fcnah\u0131 da benimsemekten uzak, Amerikan ruhsuzlu\u011funa te\u015fne bir insan modeli kald\u0131. K\u00fcresel kapitalizmin “kurucu baba”lar\u0131, yeni sistemin yeni yap\u0131lar\u0131 i\u00e7in yeni yollar, yeni metodlar aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde olsalar da, kimliksiz ve ki\u015filiksiz bu insan modelinin b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir sisteme temel olu\u015fturmas\u0131 zor. \u00c7\u00fcnk\u00fc “ceza” yahut “\u00f6d\u00fcl”\u00fcn tesirini g\u00f6sterebilmesi i\u00e7in, \u00f6ncelikle bunu kabul edecek bir zeminin olmas\u0131, yoksa da haz\u0131rlanmas\u0131 gerekir. Oysa sanat\u0131, edebiyat\u0131, bilimi ve d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131yla dengesini yitirmi\u015f, yozla\u015fm\u0131\u015f ve soysuzla\u015fm\u0131\u015f, kendi insan\u0131 nezdinde bile inan\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirme tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olan bir k\u00fclt\u00fcr var kar\u015f\u0131m\u0131zda… Korku, kayg\u0131, s\u0131\u011f\u0131nma ihtiyac\u0131 sanat\u0131n t\u00fcm dallar\u0131na sinmi\u015f durumda. Nitekim, \u00e7a\u011fda\u015f sanat\u0131n insan\u0131 umursamayan, “i\u00e7inden kal\u0131nl\u0131k t\u00fcten incelik g\u00f6sterileri” ve g\u00f6rselleri, insanlar\u0131 h\u0131zla g\u00fczellik duygusundan uzakla\u015ft\u0131r\u0131yor, insanlarda estetik duygusu \u00e2deta dumura u\u011fram\u0131\u015f durumda. \u0130nsanlar art\u0131k klasik olandan zevk alm\u0131yor, teknik m\u00fckemmeliyete duyduklar\u0131 hayranl\u0131k onlara yetiyor, g\u00fczellikten anlad\u0131klar\u0131 da bu!<\/p>\n
Oysa sanat insan\u0131 Mutlak Sanatk\u00e2r’a ula\u015ft\u0131ran bir k\u00f6pr\u00fcd\u00fcr. Ger\u00e7ek sanat\u00e7\u0131 da, e\u015fyada kendisini ikaz eden i\u015fareti kavray\u0131p varl\u0131\u011f\u0131n birli\u011fine \u015fahitlik eden, Mutlak’\u0131n g\u00fcc\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda acz ve s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcp hayret ve hayranl\u0131k hissiyle dolan, aczinin idraki i\u00e7inde teslim oland\u0131r. Ne var ki, t\u00fcm bunlar\u0131 yapabilmek i\u00e7in g\u00f6z\u00fcn tek\u00e2m\u00fcl etmi\u015f bir ruhun penceresi olmas\u0131, ruhumuzdaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme \u015fuur seviyemizdeki de\u011fi\u015fimin kar\u015f\u0131l\u0131k vermesi gerekir… G\u00f6z ancak bu sayede \u015feylerin madd\u00ee kabu\u011funu delip do\u011fruya i\u015ftirak edecek, g\u00f6r\u00fcnmez bi\u00e7imin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr imgesini tan\u0131y\u0131p onu okuyabilecek; i\u015faretten i\u015faret edilene y\u00f6nelebilecektir.<\/p>\n
Ancak, ruh\u00eeli\u011fi estetik temsil arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ifade etmek, g\u00fcndelik hayata dair \u015feyleri estetik ilginin nesnesi haline getirip hayrete mevzu k\u0131lmak kolay bir i\u015f de\u011fildir… Hayat\u0131 esteti\u011fin i\u00e7inden ya\u015famay\u0131, hayat\u0131n t\u00fcm alanlar\u0131yla estetik bir ba\u011f kurmay\u0131, stil sahibi olmay\u0131 gerektirir. E\u011fer bir tarz\u0131n\u0131z yoksa k\u00fclt\u00fcrel bir norm da olu\u015fturamazs\u0131n\u0131z. Dahas\u0131, elinizde her \u00f6rg\u00fcs\u00fc tezads\u0131z, b\u00fct\u00fcnc\u00fcl-ideal bir sistem yoksa tarzdan da bahsedemezsiniz. B\u00f6yle bir durumda da kar\u015f\u0131n\u0131zda b\u00fct\u00fcn bir d\u00fcnya ve bu d\u00fcnyan\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda duran b\u00fct\u00fcn bir insan da yok demektir… Mecburiyetleri iradesini a\u015far bi\u00e7imde emperyalizmin \u00e7\u0131karlar\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015f, rutine ba\u011fl\u0131, yitirilmi\u015f bir hayat s\u00fcren bi\u00e7imsiz y\u0131\u011f\u0131nlar s\u00f6z konusudur. Dolay\u0131s\u0131yla tutkuyla bir \u015feye ba\u011flanmak, g\u00fczele sonsuz bir \u00f6zlem duymak; s\u0131radan insanlar\u0131n ilgi duydu\u011fu \u015feylere kar\u015f\u0131 duyars\u0131z kalmak ve bunun \u00f6d\u00fcl\u00fc halinde ba\u015fkalar\u0131n\u0131n g\u00f6rmediklerini g\u00f6rmek, her insan\u0131n harc\u0131 de\u011fildir… U\u00e7urumun kenar\u0131nda y\u00fcr\u00fcmek ve s\u00fcrekli a\u015fa\u011f\u0131 bakmak kadar netameli bir i\u015ftir… \u0130nsan kendini hep muhasebe ve murakabe alt\u0131nda tutmak zorundad\u0131r. B\u00f6yle bir hayat yorucudur, insan\u0131n ruhunda derin yaralar a\u00e7ar. Fakat “B\u00fcy\u00fck ac\u0131lar b\u00fcy\u00fck ar\u0131nmad\u0131r”, insana mesafe kat ettirir; olgunla\u015ft\u0131r\u0131r, insan ar\u0131n\u0131r ve yenilenir… Ac\u0131 da zevke ink\u0131l\u00e2b eder. Bu zevk iman\u00eedir. Ve “\u0130man zevken idraktir.”<\/p>\n
“Allah g\u00fczeldir, g\u00fczeli sever”, \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc ba\u011flam\u0131nda s\u00f6ylersek; \u0130sl\u00e2m\u00ee kayg\u0131lar\u0131 olan insan\u0131n da, Mutlak Bir’den anl\u0131k bir par\u0131lt\u0131 halinde yay\u0131lan ihsaslar\u0131 idrake istidad\u0131n\u0131n olmas\u0131, g\u00fczel kar\u015f\u0131s\u0131nda zihn\u00ee bir heyecan duymas\u0131 ve bunu ya\u015faman\u0131n \u015fartlar\u0131na m\u00e2lik olmas\u0131 gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, g\u00fczel olan her \u015fey Hakk’tad\u0131r, e\u015fyaya Hakk’tan yans\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, bu bak\u0131\u015f\u0131 temin edecek nur m\u00fc’min g\u00f6zlerde yuvalanmadan, turistikle\u015ftirilmi\u015f zihinlerimizle d\u00fcnyay\u0131 Kilise’nin penceresinden seyretmekten kurtulmam\u0131z; g\u00fczelli\u011fin kayna\u011f\u0131yla bulu\u015fup \u0130sl\u00e2m\u00ee tahass\u00fcs\u00fc yans\u0131tan eserler \u00fcretmemiz, \u201cbelirlenen\u201d konumundan \u00e7\u0131k\u0131p \u201cbelirleyen\u201d konumuna ge\u00e7memiz zor hatta imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
Ayl\u0131k Dergisi 181. Say\u0131, Ekim 2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130yi-do\u011fru ve g\u00fczel olan y\u00fccedir. Ruhu tem\u00e2\u015fa etti\u011fi \u015feyle benzer hale getiren, vakar\u0131n e\u015flik etti\u011fi kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131n as\u00e2leti, yani cesaret ve zarafetin birlikteli\u011fi ise muhte\u015femdir, ruh g\u00fczelli\u011fine del\u00e2let eder. “Suretler olmadan…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"ppma_author":[14,16],"class_list":["post-783","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar","author-admin","author-mevlut-koc","no-post-thumbnail"],"yoast_head":"\n