\u0130nsano\u011flu, zafiyetleriyle malul bir canl\u0131… Bedenen yery\u00fcz\u00fcndeki mahl\u00fbkat\u0131n belki de en k\u0131r\u0131lgan\u0131… \u00c7evre \u015fartlar\u0131na dayanamaz; korunmas\u0131z halde \u00e7ok so\u011fu\u011fa, \u00e7ok s\u0131ca\u011fa, susuzlu\u011fa, a\u00e7l\u0131\u011fa, di\u011fer canl\u0131lara nazaran daha az diren\u00e7 g\u00f6sterebilir. H\u0131zl\u0131 ko\u015famaz, ka\u00e7amaz, atlayamaz, z\u0131playamaz vs. Ama bak\u0131yoruz, t\u00fcm di\u011fer canl\u0131 t\u00fcrleri insan\u0131n elinden zar a\u011fl\u0131yor. Neredeyse yar\u0131m ton a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla, son derece keskin pen\u00e7eleri ve av\u0131n\u0131n can\u0131n\u0131 bir kerede almaya yarayan di\u015fleriyle Sibirya kaplan\u0131, i\u015fte bu son derece nazik insano\u011flu y\u00fcz\u00fcnden yok olma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya… G\u00fc\u00e7 ve \u00e7eviklik a\u00e7\u0131s\u0131ndan insanla mukayese kabul etmeyecek bu kaplan t\u00fcr\u00fcn\u00fc ve nice di\u011fer canl\u0131 formunu, insan kar\u015f\u0131s\u0131nda bu kadar \u00e7aresiz b\u0131rakan ne?<\/p>\n
Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, bu cevab\u0131n\u0131 herhalde herkesin bildi\u011fi bir sorudur: Evet, cevap insan\u0131n \u201czeki\u201d bir varl\u0131k olmas\u0131d\u0131r. O, keyfiyeti tam bilinmeyen bir \u015fekilde sahip oldu\u011fu \u015fuur ve onun \u201cvas\u0131ta\u201ds\u0131 mesabesindeki zek\u00e2 sayesinde \u00e2let yap\u0131p kullanabilir, kendisi i\u00e7in dezavantaj gibi g\u00f6z\u00fcken \u00f6zelliklerini avantaja \u00e7evirebilir. \u201cLisan\u201d gibi hakikaten son derece kapsaml\u0131 bir ileti\u015fim arac\u0131na sahiptir. Kendisini \u00e7evre \u015fartlar\u0131ndan izole etmek i\u00e7in bar\u0131nak in\u015fa eder, en iptida\u00ee bir bi\u00e7imde dahi olsa giyinip ku\u015fanabilir (gerekti\u011finde de giyinmeyebilir!), ilerideki k\u0131tl\u0131k zamanlar\u0131nda kullanmak \u00fczere g\u0131da depolayabilir. H\u00fclasa, akl\u0131n\u0131 kullanmak s\u00fbretiyle d\u0131\u015f ko\u015fullara azam\u00ee bir uyum sa\u011flama kabiliyeti vard\u0131r insan\u0131n…<\/p>\n
\u015euur ve emrindeki zekadan olu\u015fmu\u015f terkibe \u201cak\u0131l\u201d ismini verebiliriz. \u0130nsan ak\u0131l kabiliyetiyle temay\u00fcz etmekte.. Di\u011fer canl\u0131larda k\u0131v\u0131lc\u0131mlar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bu kabiliyet, insano\u011flunda m\u00fckemmeliyete en yak\u0131n noktada bulunuyor. Di\u011fer canl\u0131larda k\u0131v\u0131lc\u0131m h\u00e2linde bulunuyor, yani s\u00fcreklili\u011fi olmayan bir bi\u00e7imde… \u0130nsanda hakim unsur olan bu kabiliyetin aksine di\u011fer canl\u0131lar i\u00e7 g\u00fcd\u00fc-do\u011fu\u015ftan varolan ve b\u00fcnyeye sabitlenmi\u015f bilgi ile varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler. \u0130nsan\u0131, i\u00e7i\u00e7e ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm di\u011fer canl\u0131 varl\u0131klardan ay\u0131ran bu kabiliyete sahib olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Tabii, ak\u0131l sahibi olman\u0131n, sadece mevcudiyeti muhafaza ve \u00e7evreyi d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilecek bir kapasiteyi insana teminden ba\u015fka neticeleri de var… Az \u00f6nce y\u00f6neltti\u011fimiz \u201cinsan\u0131 di\u011ferlerinden ay\u0131ran ne?\u201d gibi bir\u00e7ok soruyu sormas\u0131, hatta sonsuz say\u0131da soru sorabilmesi bu neticelerin en ba\u015f\u0131nda gelenidir. \u0130nsan\u0131 tarif i\u00e7in kullan\u0131lan \u201ckonu\u015fan hayvan (canl\u0131), d\u00fc\u015f\u00fcnen hayvan (canl\u0131)\u201d ifadelerinin yan\u0131na \u201cinsan, soru soran hayvand\u0131r\u201d c\u00fcmlesini eklemekte hi\u00e7 bir mahzur yok. Ge\u00e7en say\u0131 dergimizin kapa\u011f\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve M\u00fctefekkir Salih Mirzabeyo\u011flu’na ait \u201cinsan\u0131n meselesi karn\u0131 doyduktan sonra ba\u015flar\u201d tesbiti, mevz\u00fbmuzu gayet g\u00fczel \u00f6zetlemektedir. Nas\u0131l ki insan, madde ve m\u00e2n\u00e2, ruh ve nefs, ak\u0131l ve i\u00e7g\u00fcd\u00fc \u015feklinde tavsif edebilece\u011fimiz z\u0131tl\u0131klardan m\u00fcrekkeb ise, ya\u015fay\u0131\u015f\u0131nda da bu z\u0131tl\u0131klardan birini ya da \u00f6tekini, bazen her ikisinin muhtelif kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 tezah\u00fcr ettiriyor. Bir noktada en basit seviyede dahi olsa varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in akl\u00ee verimlerin insiyaka-i\u00e7g\u00fcd\u00fcye en yak\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc kullan\u0131rken, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n devam\u0131n\u0131 teminat alt\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc k\u0131sa zaman aral\u0131klar\u0131nda ise i\u00e7g\u00fcd\u00fcden yukar\u0131ya do\u011fru t\u0131rmanmakta ve mevc\u00fbdiyetinin temelini ilgilendiren meselelere e\u011filmeye ba\u015flamaktad\u0131r. Bu e\u011filimin neticeleri de felsefe ve sanat olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u201c\u0130nsan, soru soran canl\u0131d\u0131r\u201d ifadesini, insan\u0131 tarifte kullanabilece\u011fimizi belirtmi\u015ftik. Bu ifade, insan\u0131n her daim hakikatin pe\u015finde oldu\u011fu anlam\u0131n\u0131 da z\u0131mnen i\u00e7ermektedir. \u0130\u00e7ine do\u011fdu\u011fu \u00e7evreyi anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmakta, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 her yeni vak\u0131\u00e2y\u0131, onu aklen ihata edip b\u00fcnyele\u015ftirene kadar sorgulamaktad\u0131r. Bu vaziyeti en \u00e7ok \u00e7ocuklarda g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u00d6yle ki, yeti\u015fkinler \u00e7ocuklar\u0131n soru sormalar\u0131ndan ve bazen de sorduklar\u0131 sorular\u0131n derinli\u011finden \u015fa\u015fk\u0131na d\u00f6nerler. Soru sorman\u0131n ard\u0131ndaki s\u00e2ik ise akl\u0131n (dolay\u0131s\u0131yla ruhun) en temel muharrik g\u00fcc\u00fc olan \u201cbilinmeyeni merakt\u0131r.\u201d Bu, do\u011frudan varl\u0131\u011f\u0131m\u0131zla ilgili bir hakikattir ve insan, bazen belki de fark\u0131nda olmadan, hayat sevinci ve \u00f6l\u00fcm korkusuyla, ge\u00e7mi\u015f \u00f6zlemi ve istikbale dair \u00fcmit ve \u00e7ekinceleri ile bunu taze tutar. Bu noktada sorulan en temel sorular ise \u201cnereden geldik, nereye gidiyoruz?\u201d sorular\u0131d\u0131r; yani \u201cnas\u0131l ve niye var\u0131z?\u201d Bunlar\u0131, \u015fu veya bu \u015fekilde akl\u0131ndan ge\u00e7irmemi\u015f bir insano\u011flu herhalde yery\u00fcz\u00fcne gelmemi\u015ftir.<\/p>\n
Evet, bunlar her insan\u0131n kendi varl\u0131\u011f\u0131yla ilgili cevaplar\u0131n\u0131 merak etti\u011fi en temel sorular… B\u00fct\u00fcn hayat\u0131m\u0131z\u0131; ahl\u00e2k\u00ee, dolay\u0131s\u0131yla i\u00e7tima\u00ee, dolay\u0131s\u0131yla iktisad\u00ee t\u00fcm ve\u00e7helerden ve son raddeye kadar bu sorulara verilecek cevaplar\u0131n belirleyece\u011fi hususunda hi\u00e7 kimsenin ku\u015fkusu yoktur. Bu sorular\u0131n cevaplanmas\u0131, b\u00fct\u00fcn inan\u0131\u015flar\u0131n, b\u00fct\u00fcn felsef\u00ee ak\u0131mlar\u0131n, b\u00fct\u00fcn dinlerin esas meselesidir.<\/p>\n
Felsef\u00ee telakkileri, bilhassa s\u00f6z konusu sorular\u0131n cevab\u0131 h\u00e2linde b\u00fcnyelerini olu\u015ftururken maddeci ve ruh\u00e7u \u015feklinde iki ana kategoriye ay\u0131rmak genel kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f bir tasnif \u015feklidir. Yani, \u201cher \u015fey\u201di en nihayetinde \u015fu veya bu \u015fekilde ak\u0131l ile anla\u015f\u0131labilir madde ve enerji d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerinden ibaret g\u00f6ren ve ak\u0131l ile kavran\u0131p \u015fu an olmasa bile gelecekte tetkik ve tarif edilemeyecek hi\u00e7bir varl\u0131k t\u00fcr\u00fcn\u00fc, mistisizmin hi\u00e7bir \u00e7e\u015fidini kabul etmeyen materyalistlerle, insan\u0131n ve i\u00e7inde bulundu\u011fu k\u00e2inat\u0131n m\u00fcte\u00e2l bir varl\u0131k (veya varl\u0131klar) taraf\u0131ndan bir \u015fekilde meydana getirildi\u011fine inanan ve tabi\u00ee bu durumda her vak\u0131ay\u0131 ruh\u00ee bir s\u00e2ike ba\u011flayan ruh\u00e7ular… K\u0131sacas\u0131, insan\u0131, t\u00fcm insan\u00ee olu\u015flar\u0131 ve k\u00e2inat\u0131 akla hapsetmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar ile bunlar\u0131, en az\u0131ndan bir y\u00f6nleriyle ak\u0131l \u00f6tesi g\u00f6renler.<\/p>\n
\u201cNas\u0131l varolduk?\u201d ve \u201cni\u00e7in var\u0131z?..\u201d Evet, bu iki soru, t\u00fcm be\u015fer\u00ee olu\u015f ve faaliyetlerin esas\u0131n\u0131 te\u015fkil eder. Fakat, b\u00fcnyeleri itibariyle aralar\u0131nda kemiyet-keyfiyet fark\u0131 vard\u0131r. Yani \u201cnas\u0131l\u201d sorusunun cevab\u0131, keyfiyete bakan y\u00fcz\u00fcyle kemiyet merkezli, \u201cni\u00e7in\u201d ise tam tersi. Bu y\u00fczden, as\u0131l cevaplanmas\u0131 gereken sorunun, \u201cni\u00e7in\u201d oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc keyfiyet ile kemiyet aras\u0131ndaki ili\u015fki, beden ile \u201ccan\u201d aras\u0131ndaki ili\u015fki gibidir; as\u0131l olan cand\u0131r, beden de\u011fil… O y\u00fczden, kemiyetle al\u00e2kal\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, \u201cnas\u0131l var\u0131z?\u201d sorusu, maddeci veya ruh\u00e7u b\u00fct\u00fcn anlay\u0131\u015flar taraf\u0131ndan bir nebze cevapland\u0131r\u0131labilirken, \u201cni\u00e7in varolduk?\u201d sorusunda mesele \u00e7etrefille\u015fmektedir. Tabiat\u0131 icab\u0131 bu soruya sadece ruh\u00e7u anlay\u0131\u015f cevaplayabilir. Maddecilikten, yani b\u00fct\u00fcn hakikati maddede g\u00f6ren ve maddeyi \u201ckendinde varl\u0131k\u201d kabul eden anlay\u0131\u015ftan, mahiyeti itibariyle, maddenin ni\u00e7in varoldu\u011funu izah etmesini bekleyemeyiz. Ona g\u00f6re madde, \u201ctanr\u0131\u201d mesabesindedir ve ni\u00e7in varoldu\u011funun izah\u0131na gerek yoktur. Kendisine bir ba\u015flang\u0131\u00e7 aranan ve i\u015fin tuhaf\u0131 o ba\u015flang\u0131\u00e7 da bulunan bu \u201c\u00e7akma tanr\u0131\u201d nereden geliyor veya ni\u00e7in varolmu\u015f gibi \u201cl\u00fczumsuz\u201d sorularla materyalistler kafalar\u0131n\u0131 yormazlar, yoramazlar. Her \u015fey bir \u015fekilde olmu\u015ftur ve \u201cVarl\u0131k ni\u00e7in var? B\u00fct\u00fcn bu kainat ni\u00e7in olu\u015fmu\u015f?\u201d gibi \u201cmetafizik sa\u00e7mal\u0131klarla\u201d u\u011fra\u015fmay\u0131 da z\u00fcl sayarlar. \u0130\u015fin garibi, bu vaziyetlerinin, kafas\u0131n\u0131 kuma g\u00f6men deveku\u015funu and\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bir t\u00fcrl\u00fc anlamazlar. Peki ama onlar\u0131n anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re salt maddeden t\u00fcremi\u015f di\u011fer canl\u0131lar ni\u00e7in varlar? Onlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesinde bu sorunun da cevab\u0131 yoktur.<\/p>\n
\u201cNas\u0131l var olduk\u201d meselesine, maddeci bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla cevap vermek istersek, bunu \u201cbilimsel\u201d yapmam\u0131z gerekir. Bu da ancak teorik planda matematik ile ve olas\u0131l\u0131k\/ihtimaliyet \u00a0hesaplar\u0131yla yap\u0131labilir. Bu mevz\u00fb \u00fczerine eserler kaleme alm\u0131\u015f ve tek tek hesaplamalar yapm\u0131\u015f Prof. Dr. Caner Taslaman’dan m\u00fclhem ihtimaliyet hesaplamalar\u0131yla -ki hocan\u0131n hesaplamalar\u0131 \u00e7ok ciddi, kimse kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kam\u0131yor- kainat\u0131n kendi kendine var olup varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi, 10-80\u00a0<\/sup>‘de bir ihtimal olarak m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Sak\u0131n bu rakam\u0131 b\u00f6yle yazd\u0131m diye bilgi\u00e7lik taslad\u0131\u011f\u0131m\u0131 filan d\u00fc\u015f\u00fcnmeyin. Bu rakam\u0131 a\u00e7\u0131k halde yazmak i\u00e7in 80 adet (0) s\u0131f\u0131r rakam\u0131n\u0131 yaz\u0131p arkas\u0131na (1) bir rakam\u0131n\u0131 eklemek gerek. Bu say\u0131lar\u0131n bir ismi de yok. Yani, kainat\u0131n \u201ctekil\/boyutsuz\u201d ve sonsuz k\u00fc\u00e7\u00fck bir noktadan bir anda do\u011fdu\u011funu, her\u015feyin yolunda gidip -ki, gitmemesi \u00e7ok daha muhtemel- nihayet olabilecek en uygun yerde d\u00fcnyan\u0131n olu\u015ftu\u011funu, t\u00fcm o evrim hadiselerini, velhas\u0131l bildi\u011fimiz ve bilmedi\u011fimiz her\u015feyin b\u00f6yle kendi kendine olu\u015fma ihtimali bu rakam: 10-80<\/sup>. Kainattaki toplam atom say\u0131s\u0131, bu rakamdan az. Ak\u0131l ve havsalan\u0131n almayaca\u011f\u0131 bir ihtimal, ama yine de ihtimal… D\u00fc\u015f\u00fcnmenin vas\u0131tas\u0131 olmas\u0131 hasebiyle d\u00fc\u015f\u00fcnmeden \u00f6nce olmas\u0131 gereken, ancak d\u00fc\u015f\u00fcnme olmadan var olamayacak olan -ama her nas\u0131lsa materyalistlere g\u00f6re onu kullanandan \u00f6nce do\u011fan- alet mevkiindeki dilin, \u201ca\u015fk\u201d\u0131n, ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in kendini feda duygusunun, merhametin, vs. b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n, \u201cbunlar\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rmayan maddeden\u201d nas\u0131l do\u011fdu\u011fu konusuna hi\u00e7 girmiyoruz bile… Burada as\u0131l vurgulamak istedi\u011fimiz husus, ak\u0131l almaz, sonu gelmez say\u0131larla ifade edilse de, ihtimaliyet hesaplar\u0131na mevz\u00fb olabilmesi \u201cher \u015fey nas\u0131l var oldu?\u201d sorusunun…\u00a0 Ancak \u201cb\u00fct\u00fcn kainat ni\u00e7in var oldu?\u201d veya \u201cni\u00e7in var olduk?\u201d diye sordu\u011fumuzda, bu sonsuz derecede k\u00fc\u00e7\u00fck ihtimal de ortadan kalk\u0131yor.<\/p>\n Kendimizi biraz geri \u00e7ekip daha geni\u015f bir \u00e7er\u00e7eveden bak\u0131nca, hayat\u0131n anlam\u0131n\u0131n ni\u00e7in sorusuna verilen cevapta oldu\u011funu, bu soruya cevap verebildi\u011fi miktarda bir inan\u0131\u015f\u0131n insanlar\u0131n ruhunu tatmin edebildi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Maddecili\u011fin\/materyalizmin asl\u0131nda insan nefsinin boyunduruk kabul etmez mizac\u0131n\u0131n tezah\u00fcr\u00fc oldu\u011funu da g\u00f6rmekteyiz. \u0130mam-\u0131 Rabb\u00e2n\u00ee Hz.’nin buyurdu\u011fu gibi, nefs, kendisini her \u015feyin, Yarat\u0131c\u0131n\u0131n bile \u00fcst\u00fcnde g\u00f6rme gibi bir kibrin sahibidir. Hakikatte \u201cmateryalizm\u201d diye bir g\u00f6r\u00fc\u015f yoktur, bir inan\u0131\u015f, bir hissiyat vard\u0131r; kendisine ahl\u00e2k\u00ee bir sistem v\u00e2z etmeyecek bir inan\u00e7 sistemi terkip etmeye \u00e7al\u0131\u015fan ve bu sayede inanma ihtiyac\u0131n\u0131 da gideren \u201cnefsinin esiri insan\u201d vard\u0131r. O, \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn pe\u015findedir, zaman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7meyi arzular. \u0130\u00e7in i\u00e7in s\u00fcrekli hissetti\u011fi bo\u015flu\u011fu dolduracak, kendinin bo\u015flukta kaybolup gitmesini engelleyerek bir noktaya nisbetini temin edecek bir \u201c\u00fcst varl\u0131k\u201da m\u00fcthi\u015f bir ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r. Bu ihtiya\u00e7, insanlar inanmasalar da asl\u00ee kaynaklar\u0131n\u0131n Allah olmas\u0131ndan, yine d\u00f6n\u00fcp O’na varacaklar\u0131 hakikatinden dolay\u0131d\u0131r. Belki insandaki \u201canne\u201d ihtiyac\u0131n\u0131 bir nebze buna benzetebiliriz. Zaten bir kuts\u00ee hadiste Allah’\u0131n kullar\u0131na olan rahmetinin bir annenin \u00e7ocu\u011funa olan merhametinin 99 kat\u0131 oldu\u011fu ifade edilmektedir.<\/p>\n \u0130nsan, kendisini Ruh’undan \u00fcfleyerek yaratan Rabbine, yani asl\u0131na d\u00f6nmeyi ister. Onunla bir olmay\u0131, O’nda yok olmay\u0131 arzu eder; b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n merkezinde, her zerresinde bu ruh\u00ee i\u015ftiyak vard\u0131r. K\u0131sacas\u0131, insano\u011flunun varolu\u015f gayesi zaman\u0131 a\u015fmak ve Allah’a eri\u015fmektir. Allah, b\u00fct\u00fcn kainat\u0131 insan, insan\u0131 da kendisi i\u00e7in yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcn kainattaki temay\u00fcl insan, insandaki temay\u00fcl de Mutlak Varl\u0131k y\u00f6n\u00fcndedir. Fakat bunun ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde de iki ana yol vard\u0131r: Yanl\u0131\u015f ve sapk\u0131n olan nefsin yolu ve do\u011fru olan ruhun yolu. Yanl\u0131\u015f yol, kibriyle temay\u00fcz etmi\u015f nefsin \u201cilahla\u015fma-kendini ilahla\u015ft\u0131rma\u201d e\u011filimi bi\u00e7iminde ortaya \u00e7\u0131karken, ruhun yolu, Allah taraf\u0131ndan g\u00f6nderilmi\u015f Res\u00fbl\u00fc’ne ba\u011flan\u0131p, onun g\u00f6sterdi\u011fi istikamette giderek Allah’ta \u201cfena bulma-yok olma\u201d \u015feklindedir. \u0130nsan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f gayesine, f\u0131trat\u0131na uyan yol bu oldu\u011fundan, insan ruhu ancak bu istikamette mutmain olur. \u201cAllah’\u0131n ahl\u00e2k\u0131yla ahl\u00e2klan\u0131n\u201d mukaddes \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc, i\u015fte bu Mutlak Varl\u0131k’ta fena bulmayla nihayete eren yolda, Hz. Res\u00fbl’\u00fcn ve onun manev\u00ee halifelerinin g\u00f6zetimi alt\u0131nda istikameti bozmadan y\u00fcr\u00fcmektir.<\/p>\n H\u00fclasa hikmetinden sual olunmaz Mutlak Varl\u0131k, insan\u0131 Kendisini bilmesi ve Kendisine ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in yaratm\u0131\u015ft\u0131r. \u201cAllah-\u00fc Te\u00e2l\u00e2 \u015f\u00f6yle buyurdu: Ben gizli bir hazine idim, bilinmek istedim. Halk\u0131 yaratt\u0131m, nimetlerimi onlara sevdirdim. B\u00f6ylece Beni bildiler.\u201d\u00a0(Acluni, II, 132)<\/p>\n Temelde insano\u011flunun hayat\u0131n\u0131n merkezinde \u201cvar olu\u015f\u201d gayesine uygun ya\u015famak var, hem h\u00e2l ile hem kaal ile… \u0130nsan \u201ckul\u201ddur, Mutlak Varl\u0131k de\u011fil, o y\u00fczden de en b\u00fcy\u00fck ve -insan o halde \u00f6l\u00fcrse- affedilmeyecek g\u00fcnah \u201ckibir-b\u00fcy\u00fcklenme\u201ddir. \u0130nsan, imtihan s\u0131rr\u0131 olarak bu aleme indirildi ve imtihan\u0131n\u0131, ama ba\u015far\u0131l\u0131 ama ba\u015far\u0131s\u0131z, tamamlay\u0131p, asl\u0131na r\u00fcc\u00fb edecektir. Hayat\u0131n her \u015fubesi bu merkez\u00ee h\u00fcviyete g\u00f6re tertip edilmek durumunda… \u0130sl\u00e2m da, \u015feriat nizam\u0131 ve tasavvuf rejimiyle, bu kullu\u011fun temel \u00f6l\u00e7\u00fclerini hem olu\u015fturmakta hem de o kullar\u0131 \u201coldurmakta\u201d… K\u0131sacas\u0131 insan, \u00e7al\u0131\u015fmak, yemek, i\u00e7mek vs. i\u00e7in de\u011fil, bu kullu\u011fu ger\u00e7ekle\u015ftirmekle m\u00fckellef. Hayat\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekte zaruri unsurlar olan ya da \u00f6yle kabul edilen bu sayd\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 da o m\u00fckellefiyete istinaden ger\u00e7ekle\u015ftirmekle m\u00fckellef: Tabii olarak zaman\u0131 a\u015fma ve Allah’ta fena bulma istikametindeki hayat ak\u0131\u015f\u0131n\u0131, Allah ve Res\u00fbl\u00fc’n\u00fcn g\u00f6sterdi\u011fi \u015fekliyle ya\u015famak.<\/p>\n Yaz\u0131m\u0131z\u0131, t\u00fcm meselenin asl\u0131n\u0131 g\u00f6steren Salih Mirzabeyo\u011flu’na ait \u015fu iktibasla bitirelim:<\/p>\n <<\u201cZaman\u0131 a\u015fma\u201d murad\u0131 insan i\u00e7in \u015fuurunda olsa da olmasa da y\u00f6netici bir duygu olarak bedahet if\u00e2de ederken, \u201czaman \u00fcst\u00fc hakikati\u201dne yaln\u0131z \u201cMutlak Fikir\u201dle var\u0131labilece\u011fini s\u00f6ylememiz, bir rekl\u00e2m ve propaganda veya kuru slogan if\u00e2desi de\u011fildir; \u201cezel\u00ee h\u00e2l \u015fuuru\u201dndan ge\u00e7it bulan \u201czaman d\u0131\u015f\u0131\u201d h\u00e2l rejimine dair Budist ve Hint din ve d\u00fc\u015f\u00fcncesi ve onlar gibi say\u0131s\u0131z panteist d\u00fc\u015f\u00fcnce ve din modelleri, \u201czaman\u0131n \u00fcst\u00fcne\u201d \u00e7\u0131kmay\u0131 de\u011fil, b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ezilmeyi ve \u201chi\u00e7\u201dli\u011fi idealize eden bir tak\u0131m tersine aksiyon modelleridir… Saf tefekk\u00fcr zaviyesinden \u201czaman \u00fcst\u00fc\u201d zorunlulu\u011funa do\u011fru bir if\u00e2de kurmu\u015fken, bunun \u201ch\u00e2l rejimi\u201dni g\u00f6steremeyenleri de yok sayaca\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re?..<\/p>\n (…)<\/p>\n \u0130rfan sofras\u0131n\u0131n ek\u00e2birlerine mahsus bir zevk ve saf tefekk\u00fcr mizac\u0131n\u0131n, \u201cMutlak Fikir\u201d d\u0131\u015f\u0131 \u201cvarolu\u015f\u201d yollar\u0131 hakk\u0131ndaki h\u00fckm\u00fc ancak \u015fu olabilir:<\/p>\n – \u201cDerin ve girift izahlar ve belirli bir tecrit haysiyeti g\u00f6sterseler de, neticesi kof, bombo\u015f, b\u00f6nlere mahsus ve hi\u00e7lik!\u201d>> (S.M., K\u00fclt\u00fcr Davam\u0131z, sh. 71-72).<\/p>\n Ayl\u0131k Dergisi 119. Say\u0131 A\u011fustos 2014<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130nsano\u011flu, zafiyetleriyle malul bir canl\u0131… Bedenen yery\u00fcz\u00fcndeki mahl\u00fbkat\u0131n belki de en k\u0131r\u0131lgan\u0131… \u00c7evre \u015fartlar\u0131na dayanamaz; korunmas\u0131z halde \u00e7ok so\u011fu\u011fa, \u00e7ok s\u0131ca\u011fa, susuzlu\u011fa, a\u00e7l\u0131\u011fa, di\u011fer canl\u0131lara nazaran daha az diren\u00e7 g\u00f6sterebilir.…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"ppma_author":[21],"class_list":["post-540","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar","author-abdullah-kiraci","no-post-thumbnail"],"yoast_head":"\n