{"id":687,"date":"2014-04-19T10:46:32","date_gmt":"2014-04-19T10:46:32","guid":{"rendered":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?p=687"},"modified":"2025-02-19T10:47:12","modified_gmt":"2025-02-19T10:47:12","slug":"ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/","title":{"rendered":"Ali Haydar Haksal ile edebiyat, sanat ve hayat\u0131 \u00fczerine"},"content":{"rendered":"

Edebiyat, Sanat ve Hayat\u0131 \u00dczerine<\/strong><\/p>\n

K\u00fclt\u00fcr birikimi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in buna \u201csiyasi iti\u015f kak\u0131\u015f\u201d diyoruz. Ger\u00e7ekten bir altyap\u0131s\u0131, ideali olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in… \u015eu soruyla ba\u015flayal\u0131m hocam; edebiyatta \u00f6yk\u00fc-hik\u00e2ye formunun ayr\u0131 bir yeri ve \u00f6nemi var. Sizin di\u011fer bran\u015flara de\u011fil de, bu hik\u00e2ye-\u00f6yk\u00fc formuna a\u011f\u0131rl\u0131k vermenizin sebebi nedir? Ni\u00e7in o sahay\u0131 se\u00e7tiniz?<\/strong><\/p>\n

Benim yeti\u015fme d\u00f6nemim daha \u00e7ok \u00f6yk\u00fc ve \u015fiir merkezli oldu. Bunu bir\u00e7ok konu\u015fmamda anlatt\u0131m. Elaz\u0131\u011f’da imam hatip okulunda okurken, bir \u00f6\u011fretmenimiz vard\u0131. T\u00fcrk\u00e7eciydi. Beni bir kitabevine g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Orada \u00dcstad Necip Faz\u0131l’\u0131n “Ruh Burkuntular\u0131ndan Hik\u00e2yeler” kitab\u0131n\u0131, \u015fiir kitab\u0131 \u00c7ile\u2019yi<\/em>, \u00dcstad Sezai Karako\u00e7’un Allah’a \u0130nanmak ve \u0130nsanl\u0131k<\/em> ad\u0131yla o zaman \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ebatl\u0131 bir kitab\u0131 ve benzeri kitaplar\u0131 ve Dirili\u015f<\/em> dergisini ald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u00dcstad\u2019\u0131n 1969’da Yahudilerin Mescid-i Aksa’y\u0131 yakt\u0131\u011f\u0131 o d\u00f6nemle ilgili yazd\u0131\u011f\u0131 Ey Yahudi<\/em> isimli bir \u015fiiri vard\u0131. O \u015fiir benim hayat\u0131mda \u00e7ok etkili oldu. Dirili\u015f<\/em> dergisinde \u00f6yk\u00fcler vard\u0131. Bu yolla B\u00fcy\u00fck Do\u011fu\u2019yu<\/em>, Necip Faz\u0131l\u2019\u0131 tan\u0131d\u0131m. B\u00fcy\u00fck Do\u011fu<\/em> Elaz\u0131\u011f’da cami \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131nda ellerde sat\u0131l\u0131rd\u0131. Hilal Matbaas\u0131 vard\u0131. Sahibi yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam Memduh Bey olmas\u0131 gerekiyor. Ona gelirlerdi, onlar\u0131 orada \u00f6rg\u00fctlerdi, cami \u00f6nlerinde sat\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck Do\u011fu<\/em> dergilerini ald\u0131m. Kitap\u00e7\u0131lardan \u00e7\u0131km\u0131yordum, sonra bir kitabevine gittim. Oradan Edebiyat<\/em> dergisi yay\u0131nlar\u0131n\u0131 ald\u0131m. Aras\u0131nda Rasim \u00d6zden\u00f6ren\u2019in \u00c7ok Sesli Bir \u00d6l\u00fcm<\/em> ile \u00c7\u00f6z\u00fclme<\/em>, Cahit Zarifo\u011flu\u2019nun \u0130ns<\/em>, Nuri Pakdil\u2019in Biat<\/em> ile Bat\u0131 Notlar\u0131<\/em> adl\u0131 kitaplar\u0131n\u0131 ald\u0131m. Bunlar\u0131 ald\u0131ktan sonra Ankara\u2019da Edebiyat<\/em> dergisi yay\u0131nlar\u0131na mektup yazd\u0131m. Dergiyi nerede bulabilece\u011fimi sordum. Nuri Pakdil; Ticaret Lisesi\u2019nde edebiyat \u00f6\u011fretmeni Veli Sar\u0131kam\u0131\u015f\u2019tan alabilece\u011fimi yazd\u0131. Her ay gidip dergiyi al\u0131rd\u0131m. Orada \u00f6yk\u00fcler falan var, okumaya ba\u015flad\u0131m. Dolay\u0131s\u0131yla \u015fiir-\u00f6yk\u00fc at ba\u015f\u0131 gitti benim i\u00e7in. \u00d6yle ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n

Ka\u00e7 ya\u015f\u0131ndayd\u0131n\u0131z o zaman?<\/strong>
\n17 ya\u015f\u0131nda imam hatip okuluna ba\u015flad\u0131m. Rahmetli babam \u00e7ok gen\u00e7 ya\u015fta \u00f6ld\u00fc. O \u00f6l\u00fcnce 5 y\u0131l ara vermek durumunda kald\u0131m.<\/p>\n

\u015eu bak\u0131mdan sordum, \u00e7ocukluktan edebiyata merak\u0131n\u0131z var m\u0131yd\u0131?<\/strong>
\nK\u00f6y yerinde edebiyata nas\u0131l bir ilgi olabilir? Babama kentten gelen gazeteler olurdu, arada bir onlar\u0131 okurduk. Benim sosyal derslerim iyiydi. T\u00fcrk\u00e7e dersini \u00e7ok seviyordum. \u0130mam hatip okulunda edebiyata ilgim ba\u015flad\u0131. O s\u0131rada yirmili ya\u015flardayd\u0131m. Babam e\u011fitmendi, okul da bizim evdeydi. Rahmetli dedem m\u00fcderristi. Evimizde kitaplar vard\u0131. Babam ise \u00f6\u011fretmenimdi benim.<\/p>\n

Yani \u00e7ocukken duydu\u011funuz bir hik\u00e2ye, bir masal, bir eda, bir hava… Oradan size kalan bir bakiye mi?<\/strong>
\nK\u00f6yde bir Roku\u015f Nine\u2019miz vard\u0131. 106 ya\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fc. Roku\u015f Nine\u2019miz kom\u015fumuzdu. Biz \u00e7ocuklar onun etraf\u0131nda toplan\u0131rd\u0131k k\u0131\u015f\u0131n. Bize masallar anlat\u0131rd\u0131. K\u00fcrt\u00e7e masallar anlat\u0131rd\u0131. Seferberlik zaman\u0131nda, hayvanlar\u0131n s\u0131rt\u0131nda cephelere malzeme ta\u015f\u0131m\u0131\u015f, onlar\u0131 bize anlat\u0131rd\u0131. Bunlar\u0131n etkisi var tabii ki. Bilin\u00e7alt\u0131m\u0131zda etkili oldu. Biz de kendi aram\u0131zda birbirimize anlat\u0131rd\u0131k masallar\u0131.<\/p>\n

Daha sonra imam hatip okuluna ba\u015flad\u0131m, \u00f6\u011fretmenim \u0130brahim Soysal bana yukar\u0131da anlatt\u0131\u011f\u0131m kitaplar\u0131 ald\u0131rd\u0131, kendimi okumaya verdim. Okulumuzun k\u00fct\u00fcphanesi de iyiydi, Milli E\u011fitim Klasikleri vard\u0131. Onlar\u0131 al\u0131p okuyorduk. B\u00fcy\u00fck Do\u011fu, Dirili\u015f<\/em> ve Edebiyat<\/em> dergileriyle tan\u0131\u015f\u0131nca bu sefer as\u0131l d\u00fcnyam\u0131 bulmu\u015f oldum.<\/p>\n

Sonra \u00f6yk\u00fcler yazmaya ba\u015flad\u0131m. \u00dc\u00e7 defterim vard\u0131. Bu defterlere yaz\u0131yordum. Roku\u015f Nine’nin anlatt\u0131\u011f\u0131 \u00f6yk\u00fcleri de yazm\u0131\u015ft\u0131m. Defterleri day\u0131m, edebiyat \u00f6\u011fretmeni Nurettin Hask\u00f6yl\u00fc\u2019ye g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm. O da k\u0131rm\u0131z\u0131 bir kalemle bunlar\u0131n \u00fcst\u00fcnde tek tek, \u00fcslup, dil ve anlat\u0131m bak\u0131m\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve bana verdi. O defterlerim kayboldu. Buna \u015fimdi \u00fcz\u00fcl\u00fcyorum. Roku\u015f Nine\u2019nin anlatt\u0131\u011f\u0131 o masallar ve hik\u00e2yeler i\u015flenebilir, daha iyi \u015feyler \u00e7\u0131kabilirdi. Onlar kayboldu.<\/p>\n

Memleketin, hakikatin tarihinden bir kesit belki de…<\/strong>
\nTabii. Onlar kayboldu. O zaman Elaz\u0131\u011f\u2019da okuma yazma tutkum \u00e7ok oldu\u011fu i\u00e7in, yerel gazetelerde bu f\u0131kralar\u0131, di\u011fer \u015feyleri derleyip yazd\u0131m, anlatt\u0131m. Onlar da kayboldu. Ke\u015fke onlar da elimde olsayd\u0131. Bunlar ilk yaz\u0131lar\u0131m. Turan<\/em> ile Harput<\/em> gazeteleri var. Onlar\u0131n k\u00fclt\u00fcr-sanat b\u00f6l\u00fcmleri olurdu. Oralarda bunlar\u0131 \u00e7ok yo\u011fun bir \u015fekilde yaz\u0131yordum.<\/p>\n

Sonra Milli Gazete<\/em>‘de bir hik\u00e2ye yar\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131ld\u0131. 1974\u2019te olmal\u0131. T\u0131k\u0131rt\u0131<\/em> ad\u0131nda bir hik\u00e2yem mansiyon ald\u0131. Ulusal d\u00fczeyde ilk yay\u0131nlanan \u00f6yk\u00fcmd\u00fc. Yeni Asya<\/em>\u2019n\u0131n yar\u0131\u015fmalar\u0131 vard\u0131. Oralarda da mansiyon alan \u00f6yk\u00fcm ve \u015fiirim vard\u0131. Diyarbak\u0131r\u2019da \u0130hsan I\u015f\u0131k\u2019\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u00c7ile<\/em> diye bir dergi vard\u0131.<\/p>\n

Necip Faz\u0131l\u2019dan esinlenerek mi?<\/strong>
\nEvet. O do\u011frultuda. \u0130hsan I\u015f\u0131k bizim arkada\u015f\u0131m\u0131z zaten. Orada bir mansiyon vermi\u015flerdi, ismimi g\u00f6rd\u00fcm. Ama sonra o dergi devam etmedi.<\/p>\n

Ba\u015flang\u0131\u00e7 d\u00f6nemim buydu. Erzurum Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi Edebiyat Fak\u00fcltesi\u2019ne girince bizim yazar arkada\u015f grubumuz oldu. Ali G\u00f6\u00e7er; Edebiyat<\/em> dergisinde \u015fiirleri yay\u0131nlan\u0131yordu, \u0130brahim Demirci; \u015fiirleri yay\u0131nlan\u0131yor, Ali Fuat Alt\u0131nsoy; \u00f6yk\u00fcleri yay\u0131nlan\u0131yordu.<\/p>\n

\u0130brahim Sar\u0131 (Gafarl\u0131); \u00f6yk\u00fcleri yay\u0131nlan\u0131yordu. 28 \u015eubat s\u00fcrecinde Hizbullah \u00f6rg\u00fct\u00fc taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc -\u00f6yle bilinen-, arkada\u015f\u0131m\u0131zd\u0131, kitab\u0131 yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131 onun. O karanl\u0131k d\u00f6nemde bu cinayetleri ger\u00e7ekte kim i\u015fledi h\u00e2l\u00e2 bilinmiyor.<\/p>\n

Rahmetli Ahmet Nedim \u00c7eker arkada\u015f grubumuzdayd\u0131. Arif Ay k\u0131sa s\u00fcreli\u011fine geldi, benim odamda kald\u0131, Erzurum\u2019dan ayr\u0131ld\u0131. \u0130lhami \u00c7i\u00e7ek ve daha bir\u00e7ok arkada\u015f\u0131m\u0131z oldu. Mehmet Baydemir, Mustafa Bayyi\u011fit, Kadir Atlansoy, R\u0131dvan Can\u0131m, Selahaddin \u015eim\u015fek. Bu arkada\u015f grubumuz \u00e7ok kitap okurdu.<\/p>\n

Yani bir \u00e7evreyle tan\u0131\u015fm\u0131\u015f oldunuz.<\/strong>
\nTabii. O \u00e7evrenin i\u00e7indeydik. \u00dcstad Necip Faz\u0131l Erzurum\u2019a konferans vermeye gelmi\u015fti.<\/p>\n

Siz o gece \u015fiir okumu\u015ftunuz.<\/strong>
\nEvet, \u015fiir okumu\u015ftum. Elaz\u0131\u011f\u2019a da gelmi\u015fti. Dolay\u0131s\u0131yla kendimi bu d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7erisinde buldum. Yeni Devir<\/em> gazetesi K\u00fclt\u00fcr Sanat sayfas\u0131nda yaz\u0131lar\u0131m oldu.<\/p>\n

\u00dcstad da Yeni Devir<\/em> gazetesinde bir d\u00f6nem yazd\u0131 galiba.<\/strong>
\nOnu tam hat\u0131rlam\u0131yorum, \u00dcstad ve Sezai Karako\u00e7\u2019un Milli Gazete<\/em>\u2019de yaz\u0131yordu. \u00dcstat Sezai Karako\u00e7, Mustafa Yazgan ve daha ba\u015fka yazarlar vard\u0131.<\/p>\n

\u015eimdi, bir tarafta Edgar Allan Poe, Anton \u00c7ehov, Guy de Maupassant bir tarafta Necip Faz\u0131l, \u00d6mer Seyfettin, Orhan Kemal, Sait Faik gibi bizim hik\u00e2yecilerimiz var. Do\u011fu\u2019da ve Bat\u0131\u2019da bir\u00e7ok b\u00fcy\u00fck hik\u00e2yeci var. Bunlar aras\u0131nda sizi en \u00e7ok etkileyen kim oldu? Bunlar\u0131 cevaplarken Poe hakk\u0131nda fikirlerinizi merak ediyorum.<\/strong>
\nBenim durumum \u015f\u00f6yle, Edebiyat, Dirili\u015f<\/em> ve B\u00fcy\u00fck Do\u011fu<\/em> dergileriyle tan\u0131\u015fmamdan sonra, do\u011frusu ben, birinci s\u0131n\u0131f yazarlara y\u00f6neldim.<\/p>\n

Yani Bat\u0131l\u0131 yazarlar\u0131 takip eden ikinci s\u0131n\u0131f yazarlar yerine direkt kendilerini takip ettiniz.<\/strong>
\nEvet. Dirili\u015f<\/em> ile Edebiyat<\/em> dergilerinde e\u011fer William Faulkner veya Dostoyevski\u2019den, A. de Saint-Exup\u00e9ry\u2019den bahsediliyorsa onlar\u0131n eserlerini al\u0131p okuyordum.<\/p>\n

Konu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fken soray\u0131m, William Faulkner\u2019in At\u0131n Feda \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131<\/em> isimli bir hik\u00e2yesi var. T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmedi san\u0131r\u0131m. Ya da var m\u0131?<\/strong>
\nT\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrildi mi bilmiyorum. Bende, Yenilik Yay\u0131nlar\u0131 aras\u0131ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015f Dr. Martino<\/em> adl\u0131 ince bir kitab\u0131 vard\u0131. Rasim \u00d6zden\u00f6ren gelmi\u015fti, k\u00fct\u00fcphaneye girdi, o kitap eline geldi, ald\u0131. \u201cBendekini kim ald\u0131ysa geri getirmedi, kayboldu\u201d dedi. Bendekini g\u00f6t\u00fcrd\u00fc, sonra kendisinden istedim. \u201cBiri alm\u0131\u015f g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f geri getirmedi\u201d dedi. O kitab\u0131 bir daha bulamad\u0131m.<\/p>\n

\u015eunun i\u00e7in sordum; gen\u00e7ler pek bilmiyor. \u00d6nemli bir isim.<\/strong>
\nTabii \u00f6nemli bir isim. Nuri Pakdil diyordu ki; “Bir \u015fof\u00f6r aday\u0131na Karamazov Karde\u015fler<\/em>\u2019i okumadan ehliyet verilmesin.” Biz Dostoyevski\u2019yi bir, iki de\u011fil; be\u015f defa okuyoruz. Sadece Dostoyevski de de\u011fil, \u00c7ehov\u2019u, Faulkner\u2019i, Ezra Pound\u2019u, Rilke\u2019yi, yani birinci s\u0131n\u0131f diyebilece\u011fimiz Bat\u0131l\u0131 yazarlar\u0131 okuyorum. Daha \u00e7ok bunlara y\u00f6neldim.<\/p>\n

Bizim edebiyat\u0131m\u0131zda \u00f6zellikle 70\u2019li y\u0131llar\u0131n \u00f6yk\u00fc yazarlar\u0131n\u0131 okudu\u011fumda Bekir Y\u0131ld\u0131z\u2019\u0131n \u00f6yk\u00fclerini okuyorum. \u0130\u00e7ime pek sinmiyor.<\/p>\n

Belki \u00e7\u0131tay\u0131 ilk ba\u015fta \u00e7ok y\u00fcksek tuttu\u011funuz i\u00e7in…<\/strong>
\nBir de \u015f\u00f6yle sinmiyor; G\u00fcneydo\u011fu \u00f6yk\u00fcleri yaz\u0131yor, a\u011fa, \u0131rgat, i\u015f\u00e7i…<\/p>\n

Anlad\u0131m. Dolay\u0131s\u0131yla bunlar bende bir kar\u015f\u0131l\u0131k bulmuyor. \u00c7ok u\u00e7 noktada kal\u0131yor.<\/strong>
\nBen karasabanla \u00e7ift s\u00fcr\u00fcyorum, orakla ekin bi\u00e7iyorum, t\u0131rpanla ot bi\u00e7iyorum, \u00e7obanl\u0131k yap\u0131yorum, k\u00f6y ko\u015fullar\u0131nda ne kadar a\u011f\u0131r i\u015f varsa yap\u0131yorum. Bunlar\u0131 birebir ya\u015fayan biriyim.<\/p>\n

Belki \u015fehirli birine egzotik bir hava verebilir ama size vermemesi normal.<\/strong>
\nMateryalist anlamda, Marksist d\u00fc\u015f\u00fcncenin etkisinde olan \u00f6zellikle \u015fehirli gen\u00e7lerin \u00e7ok dikkatini \u00e7ekebilir. Veya Adana ve \u00e7evresi, G\u00fcneydo\u011fu\u2019nun baz\u0131 kesimlerinde a\u011fal\u0131\u011f\u0131n biraz despotlu\u011fa d\u00f6nmesi sebebiyle ilgi \u00e7ekebilir ama benim d\u00fcnyamda bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmuyor.<\/p>\n

Ben imam hatip okulunda Ya\u015far Kemal\u2019in \u0130nce Memed<\/em>\u2019inin 1. cildini 2 g\u00fcnde okudum bitirdim. \u0130kinci cildini ald\u0131m okudum, yine bende bir kar\u015f\u0131l\u0131k olmad\u0131. Daha sonra onun hi\u00e7bir kitab\u0131n\u0131 okumad\u0131m.<\/p>\n

Peki onu ben de soray\u0131m. Bizde do\u011fudan bat\u0131dan bir\u00e7ok hik\u00e2yeci varken Ya\u015far Kemal\u2019de ne bulunuyor bu kadar? \u015eahsen hi\u00e7 bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmamas\u0131n\u0131n sebebi nedir sizce?<\/strong>
\nMesela ad\u0131 Mehmet de\u011fil, Memet.<\/p>\n

\u0130deolojik bir yakla\u015f\u0131m m\u0131d\u0131r?<\/strong>
\nTabii ideolojik. K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde Mehmet kutlu bir ifade olarak kullan\u0131l\u0131r, Efendimizin ad\u0131yd\u0131. Romanda bu metafizik yan\u0131n\u0131 bulam\u0131yorsunuz. Bulamay\u0131nca size \u00e7ok yabanc\u0131 geliyor. O d\u00f6nemde okudu\u011fum bir ele\u015ftiride, bir Frans\u0131z dergisinde, “Ya\u015far Kemal\u2019in kahramanlar\u0131 hi\u00e7 mi bir minarenin g\u00f6lgesinden ge\u00e7miyor?” deniyor.<\/p>\n

Bat\u0131da mesela Dostoyevski okudu\u011funuz zaman bir Hristiyan tipi \u00e7ok ilgin\u00e7 bir \u015fekilde \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Hatta, Marksist olan Gorki en u\u00e7 olanlardan birisi. Onun bile mektuplar\u0131n\u0131 okudu\u011fumuz zaman, Hristiyan tiplemelerini \u00e7ok rahat bulabiliyorsunuz.<\/p>\n

Kendi toplumunun ger\u00e7e\u011fini ink\u00e2r etmedi\u011fi i\u00e7in belki de.<\/strong>
\nOldu\u011fu gibi yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in evet.<\/p>\n

Hakikati feda etmiyor.<\/strong>
\nKendi insan tipini g\u00f6rmezden gelmiyor. Burada bir\u00e7ok yazar\u0131m\u0131zda oldu\u011fu gibi Ya\u015far Kemal de \u00e7arp\u0131t\u0131yor bunu. Bulamay\u0131nca bu sana yabanc\u0131 geliyor. Ben o d\u00f6nemde bir\u00e7ok yazar\u0131 okudum, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 hepsinde ge\u00e7erli. Onun metafizik d\u00fcnyas\u0131na giremiyorsun.<\/p>\n

Kald\u0131 ki, bizim en Marksistimiz bile birebir konu\u015furken, yemin ederken Allah ad\u0131n\u0131 kullan\u0131r, \u201cin\u015fallah\u201d der, \u201cAllaha \u0131smarlad\u0131k\u201d der… B\u00f6yle bir bilin\u00e7alt\u0131 var zaten. Bunu Naz\u0131m\u2019\u0131n kendisinde de g\u00f6r\u00fcyorsunuz.<\/p>\n

Bunlar Rusya\u2019ya ka\u00e7ak gidiyor \u00fc\u00e7 gen\u00e7. Trende yolculuk yaparken, oru\u00e7 tutan M\u00fcsl\u00fcmanlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorlar, heyecanlan\u0131yorlar.<\/p>\n

Demek ki o bilin\u00e7alt\u0131, o maneviyat at\u0131lm\u0131yor kolay kolay.<\/strong>
\nAt\u0131lm\u0131yor. \u015eevket S\u00fcreyya Aydemir\u2019in Suyu Arayan Adam<\/em>\u2019\u0131n\u0131 okudu\u011funuzda, \u00e7ocuklu\u011funa ili\u015fkin, Selimiye\u2019de M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Ramazan co\u015fkusunu o kadar lirik veriyor ki, adam\u0131n bilin\u00e7alt\u0131nda bu var zaten.<\/p>\n

Baran Dergisi yazar\u0131 \u00c7akal Carlos diyor ki; “Marksizm yanl\u0131\u015f alg\u0131land\u0131. Dinsizmi\u015f gibi alg\u0131land\u0131. Marksist gelene\u011fin kar\u015f\u0131 oldu\u011fu dinin kendisi de\u011fil Bat\u0131\u2019daki tahrif edilmi\u015f Hristiyanl\u0131kt\u0131r.\u201d<\/strong>
\nTabii.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019deki solun problemi de bu muydu acaba?<\/strong>
\nT\u00fcrkiye\u2019de solun hem siyas\u00ee hem de k\u00fclt\u00fcrel anlamda, istedikleri hedefi yakalayamay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sebebi bu. Toplumda kar\u015f\u0131l\u0131k bulamad\u0131lar. \u015eu g\u00fcn i\u00e7in bile Marksist diye tan\u0131mlanan esteti\u011fin giderek \u00e7\u00f6kme noktas\u0131na gelmesinin sebebi de bu.<\/p>\n

Sol diye materyalist sol d\u00fc\u015f\u00fcnce bak\u0131\u015f\u0131 \u015fimdi kapitalist veya Amerikan k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ayn\u0131 noktaya gelmi\u015f durumda.<\/p>\n

Uluslararas\u0131 ba\u011flamda b\u00f6yle, T\u00fcrkiye \u00f6l\u00e7e\u011finde bir de \u015f\u00f6yle bir \u015fey var; ne kadar eski solcu dedi\u011fimiz adam varsa ya birahane sahibi, ya mal\u0131 m\u00fclk\u00fc haddinden fazla olan tipler oldular. Ger\u00e7ek solcular\u0131n da ele\u015ftirdi\u011fi \u00fczere.<\/strong>
\n\u015eimdi diyelim ki bunlar\u0131n en pop\u00fcler yazarlar\u0131ndan romanc\u0131lar\u0131na, sermayenin de \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 yazarlar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, bunlar\u0131n hangisi sol diyece\u011fiz.<\/p>\n

Mesela Orhan Pamuk sol mudur?<\/strong>
\nDe\u011fil.<\/p>\n

Kendini pek solcu olarak tarif etmiyor asl\u0131nda ama genel anlamda b\u00f6yle bir k\u0131r\u0131lma var.<\/strong>
\nSolcu olan solculu\u011funu \u00f6n plana \u00e7\u0131karmak i\u00e7in Orhan Pamuk\u2019u sat\u0131yor ba\u015fkas\u0131na.<\/p>\n

B\u00f6yle bir a\u00e7maz var. Bu a\u00e7maz\u0131 nas\u0131l izah edece\u011fiz?<\/strong>
\nElif \u015eafak. Pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bir romanc\u0131s\u0131. Onu nereye oturtaca\u011f\u0131z?<\/p>\n

En iyi romanlar\u0131n\u0131 muhafazak\u00e2r i\u00e7eriklerle sat\u0131yor biliyorsunuz.<\/strong>
\nEvet. \u015eimdi b\u00f6yle bir durumda sol diye tan\u0131mlayabilece\u011fimiz, Marksist edebiyat\u0131n \u015fu anda temsilcisi kim?<\/p>\n

Do\u011fan H\u0131zlan diyelim o zaman.<\/strong>
\nH\u00fcrriyet Gazetesi\u2019ne sol mu diyece\u011fiz?<\/p>\n

Diyemeyiz, bir solcuya s\u00f6ylesek hakaret addeder.<\/strong>
\nBu karma\u015f\u0131kl\u0131k nereden kaynaklan\u0131yor peki?<\/p>\n

Bu karma\u015f\u0131kl\u0131k asl\u0131nda bizim d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyam\u0131zda, \u00dcstad Necip Faz\u0131l’\u0131n, Sezai Karako\u00e7\u2019un ortaya koyduklar\u0131 gibi, bunlar\u0131n hepsi ayn\u0131 k\u00f6klerden geliyor.<\/strong>
\nAsl\u0131nda ortada bir paradoks yok.<\/p>\n

Evet, ortada bir paradoks yok. Ayn\u0131 yerde duruyorlar.<\/strong>
\nBug\u00fcn verilen kavgalarda da b\u00f6yle bir a\u00e7maz var, asl\u0131nda sa\u011f-sol diye bir tan\u0131m yok.<\/p>\n

Art\u0131k burada bizim Bat\u0131c\u0131lar ve M\u00fcsl\u00fcmanlar \u015feklinde kesin bir ayr\u0131m ortaya koymam\u0131z gerekiyor.<\/strong>
\nD\u00fcnya ister istemez b\u00f6yle ayr\u0131l\u0131yor asl\u0131nda de\u011fil mi?<\/p>\n

Evet. Edebiyat penceresinden bakarsak, asl\u0131nda ba\u015fta da b\u00f6yleydi ama bizim bunu daha da belirginle\u015ftirmemiz gerekiyor.<\/strong>
\nYani edebiyattaki bak\u0131\u015f\u0131m\u0131zda, kendi de\u011ferlerimize ba\u011fl\u0131 kalarak, gelenekseli gelece\u011fe ta\u015f\u0131mam\u0131z gerekiyor.<\/p>\n

\u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndakilerin bu paradoksal hallerini g\u00f6r\u00fcyoruz, tamam. Peki \u0130sl\u00e2m\u00ee camia veya M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in diyelim; \u00f6zelde veya genelde, bir estetik problemimiz var herhalde? M\u00fcsl\u00fcmanlar olarak en ba\u015fta asl\u0131nda bir estetik \u00fczerine bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 geli\u015ftirmemiz gerekirken…<\/strong>
\nM\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n temel sorunlar\u0131ndan birisi d\u00fcnyevile\u015fmeleri.<\/p>\n

Yani M\u00fcsl\u00fcman sanat\u00e7\u0131lar da dahil olmak \u00fczere d\u00fcnyevile\u015fme ve pop\u00fclerizme kat\u0131lmalar\u0131. Pop\u00fclizme kat\u0131lma duygusu ister istemez insan\u0131 kendi ana ekseninden uzakla\u015ft\u0131r\u0131yor. Nitelikli bir \u015feyler \u00fcretme \u00e7abas\u0131 yerine buna y\u00f6neliyorlar.<\/p>\n

Romanda da, \u00f6yk\u00fcde de… Sonra bunlardan da vazge\u00e7ip gazeteci oluyorlar.<\/p>\n

Bizim ku\u015fa\u011f\u0131m\u0131zda birlikte yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131z arkada\u015flar\u0131m\u0131zdan bir\u00e7o\u011fu, \u015fu anda gazetecili\u011fi, gazetelerde bir yer edinmeyi \u00f6ncelemi\u015f durumda.<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla estetik kayg\u0131y\u0131, nitelikli bir i\u015f yapmay\u0131, arka plana itmi\u015f oldu. Temel sorun buradan kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n

D\u00fcnyaya tutunmaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc sanat.<\/p>\n

B\u00f6yle oldu\u011fu s\u00fcrece g\u00fcn\u00fcn ge\u00e7er \u015fartlar\u0131n\u0131 kollamaya y\u00f6nelik i\u015fler \u00fcretiliyor.<\/strong>
\nBir de tabii nitelikli i\u015fler sat\u0131lmayacak kayg\u0131s\u0131.<\/p>\n

Di\u011fer taraftan da baz\u0131 arkada\u015flar\u0131m\u0131z, u\u00e7ar\u0131l\u0131klar yaparak kendini g\u00fcndeme ta\u015f\u0131ma heyecan\u0131na kap\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Bu da bir kay\u0131p oldu. Bunlar \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken temel sorunlar.<\/p>\n

Salih Mirzabeyo\u011flu ge\u00e7enlerde bir r\u00f6portaj verdi. O r\u00f6portajda me\u00e2len \u015f\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6yledi: “Bizim memleketimizdeki as\u0131l problem, m\u00fcnekkitimizin olmamas\u0131.” Sinema ele\u015ftirmenleri var mesela. Film \u015f\u00f6yle iyi, \u015f\u00f6yle k\u00f6t\u00fc olmu\u015f deyip kestirip at\u0131yor. Bunun gibi\u2026 M\u00fcnekkiti nas\u0131l alg\u0131lamam\u0131z gerekiyor?<\/strong>
\nAsl\u0131nda ele\u015ftirmen, kritik etmek durumundad\u0131r.<\/p>\n

Buradaki temel sorunlardan birisi, toptanc\u0131 bir yakla\u015f\u0131m\u0131n olmas\u0131.<\/p>\n

Toptanc\u0131 yakla\u015f\u0131mda da diyelim ki \u00e7evre… Siz bir \u00e7evreye mensupsan\u0131z, o \u00e7evre sizi kendi ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131yor.<\/p>\n

Yani hakikatli bir bi\u00e7imde eserin niteli\u011fi, nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi noktas\u0131nda tartmak de\u011fil de, bunu mensubu oldu\u011fu \u00e7evrenin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re e\u011fip b\u00fck\u00fcyor. Bu hakikate k\u0131ymak olmuyor mu?<\/strong>
\nBu hakikate k\u0131ymak oluyor.<\/p>\n

Bir de siz bir \u00e7evreye mensup de\u011filseniz, ili\u015fkileriniz yoksa, veya ili\u015fkilerinizde bir tak\u0131m k\u0131r\u0131lmalar, so\u011fukluklar varsa, o ele\u015ftirmenin tutumu kusur aramak halini al\u0131yor.<\/p>\n

Merhum Akif’in Sadi \u015eirazi’den nakletti\u011fi bir beyti var. Der ki:
\n“Kusur arayan g\u00f6z h\u00fcner g\u00f6rmez,<\/em>
\nR\u0131za g\u00f6z\u00fc k\u00f6rd\u00fcr, kusur g\u00f6rmez.”<\/em><\/p>\n

\u015eimdi bizim burada kendi gelene\u011fimizde olan, Akif’in temel vurgular\u0131ndan birisi “nekkat olmak” var.<\/p>\n

Diyelim ki bir kuyumcu, malzemenin kalitesine bakar, g\u00f6r\u00fcr ona g\u00f6re de\u011fer bi\u00e7er.<\/p>\n

Bizde ele\u015ftiri kusur taraf\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcp, o taraf\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak zannediliyor.<\/p>\n

Tabii kusurlar da g\u00f6r\u00fclmeli ama merkeze al\u0131nmamal\u0131.<\/p>\n

Yani tenkit bir kusuru ortaya \u00e7\u0131karmak, do\u011frusunu g\u00f6stermek maksad\u0131yla de\u011fil de, a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulup sanat\u00e7\u0131y\u0131 g\u00f6mmek maksad\u0131yla yap\u0131l\u0131yor.<\/strong>
\nBu da yerin dibine bat\u0131rmak oluyor.<\/p>\n

Tabii ilerleme de olmuyor.<\/p>\n

Bir ele\u015ftirmen arkada\u015f\u0131m\u0131z\u0131n, \u00e7ok keskin bir bi\u00e7imde \u015f\u00f6yle bir s\u00f6z\u00fc oldu: “K\u00f6t\u00fc \u00f6yk\u00fcye \u00f6rnek: …” deyip kestirip at\u0131yor.<\/strong><\/p>\n

\u015eahs\u0131 k\u00f6t\u00fc \u00f6yk\u00fcye \u00f6rnek g\u00f6stermek. \u201c\u015eu \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u015fu k\u0131sm\u0131nda \u015fu sebepten dolay\u0131\u201d dese tamam da\u2026<\/p>\n

Kitaplar\u0131na da girdi bu.<\/strong><\/p>\n

Benim kusurum yoktur demiyorum. Olabilir. O kusur her insanda olabilir. Dostoyevski Rus edebiyat\u0131nda ele\u015ftirilirken \u00e7ok kusurlar\u0131 olan, savruk bir yazar olarak tenkit edilir. Ama d\u00fcnya edebiyat\u0131nda hi\u00e7bir zaman bu y\u00f6n\u00fcyle ele al\u0131nmaz. B\u00fcy\u00fck bir romanc\u0131 olarak kabul edilir.<\/p>\n

Bizim edebiyat\u0131m\u0131z\u0131n sahih \u00f6yk\u00fcc\u00fclerinden Sait Faik\u2019e bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman, onun \u00f6yk\u00fclerinde o kadar \u00e7ok kusur var ki, hatta \u00dcstad Necip Faz\u0131l, Sait Faik\u2019in \u00f6yk\u00fclerini B\u00fcy\u00fck Do\u011fu<\/em>\u2019da yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131nda, onlar\u0131n \u00e7o\u011funa m\u00fcdahale ederek yay\u0131nlar.<\/p>\n

Kusurlar\u0131 var ama Sait Faik\u2019teki dikkat, ayr\u0131nt\u0131, samimiyeti de g\u00f6rmemek olmaz!<\/strong><\/p>\n

Sait Faik\u2019i k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcrmez asla.<\/p>\n

Ve bug\u00fcn kimsenin o taraflar\u0131n \u00fcst\u00fcnde durdu\u011fu da yok.<\/strong><\/p>\n

Burada \u00f6yk\u00fclerin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc noktas\u0131nda ele al\u0131n\u0131p, incelenmesi, irdelenmesi \u00fczerinde durulmuyor. \u00d6yk\u00fcy\u00fc de bir iki \u00f6l\u00e7\u00fcye s\u0131\u011fd\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmak do\u011fru de\u011fil. Sadece dil ve yap\u0131yla yarg\u0131lamak da do\u011fru de\u011fil. Bunun \u00fczerine ben \u00d6yk\u00fc A\u011fac\u0131<\/em> denemelerini yazd\u0131m ve kitapla\u015ft\u0131rd\u0131m.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten sizin bir eksi\u011finizi bulsa, bir kazan\u0131m sa\u011flam\u0131\u015f olsa bu g\u00fczel bir \u015fey.<\/strong><\/p>\n

Tabii. Ele\u015ftirilerin yararlar\u0131n\u0131 da g\u00f6rd\u00fcm. Kendi kendimi tartt\u0131m. Mevcut yay\u0131nlanm\u0131\u015f eserler \u00fczerinden, tenkit; tenkide kar\u015f\u0131l\u0131k; kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 m\u00fclahazalar geli\u015fmiyor \u00fclkemizde.<\/p>\n

Ni\u00e7in?<\/strong><\/p>\n

Ele\u015ftirinin hedefi katk\u0131 sa\u011flamak olmal\u0131. Y\u0131kmak de\u011fil. Yol a\u00e7\u0131c\u0131 olmal\u0131. Ben dergi y\u00f6neticisiyim \u015fu anda. Bir\u00e7ok gen\u00e7 arkada\u015f\u0131m\u0131z geliyor. Oturup kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 de\u011ferlendiriyoruz. Birlikte katk\u0131 sa\u011flayacak bir ele\u015ftiri olacaksa bunun elbette bir anlam\u0131 olur. Ele\u015ftirinin ayn\u0131 zamanda k\u00fclt\u00fcr hayat\u0131na bir bak\u0131\u015f getirmesi de gerekiyor. E\u011fer bunlar sa\u011flanm\u0131yorsa ele\u015ftirinin bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 da olmuyor. O a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli.<\/p>\n

Tekrar ba\u011flayacak olursak, sizi Bat\u0131\u2019dan etkileyen kimleri sayabilirsiniz?<\/strong><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck Do\u011fu, Edebiyat ve Dirili\u015f’te birinci s\u0131n\u0131f yazarlara y\u00f6neldim demi\u015ftim. Mesela Knut Hamsun\u2019un D\u00fcnya Nimeti<\/em>\u2019ni okumu\u015ftum. \u00c7ok ho\u015fuma gitmi\u015fti. Biraz da belki topraktan gelen bir insan olmam sebebiyle olabilir. Dostoyevski\u2019yi \u00e7ok zevkle okudum. Anton \u00c7ehov\u2019un ironisinin bende kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu. K\u00fct\u00fcphanemi de hep birinci s\u0131n\u0131f yazarlar\u0131n kitaplar\u0131yla kurdum, hep onlar\u0131 okudum. Edebiyat\u0131m\u0131zda Bat\u0131ya y\u00f6nelmi\u015f olanlar do\u011frusu bana \u00e7ok sakil geldi. Kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 olmad\u0131.<\/p>\n

Biraz bizim kendi klasiklerimizden yola \u00e7\u0131kmadan onlar\u0131 okumam\u0131n bana zararlar\u0131 da oldu. Dil ve \u00fcslup bak\u0131m\u0131ndan. Benim ilk kitab\u0131m Evdeki Yabanc\u0131<\/em>. \u0130lk \u00f6yk\u00fclerim de onlar.<\/p>\n

Bu kitab\u0131m\u0131n yeni bask\u0131s\u0131 yap\u0131l\u0131rken o \u00f6yk\u00fclerimi okudu\u011fumda, bu \u00f6yk\u00fcy\u00fc niye kitab\u0131ma ald\u0131m diye bir pi\u015fmanl\u0131\u011f\u0131m olmad\u0131.<\/p>\n

Bat\u0131 Klasikleri belki de sizin daha do\u011fru estetik se\u00e7imler yapman\u0131z\u0131 sa\u011flad\u0131?<\/strong><\/p>\n

1980\u2019de yay\u0131nland\u0131 bu \u00f6yk\u00fclerim. O be\u015f \u00f6yk\u00fcm yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131nda Rasim Bey ironiyi \u00e7ok kuvvetli bulmu\u015ftu. Yani bu ironi de bende biraz zannediyorum \u00c7ehov\u2019dan geliyor. \u0130roni bende \u00e7ocuklu\u011fumdan beri gelen, \u00e7ok muzip bir taraf\u0131 var. Bizim bir Hamdullah abimiz vard\u0131, adeta tiyatro sanat\u00e7\u0131s\u0131 gibiydi. Herkesi g\u00fcld\u00fcrmekten zevk al\u0131rd\u0131. Bunlar bende birebir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan yazarlar oldu.<\/p>\n

K\u0131r\u0131p d\u00f6kmek anlam\u0131nda de\u011fil tabii.<\/strong><\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla bir duruma yakla\u015f\u0131rken bir muziplik oluyor.<\/p>\n

Edgar Allan Poe?<\/strong><\/p>\n

Edgar Allan Poe\u2019nin bende \u00e7ok bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yok. Amerikan edebiyat\u0131nda ben de en \u00e7ok kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan \u015fey Jack London\u2019un Martin Eden<\/em> roman\u0131 olmu\u015ftur. Bir\u00e7ok \u00f6yk\u00fcme de yans\u0131d\u0131 bu. Martin\u2019in o sefil hayattan, kenar mahallelerden geli\u015fi falan.<\/p>\n

O zaman sizin bir yazar olarak iyimser bir mizac\u0131n\u0131z oldu\u011fu sonucuna varabiliriz buradan? Tarz olarak.<\/strong><\/p>\n

Tabii evet. \u015e\u00f6yle bir \u015fey de s\u00f6yleyeyim. Benim ilk \u00f6yk\u00fclerim Mavera<\/em>\u2019da yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 zaman, ayl\u0131k dergide yaz\u0131lan bir ele\u015ftiride Kafka ile benzerli\u011fi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131. Halbuki ben o d\u00f6nem Kafka\u2019y\u0131, kitaplar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f olmama ra\u011fmen hi\u00e7 okumam\u0131\u015ft\u0131m. Sonradan okudum. Tomris Uyar ile bir tan\u0131\u015fmam\u0131z oldu. \u0130lk \u00e7\u0131kan \u00fc\u00e7 kitab\u0131m\u0131 kendisine vermi\u015ftim. Okudu. Okuduktan sonra kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyorduk. “Kafka ile bir benzerlik var m\u0131?\u201d diye sordum. “Kesinlikle yok” dedi. “Kafka \u00e7ok karamsar ve karanl\u0131k bir d\u00fcnyas\u0131 var, senin d\u00fcnyan \u00e7ok ayd\u0131nl\u0131k” demi\u015fti bana. Rasim Bey benim ayr\u0131nt\u0131 yo\u011funlu\u011fumu Proust\u2019a benzetiyor.<\/p>\n

Proust\u2019u okumu\u015f muydunuz peki?<\/strong><\/p>\n

Ondan sonra daha \u00e7ok okumaya ba\u015flad\u0131m. Ayn\u0131 rezonansta bulunma, d\u00fcnya ko\u015fullar\u0131 olabilir, o ko\u015fullar\u0131n insan \u00fczerindeki yans\u0131malar\u0131 olabilir. Jack London\u2019un bende en b\u00fcy\u00fck etkisi, kahraman\u0131n kendini a\u015f\u0131r\u0131 bir azim ile yeti\u015ftirmesi, hapishaneye d\u00fc\u015fmesi, kitap okumas\u0131, bir bayan yazara \u00e2\u015f\u0131k olmas\u0131, onu a\u015fma \u00e7abas\u0131, psikolojisi beni etkiledi. O kitaba da not d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f\u00fcm, 25-30 y\u0131l sonra k\u00fct\u00fcphanemi kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131rken g\u00f6rd\u00fcm. “Ben yazar olaca\u011f\u0131m” demi\u015fim. Bu azim belki de babam\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra okula be\u015f y\u0131l ara vermem, okuma hasretim, dedemin talebelerinin beni imam hatip okuluna g\u00f6ndermesi, okulun k\u00fct\u00fcphanesine dadanm\u0131\u015f olmam, daha sonra biraz \u00f6nce anlatt\u0131\u011f\u0131m B\u00fcy\u00fck Do\u011fu eksenine girmi\u015f olmam beni fazlas\u0131yla etkiledi.<\/p>\n

K\u00f6y hayat\u0131ndaki \u00e7ileli zamanlar\u0131m benim hayat\u0131m\u0131 belirlemi\u015f oldu.<\/p>\n

Daha \u00f6nce ba\u015fka bir yerde s\u00f6ylediniz mi bilmiyorum ama Oscar Wilde\u2019a kar\u015f\u0131 san\u0131r\u0131m ayr\u0131 bir alakan\u0131z var.<\/strong><\/p>\n

1990’dan sonra ilahiyatta y\u00fcksek lisansa ba\u015flay\u0131nca o d\u00f6nemde Chateaubriand’\u0131n Paris Kud\u00fcs Yolculu\u011fu’nu okumu\u015f, incelemi\u015ftim. Bat\u0131l\u0131 bir yazar\u0131n Do\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesine bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131m. Bunun \u00fczerine bat\u0131l\u0131 sanat\u00e7\u0131lardan kimlerin \u0130sl\u00e2m d\u00fc\u015f\u00fcncesinden etkilendi\u011fi \u00fczerine bir \u00e7al\u0131\u015fmaya giri\u015ftim. Cervantes, Andre Gide, Pu\u015fkin, Oscar Wilde gibi \u0130sl\u00e2m d\u00fc\u015f\u00fcncesinden etkilenmi\u015f olan yazarlar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131m. Oscar Wilde’\u0131n hik\u00e2yelerinde Binbir Gece’den etkiler var. “G\u00fcl ile B\u00fclb\u00fcl” \u00f6yk\u00fcs\u00fc entresand\u0131r. Benim bu anlamda bir ilgim oldu. Bizim ruh d\u00fcnyam\u0131z \u00e7ok zengin. Zengin bir masal ve hik\u00e2ye d\u00fcnyam\u0131z var.<\/p>\n

\u0130sl\u00e2m sebebiyle Arap K\u00fclt\u00fcr\u00fc de var, Fars K\u00fclt\u00fcr\u00fc de var, Osmanl\u0131 K\u00fclt\u00fcr\u00fc var. \u00a0 <\/strong><\/p>\n

Ortado\u011fu ve Anadolu k\u00fclt\u00fcr\u00fc var. Bunlar\u0131n hepsinin birle\u015fiminden ortaya \u00e7\u0131kan yo\u011fun bir k\u00fclt\u00fcr, medeniyet var. Bu medeniyetten beslenip bunu gelece\u011fe ta\u015f\u0131ma ad\u0131na Bat\u0131l\u0131lar bunu \u00e7ok iyi yapt\u0131lar.<\/p>\n

Asl\u0131nda bizim yapmam\u0131z gereken \u015feyler. \u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n

Evet. Tolstoy’da var, Andre Gide’de var. Oscar Wilde’da var. Masal d\u00fcnyam\u0131zdan etkilenerek fantastik edebiyat\u0131 \u00e7ok yo\u011fun i\u015flemi\u015fler. Bizde bu \u00e7ok olmad\u0131. Asl\u0131nda klasiklerimizde var.<\/p>\n

Nedir olmamas\u0131n\u0131n sebebi peki?<\/strong><\/p>\n

Bunu \u00dcstad Necip Faz\u0131l’\u0131n, Sabahattin Ali\u2019nin \u00f6yk\u00fcs\u00fcyle ilgili A\u011fa\u00e7<\/em> Mecmuas\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 bir giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc var: “Bizdeki ayd\u0131nlar Bat\u0131ya y\u00f6nelince onu oradan adapte edip, kendi imzalar\u0131 alt\u0131nda yay\u0131nlad\u0131lar.” Zenginli\u011fimiz yeterince i\u015flenemedi. O yazarlar Bat\u0131 yerine kendi k\u00f6klerine y\u00f6nelmi\u015f olsalar zenginli\u011fimiz ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131. Bunu \u00dcstad Necib Faz\u0131l \u201cRuh Burkuntular\u0131ndan Hik\u00e2yeler”de ortaya koydu. Daha sonra Sezai Karako\u00e7’un hik\u00e2yelerinin \u00fczerinde durulmad\u0131. Bizde Rasim \u00d6zden\u00f6ren \u00f6yk\u00fcs\u00fc bu anlamda d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 oldu.<\/p>\n

Peki 80’lerden sonra \u00fclkede bir \u00f6yk\u00fc yazarl\u0131\u011f\u0131 patlamas\u0131 var. Onu nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

Birikimin getirdi\u011fi bir patlamad\u0131r. \u0130kinci Yeni’nin getirdi\u011fi bir patlama var. Solda da materyalist yakla\u015f\u0131m bunu s\u0131n\u0131rlad\u0131. Bu anlamda ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6yk\u00fcleri de var, ink\u00e2r edemeyiz.<\/p>\n

Mesela Orhan Pamuk’un siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u015fu veya bu. Ama Benim Ad\u0131m K\u0131rm\u0131z\u0131’da bir ak\u0131c\u0131l\u0131k var. Hik\u00e2ye \u00f6rg\u00fcs\u00fc var.<\/strong><\/p>\n

Ama yeterli mi? Yeterli de\u011fil. Rasim \u00d6zden\u00f6ren ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6yk\u00fcler ortaya koydu. Ondan sonra bizim \u0130sl\u00e2m\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011finde olan bir\u00e7ok arkada\u015f\u0131m\u0131z yeti\u015fti. Kadir Tan\u0131r, Cemal \u015eakar, Ramazan Dikmen, \u00c2lim Kahraman gibi. Ondan sonraki ku\u015faktan gelen arkada\u015flar\u0131m\u0131z var. Ciddi bir \u00f6yk\u00fc damar\u0131 geli\u015fti.<\/p>\n

\u015eu an gen\u00e7 \u00f6yk\u00fc yazarlar\u0131ndan kim var?<\/strong><\/p>\n

Olduk\u00e7a umut veren arkada\u015flar\u0131m\u0131z var. \u0130simleri akl\u0131m\u0131za gelmeyebilir al\u0131nmas\u0131nlar. Hemen hepsi \u00f6nemli bir birikim olu\u015fturdu. Akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar baz\u0131 insanlar\u0131 s\u0131n\u0131rlad\u0131. Bir \u00e7ok umut veren arkada\u015flar var.<\/p>\n

T\u00fcrkiye’de eskiden me\u015fhur Marmara Kahvesi gibi N\u00e2z\u0131m Hikmet’in de Necib Faz\u0131l’\u0131n da geldi\u011fi, fikir tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 mekanlar, ortamlar var m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Siyasal etkiler y\u00fcz\u00fcnden da\u011f\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Yani 80’ler \u00f6ncesi d\u00f6nemle \u015fimdiki d\u00f6nemde; sa\u011f-sol fark etmez, \u0130sl\u00e2m\u00ee camia i\u00e7in de s\u00f6yl\u00fcyorum; insanlar politik gibi ama de\u011filler.<\/strong><\/p>\n

Zaman zaman yak\u0131nla\u015fmalar oldu. Fakat siyasal anlamda U\u011fur Mumcu’lar\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi gibi olaylar nedeniyle yeniden ayr\u0131\u015fma olu\u015ftu. Daha \u00f6nce di\u011fer yazarlar bir araya geldi\u011fimiz d\u00f6nemler oldu. Ancak birden bire Ankara’da ‘kahrolsun \u015feriat’ ba\u011fr\u0131\u015fmalar\u0131 olunca derin ayr\u0131\u015fma ba\u015flad\u0131 ve uzakla\u015fmalar oldu. Siyasal kutupla\u015fmalar sanat-edebiyat \u00e7evrelerinin bir araya gelmesini engelledi.<\/p>\n

Onun haricinde edebiyat mahfilleri var m\u0131 \u015fimdi?<\/strong><\/p>\n

Dergi \u00e7evrelerinde var elbette. Biz Yedi \u0130klim<\/em> \u00e7evresinde her cuma burada b\u00fct\u00fcn arkada\u015flar bir araya gelip sohbet ediyoruz, konu\u015fuyoruz. Dirili\u015f gelene\u011finden gelen arkada\u015flar\u0131m\u0131z belli sebeplerden bir yerlere da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan eskisi gibi de\u011fil. \u0130tibar<\/em>, Bir Nokta, Hece<\/em> gibi dergi \u00e7evrelerinde bir araya gelen arkada\u015flar\u0131n ortam\u0131 var. Bir problem bu. Bir di\u011fer problem, edebiyat, m\u00e2n\u00e2 ve d\u00fc\u015f\u00fcnce merkezli bakmay\u0131nca ortada bir yapayl\u0131k kal\u0131yor. Bu ele\u015ftiriyi kendime de y\u00f6neltiyorum.<\/p>\n

Mesela \u00f6rne\u011fin Dostoyevski mevzusu etraf\u0131nda insanlar\u0131n \u015fucu veya bucu olmas\u0131n\u0131n ne \u00f6nemi var. Zaten eserler orada, kendisi ortada. Herkes fikrini s\u00f6yleyebilir, bunun etraf\u0131nda bulu\u015fulabilir yani.<\/strong><\/p>\n

Edebiyat ortamlar\u0131n\u0131n bulu\u015fmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131ran bir da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131k var. \u00dcstad Sezai Karako\u00e7’un fikir \u00fcretmeye devam etmesi \u00e7ok \u00f6nemli. Maalesef oradan uzak duruluyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz hareketlerinde d\u00fc\u015f\u00fcnce merkezli bak\u0131\u015fta biraz gev\u015feme var. Buna Yedi \u0130klim<\/em>‘i de d\u00e2hil etmek gerekiyor, d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00fcretemiyorsak bir problem var demektir.<\/p>\n

Mesela Fransa’da Frans\u0131z Akademisi diye bir \u015fey var. Bir eser ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman, onu onaylayacak bir zemin vard\u0131. H\u00e2len etkin mi bilmiyorum ama?<\/strong><\/p>\n

Da\u011f\u0131ld\u0131 tabi\u00ee onlar da.<\/p>\n

Orada k\u0131smen vard\u0131 da, bizde hi\u00e7 ortak nokta yok. Bir k\u0131stas yok edebiyat \u00e2leminde. \u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n

Evet. Ortak bir bak\u0131\u015f olmuyor. Ciddi bir problem var.<\/p>\n

Yani sizin yay\u0131neviniz kuvvetli ise, \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131z roman \u201cen g\u00fczel roman\u201d gibi bir alg\u0131 oluyor. <\/strong><\/p>\n

Tabi\u00ee orada sermaye kendisinin rekl\u00e2m\u0131n\u0131 yap\u0131p, pazarlayabilece\u011fi bir \u00fcr\u00fcn ortaya koydurtabiliyor. Mesela bir okulda \u00f6\u011frencilerle programa kat\u0131ld\u0131k. Ne okuyorsunuz diye sordu\u011fumuzda okuyan yok. Bir ka\u00e7 ki\u015fi kitap okuyor, onlar da “Elif \u015eafak’\u0131n, \u0130skender Pala’n\u0131n kitaplar\u0131n\u0131 okuyorum” diyor. Edebiyat dergileri okunmuyor. Gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131m\u0131zda daha d\u00fc\u015f\u00fck n\u00fcfuslu d\u00f6nemlerde dergiler \u00e7ok daha fazla okunuyordu. \u015eimdi daha az okunuyor.<\/p>\n

\u015eu an hangi kitab\u0131 okuyorsunuz ve genelde hangi kitaplar ba\u015fucu kitab\u0131n\u0131z oluyor?<\/strong><\/p>\n

Benim \u00e7antam kitap dolu. Bulundu\u011fumuz ortam kitap dolu. \u015eu d\u00f6nemlerde \u00e7al\u0131\u015fma programlar\u0131m oluyor. Hastal\u0131k d\u00f6nemimde 4 Halife’nin hayat\u0131 benim 4 y\u0131l\u0131m\u0131 ald\u0131. Bunlar\u0131n ikisi \u00e7\u0131kt\u0131 kitap olarak.<\/p>\n

Bir yandan okurken bir yandan yazd\u0131n\u0131z.<\/strong><\/p>\n

Tabi\u00ee. Ciddi bir ara\u015ft\u0131rma d\u00f6nemim oldu. Onlar \u00e7\u0131kt\u0131 ve o seri bitti. Hz. Ali de 5-6 ay i\u00e7erisinde \u00e7\u0131kacak. Bir ara Umberto Eco ‘nun eserlerine yo\u011funla\u015ft\u0131m. T\u00fcm eserlerini okudum, bir ka\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fma yapt\u0131m. \u015eu d\u00f6nemde Selahaddin Eyy\u00fbbi epeyce zamand\u0131r masamda duruyor. Ne kadar malzeme varsa toplad\u0131m, okuyup-yazmay\u0131 planl\u0131yorum. \u00d6yk\u00fc okumalar\u0131m devam ediyor. \u0130lgin\u00e7 buldu\u011fum bir kitab\u0131 al\u0131r okurum. Bu ara bir de Tolstoy yo\u011funlu\u011fu ba\u015flad\u0131. Bir \u00e7ok roman\u0131n\u0131 okudum. Onlar yazmak \u00fczere bir kenarda duruyor. \u0130talyan R\u00f6nesans\u0131 hakk\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar okuyorum. \u0130sl\u00e2m\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncenin R\u00f6nesans \u00fczerindeki etkileri yads\u0131n\u0131yor. Bir makale \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yaparken onun etraf\u0131ndaki eserleri de okuyorum. Yani geni\u015f bir okuma yelpazesi geli\u015fiyor. Mesela Ernest Renan’\u0131 okuyorum, temel tezi \u201c\u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n bilime bir katk\u0131s\u0131 yoktur\u201d diyor. Reddediyor. Onun zaman\u0131nda reddiyeler yaz\u0131l\u0131yor. O d\u00f6nemin bir tak\u0131m M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri reddiyeler yaz\u0131yorlar. Onlar ile ilgili bir \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. O yar\u0131m duruyor. Nikos Kazancakis’in b\u00fct\u00fcn eserlerini okudum, onun hakk\u0131nda bir \u00e7al\u0131\u015fma yazaca\u011f\u0131m, o yar\u0131m duruyor. Yani masam\u0131n \u00fcst\u00fcnde geni\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fma malzemesi duruyor. Biraz da\u011f\u0131l\u0131yorum ister istemez.<\/p>\n

Son olarak da \u015funu soraca\u011f\u0131m: Ali Haydar Haksal’\u0131 ele\u015ftirseniz, tenkit edebilece\u011finiz y\u00f6nleriniz var m\u0131? \u00dczerine d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcn\u00fcz m\u00fc?<\/strong><\/p>\n

\u00c7ok \u015f\u00fck\u00fcr bir\u00e7ok eser ortaya koydum. \u0130z Yay\u0131nlar\u0131 \u015fu anda b\u00fct\u00fcn eserlerimi yay\u0131mlamaya ba\u015flad\u0131. Bu eserlerin 7 tanesi \u00e7\u0131kt\u0131. Anla\u015fmaya g\u00f6re 38 dosya var. Yay\u0131mlanmam\u0131\u015f olanlar da var. Benim kendimle ilgili getirebilece\u011fim ele\u015ftiri; baz\u0131 konularda da\u011f\u0131ld\u0131m. Mesela aktif siyasetle ilgilendim, halen de ilgim, ili\u015fkilerim var. Bir yandan zaaf olarak g\u00f6r\u00fclebilir, ama bir yandan da insan tan\u0131ma bak\u0131m\u0131ndan eserlerim a\u00e7\u0131s\u0131ndan yarar\u0131 da oldu. \u0130nsanlar\u0131n kusurlar\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcyorsunuz. Mesela “Yaln\u0131zl\u0131k Sarkac\u0131 \u00d6yk\u00fcleri”ne bu g\u00f6zle bak\u0131labilir. “Ba\u015fkan\u0131n Masas\u0131nda Kalan \u00c7anta” \u00f6yk\u00fcs\u00fcnde oldu\u011fu gibi, doksan\u0131n\u0131 a\u015fm\u0131\u015f adam\u0131n hala milletvekili olmak i\u00e7in g\u00f6sterdi\u011fi h\u0131rs bir hastal\u0131k anlam\u0131nda ele al\u0131nm\u0131\u015f. Bir ara aktif ticaret yapt\u0131m. Ticaret yaparken zihnen kendinizi o i\u015fe veriyorsunuz. \u0130nsanlar\u0131 tan\u0131mak bak\u0131m\u0131ndan bir \u015fans\u0131m oldu benim. \u0130nsanlara d\u0131\u015far\u0131dan bakan bir yazar olmad\u0131m. Hayat\u0131n i\u00e7inden gelen bir insan olarak yazd\u0131m. Kendimle ilgili kusurum, \u00e7ok yazmaktan dolay\u0131 biraz kusurlar\u0131m oldu. Bunu ink\u00e2r edemem. Onu gideriyorum. Yeni bask\u0131s\u0131n\u0131 yapmakta oldu\u011fum t\u00fcm eserlerimi sa\u011f olsun Mehmet \u00d6zger \u015fu anda edit\u00f6ryal anlamda yeni ba\u015ftan okuyup d\u00fczenliyor. Ona g\u00f6ndermeden \u00f6nce, ondan geldikten sonra tekrar okuyorum. \u015eu anda eserlerimin kendi kusurlar\u0131n\u0131 giderme bak\u0131m\u0131ndan da b\u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fmam oluyor. \u015eunu \u00e7ok rahatl\u0131kla ifade edebilirim ki, 30 y\u0131l \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015f yaz\u0131lar\u0131m\u0131 \u015fu anda okudu\u011fum zaman, d\u0131\u015fardan biri olarak okudu\u011fum zaman haz al\u0131yorum. Bu benim a\u00e7\u0131mdan \u00f6nemli. Nuri Bey \u0130stanbul’a geldi. Son \u00e7\u0131kan \u00fc\u00e7 tane kitab\u0131m\u0131 kendisine verdim. Kendisi bana mesaj att\u0131, “Kitaplar\u0131 yeni bitirdim, te\u015fekk\u00fcr ediyorum, eline-g\u00f6nl\u00fcne sa\u011fl\u0131k, okurken haz ald\u0131m.” Bu benim i\u00e7in yeterli. Bir b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn bu kanaati benim i\u00e7in yeterli. \u015eimdi bir tak\u0131m kitaplar\u0131m zirve oldu. \u00dcst d\u00fczey noktaya geldi. Bu benim i\u00e7in \u00f6nemli ama her zaman \u015funu itiraf ediyorum; amat\u00f6r ruhlu bir insan\u0131m. Yani her \u015feye yeniden ba\u015fl\u0131yormu\u015fum gibi bak\u0131yorum. Bu da benim kazanc\u0131m oluyor.<\/p>\n

\u00c7ok te\u015fekk\u00fcr ediyoruz vakit ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in.<\/strong><\/p>\n

Ben te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/p>\n

Ayl\u0131k Dergisi 115. Say\u0131, Nisan 2014<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Edebiyat, Sanat ve Hayat\u0131 \u00dczerine K\u00fclt\u00fcr birikimi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in buna \u201csiyasi iti\u015f kak\u0131\u015f\u201d diyoruz. Ger\u00e7ekten bir altyap\u0131s\u0131, ideali olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in… \u015eu soruyla ba\u015flayal\u0131m hocam; edebiyatta \u00f6yk\u00fc-hik\u00e2ye formunun ayr\u0131 bir yeri…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"ppma_author":[14],"class_list":["post-687","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-roportaj","author-admin","no-post-thumbnail"],"yoast_head":"\nAli Haydar Haksal ile edebiyat, sanat ve hayat\u0131 \u00fczerine - Ayl\u0131k Dergisi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ali Haydar Haksal ile edebiyat, sanat ve hayat\u0131 \u00fczerine - Ayl\u0131k Dergisi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Edebiyat, Sanat ve Hayat\u0131 \u00dczerine K\u00fclt\u00fcr birikimi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in buna \u201csiyasi iti\u015f kak\u0131\u015f\u201d diyoruz. Ger\u00e7ekten bir altyap\u0131s\u0131, ideali olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in… \u015eu soruyla ba\u015flayal\u0131m hocam; edebiyatta \u00f6yk\u00fc-hik\u00e2ye formunun ayr\u0131 bir yeri…\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ayl\u0131k Dergisi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-04-19T10:46:32+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-02-19T10:47:12+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"aylikdergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Aylik_Dergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Aylik_Dergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"aylikdergisi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"24 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/\"},\"author\":{\"name\":\"aylikdergisi\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd\"},\"headline\":\"Ali Haydar Haksal ile edebiyat, sanat ve hayat\u0131 \u00fczerine\",\"datePublished\":\"2014-04-19T10:46:32+00:00\",\"dateModified\":\"2025-02-19T10:47:12+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/\"},\"wordCount\":5548,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\"},\"articleSection\":[\"R\u00f6portaj\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/\",\"name\":\"Ali Haydar Haksal ile edebiyat, sanat ve hayat\u0131 \u00fczerine - Ayl\u0131k Dergisi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website\"},\"datePublished\":\"2014-04-19T10:46:32+00:00\",\"dateModified\":\"2025-02-19T10:47:12+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ali Haydar Haksal ile edebiyat, sanat ve hayat\u0131 \u00fczerine\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\",\"name\":\"Ayl\u0131k Dergisi\",\"description\":\"Fikir, Siyaset, Toplum ve Kültür Sanat\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\",\"name\":\"Ayl\u0131k Dergisi\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png\",\"width\":380,\"height\":287,\"caption\":\"Ayl\u0131k Dergisi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi\",\"https:\/\/x.com\/Aylik_Dergisi\",\"https:\/\/www.instagram.com\/aylikbarandergisi\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd\",\"name\":\"aylikdergisi\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/image\/794c885c93221403cc418bbc3f8b6bb9\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"aylikdergisi\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/aylikdergisi.com\"],\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ali Haydar Haksal ile edebiyat, sanat ve hayat\u0131 \u00fczerine - Ayl\u0131k Dergisi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Ali Haydar Haksal ile edebiyat, sanat ve hayat\u0131 \u00fczerine - Ayl\u0131k Dergisi","og_description":"Edebiyat, Sanat ve Hayat\u0131 \u00dczerine K\u00fclt\u00fcr birikimi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in buna \u201csiyasi iti\u015f kak\u0131\u015f\u201d diyoruz. Ger\u00e7ekten bir altyap\u0131s\u0131, ideali olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in… \u015eu soruyla ba\u015flayal\u0131m hocam; edebiyatta \u00f6yk\u00fc-hik\u00e2ye formunun ayr\u0131 bir yeri…","og_url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/","og_site_name":"Ayl\u0131k Dergisi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi","article_published_time":"2014-04-19T10:46:32+00:00","article_modified_time":"2025-02-19T10:47:12+00:00","author":"aylikdergisi","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Aylik_Dergisi","twitter_site":"@Aylik_Dergisi","twitter_misc":{"Yazan:":"aylikdergisi","Tahmini okuma s\u00fcresi":"24 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/"},"author":{"name":"aylikdergisi","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd"},"headline":"Ali Haydar Haksal ile edebiyat, sanat ve hayat\u0131 \u00fczerine","datePublished":"2014-04-19T10:46:32+00:00","dateModified":"2025-02-19T10:47:12+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/"},"wordCount":5548,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization"},"articleSection":["R\u00f6portaj"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/","name":"Ali Haydar Haksal ile edebiyat, sanat ve hayat\u0131 \u00fczerine - Ayl\u0131k Dergisi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website"},"datePublished":"2014-04-19T10:46:32+00:00","dateModified":"2025-02-19T10:47:12+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2014\/04\/19\/ali-haydar-haksal-ile-edebiyat-sanat-ve-hayati-uzerine-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ali Haydar Haksal ile edebiyat, sanat ve hayat\u0131 \u00fczerine"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/","name":"Ayl\u0131k Dergisi","description":"Fikir, Siyaset, Toplum ve Kültür Sanat","publisher":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization","name":"Ayl\u0131k Dergisi","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png","contentUrl":"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png","width":380,"height":287,"caption":"Ayl\u0131k Dergisi"},"image":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi","https:\/\/x.com\/Aylik_Dergisi","https:\/\/www.instagram.com\/aylikbarandergisi\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd","name":"aylikdergisi","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/image\/794c885c93221403cc418bbc3f8b6bb9","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g","caption":"aylikdergisi"},"sameAs":["http:\/\/aylikdergisi.com"],"url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/author\/admin\/"}]}},"authors":[{"term_id":14,"user_id":1,"is_guest":0,"slug":"admin","display_name":"aylikdergisi","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/72d88977e7edd63669015a131160b7255adb4b26ec9dfe844962f6640dc09e99?s=96&d=mm&r=g","author_category":"","user_url":"http:\/\/aylikdergisi.com","last_name":"","first_name":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/687","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=687"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/687\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":699,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/687\/revisions\/699"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=687"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=687"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=687"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=687"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}