Psikolojisi ve fizyolojisi gere\u011fi insan, yaln\u0131z ya\u015fayamayan bir varl\u0131k. Ger\u00e7i \u0131ss\u0131z adada, da\u011f ba\u015f\u0131nda m\u00fcnzevi hayat s\u00fcren insanlar\u0131n hik\u00e2yeleri anlat\u0131l\u0131r ancak, \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamen izole bir \u015fekilde ge\u00e7irmi\u015f bir insan var m\u0131d\u0131r bilinmez. Di\u011fer taraftan insan olma keyfiyetinin \u00d6\u011eRENME ile ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, e\u011fer \u00e7evresinden kendisiyle d\u00fc\u015f\u00fcnme ve neticeye varma kabiliyetini kazanaca\u011f\u0131 D\u0130L \u00c2LET\u0130N\u0130 alamazsa, s\u0131rf beden\u00ee hususiyetlerinin insan\u0131 tabiatta uzun s\u00fcre ya\u015fatacak nitelikte olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da kabul etmek laz\u0131m. Bu husus \u0130bda Mimar\u0131\u2019n\u0131n koydu\u011fu \u201cilk dil ilk insanla vard\u0131; peygamberler olmasayd\u0131 medeniyet olmazd\u0131\u201d temel h\u00fckm\u00fcnde izah\u0131n\u0131 bulur ve ruh\u00e7ulu\u011fun en b\u00fcy\u00fck delilidir. K\u0131sacas\u0131 insan, ne elleriyle bir hayvan\u0131 avlayabilir, ne daldan dala atlayabilir, ne de topra\u011f\u0131 kazabilir. Fizyolojik a\u00e7\u0131dan tabiattaki rakiblerinin \u00e7ok gerisindedir. Ki\u015fi, herhangi bir insano\u011flunu di\u011fer canl\u0131lardan ay\u0131ran \u201ce\u015fik de\u011fer\u201d \u00f6zelliklerini (lisan\u0131 kullanma ve muhakeme kabiliyeti) kazand\u0131ktan sonra isterse kendini tecrit edebilir, ama i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc cemiyeti de kendisiyle beraber o adaya veya da\u011f ba\u015f\u0131na ta\u015f\u0131yacakt\u0131r. H\u00fclasa insan, Allah\u2019\u0131n do\u011frudan terbiye etti\u011fi \u00f6rnekler hari\u00e7, ancak topluluk i\u00e7inde ya\u015fayabilen, topluluk d\u0131\u015f\u0131nda var olamayacak bir canl\u0131 t\u00fcr\u00fcd\u00fcr diyebiliriz. Aksi, insan tarifi a\u00e7\u0131s\u0131ndan m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. O halde insan\u0131n tabii vaziyeti topluluk h\u00e2linde ya\u015famakt\u0131r. \u0130nsan olmak topluluk i\u00e7inde bulunmakla m\u00fcmk\u00fcn iken, topluluk da kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ferdin ruh\u00ee hayat\u0131ndan almaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar bir vak\u0131a halinde do\u011frudan ve s\u00fcrekli ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bedahetler ve isbata ihtiya\u00e7lar\u0131 yok.<\/p>\n
Topluluktan bahsetti\u011fimizde ise, d\u00fczen, nizam, idare, s\u00fcreklilik, kural ve benzeri bir\u00e7ok terim devreye girmektedir. Bir toplulu\u011fu olu\u015fturan en \u00f6nemli husus, o toplulu\u011fun her bir ferdinin g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir bi\u00e7imde t\u00e2bi olaca\u011f\u0131 bir kurallar b\u00fct\u00fcn\u00fcne sahib bulunmakt\u0131r. Toplulu\u011fu olu\u015fturan ferdler, kademeler halinde dizilirler; en alt kademede aile olan bu dizilimin nihayeti, duyguda\u015f insanlar\u0131n birlikteli\u011fi diye tarif edebilece\u011fimiz ve silsileten b\u00fct\u00fcn alt kademeleri i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran millettir. Milleti te\u015fkil eden ferdlerin say\u0131s\u0131 \u00e7ok m\u00fchim de\u011fildir; birka\u00e7 bin de olabilir, bir milyar da\u2026 Bir kuma\u015f\u0131n iplikleri gibi her biri di\u011ferini tutar ve aralar\u0131ndaki ba\u011f ne kadar kuvvetli olursa, kuma\u015f\u0131n kuvveti de o derece artar. Nas\u0131l bir ferd sa\u011fl\u0131kl\u0131 vaziyette kendi i\u00e7inde \u201ciki ucu birle\u015fik kapal\u0131 bir daire\u201d te\u015fkil ederse, \u201cbir ideal, ideale y\u00f6nelik inan\u00e7 ve bu inan\u00e7tan ne\u015fet eden fikir b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc\u201d i\u00e7indeki millet de ayn\u0131 \u015fekilde kapal\u0131 bir daire olu\u015fturur. Bir millet \u201ckapal\u0131 dairesi\u201dnin en \u00f6nemli hususiyeti, her bir ferdin di\u011feriyle aras\u0131nda tarifi gere\u011fi ancak manev\u00ee olabilecek bir inan\u00e7 ve itimad birli\u011finin mevcudiyetidir. \u0130nanc\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 yerde topluluktan bahsedemeyiz. \u0130nan\u00e7, insan\u0131 tarif ederken en \u00fcste al\u0131nmas\u0131 gereken vas\u0131ft\u0131r.<\/p>\n
Herhangi bir \u015fuurlu davran\u0131\u015fta, ki\u015fiyi o \u015fekilde davranmaya iten saikin onun m\u00fcteal varl\u0131\u011fa duydu\u011fu g\u00fcven oldu\u011funu fark ederiz. \u0130nsan davran\u0131\u015flar\u0131 son derece girift ve kendi kimyas\u0131n\u0131 d\u0131\u015fa aksettirir bir mahiyet belirtmektedir. Normalde g\u00fcven, tarifi icab\u0131 bilinmeyene y\u00f6neliktir ve kayna\u011f\u0131 ki\u015fideki inan\u00e7 hissidir. G\u00fcven ve inan\u00e7, insan\u0131n fizik\u00ee ve ruh\u00ee (ba\u015fka bir deyi\u015fle g\u00f6r\u00fcnen ve g\u00f6r\u00fcnmeyen) \u015fuurlu fiilleri demek olan aksiyonun yeg\u00e2ne kayna\u011f\u0131d\u0131r. \u015eu veya bu \u015fekilde d\u00e2hil olmad\u0131klar\u0131 hi\u00e7bir insan\u00ee olu\u015f yoktur. \u0130bda Hikemiyat\u0131\u2019n\u0131n bize \u00f6\u011fretti\u011fi \u201cher \u015fey z\u0131dd\u0131yla kaimdir\u201d hakikati gere\u011fi, aksiyon ancak z\u0131dd\u0131yla g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale gelebilir. Bu vas\u0131flar\u0131n hemen yan\u0131nda, onlar\u0131n aksi kutbu hesab\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan ve insan davran\u0131\u015flar\u0131na y\u00f6n veren bu z\u0131dd\u0131n ismi al\u0131\u015fkanl\u0131kt\u0131r. \u00c7o\u011fu insan, al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 ile ya\u015far. \u0130nan\u00e7 men\u015feili \u015fuurlu davran\u0131\u015flar birer aksiyon ifadesiyken, al\u0131\u015fkanl\u0131kla yap\u0131lan i\u015fler enerjisiz, tasas\u0131z ve neticesiz fiiller olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ememektedir. Tarih boyunca gelmi\u015f, bir ideal davas\u0131 ta\u015f\u0131mayan ve bir ki\u015fi veya kesimin nefislerini \u201ctanr\u0131la\u015ft\u0131rma\u201ds\u0131n\u0131n neticesi olmaktan ba\u015fka bir i\u015fe yaramayan rejimler, insanlar\u0131n bu zafiyetini tepe tepe kullanm\u0131\u015flar ve idarelerinin devam\u0131 i\u00e7in bu zafiyeti s\u00fcrekli beslemi\u015flerdir. \u0130nanc\u0131n kayna\u011f\u0131 ruh ve tezah\u00fcr\u00fc de aksiyon iken, al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n manev\u00ee dayana\u011f\u0131 nefs ve tezah\u00fcr\u00fc de otomatla\u015fm\u0131\u015f hareketlerdir. Aksiyon cehd gerektirir ve nefsi rahats\u0131z eder. Nefs hep al\u0131\u015fkanl\u0131k ve konformizm pe\u015findedir.<\/p>\n
Yukar\u0131da insan\u0131n mecburen toplu ya\u015fama ihtiyac\u0131 i\u00e7inde bulundu\u011funu, toplu ya\u015faman\u0131n da yine mecburen kurallar gerektirdi\u011fini ifade ettik. \u0130\u015fte bu kurallar\u0131n, cemiyetlerdeki genel i\u015fleyi\u015f mekanizmas\u0131n\u0131n \u201cal\u0131\u015fkanl\u0131klar\u201d olu\u015fturmak y\u00f6n\u00fcnde geli\u015fti\u011fi ve sorgulamadan itaati temin maksad\u0131 g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. Buras\u0131 \u201ckural koyucular\u0131n\u201d ni\u00e7in bu \u201cal\u0131\u015ft\u0131r\u0131p dura\u011fanla\u015ft\u0131rma metodu\u201dna tevess\u00fcl ettikleri sorusunu sorman\u0131n tam yeri, ancak cevab\u0131 bu sorunun cevab\u0131n\u0131 da i\u00e7ine alan \u00e7ok daha geni\u015f kapsaml\u0131 bir soru var kafam\u0131zda: \u201cCemiyet ve ferdin kendilerine g\u00f6re ya\u015fayacaklar\u0131 kurallar\u0131 kim belirleyecek?\u201d Bu soruya verilen cevaplar, tarih boyunca cemiyetlerin i\u00e7tima\u00ee ve idar\u00ee d\u00fczenini \u015fekillendirmi\u015ftir.<\/p>\n
Ki\u015finin k\u00e2inat\u0131 ve kendini a\u00e7\u0131klamaya y\u00f6nelik giri\u015fti\u011fi her te\u015febb\u00fcs, \u015fu veya bu \u015fekilde bir \u201cmutlak\u201d\u0131n zaruri oldu\u011fu ile neticelenmektedir. Ruh\u00e7u veya maddeci, keyfiyeti ne olursa olsun her bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, kendine g\u00f6re bir mutlak tarifi yapmaktad\u0131r. Salih Mirzabeyo\u011flu\u2019nun dedi\u011fi gibi \u201cherkesin bir mutla\u011f\u0131 var; ama bizimki konu\u015fuyor!\u201d Maddecinin mutla\u011f\u0131, \u00fczerine b\u00fct\u00fcn \u201ctanr\u0131l\u0131k\u201d at\u0131flar\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 madde ve \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir bi\u00e7imde kendi \u201cegosu\u201d iken, ruh\u00e7ununki ise nihayetinde kendine ortaklar izafe edilen durumlar olsa da Kadir-i Mutlak Allah\u2019t\u0131r. H\u00fclasa en ink\u00e2rc\u0131s\u0131 da d\u00e2hil herkesin \u00f6n\u00fcnde bedahet halinde bir \u201cYaradan Tanr\u0131\/Mutlak Varl\u0131k\u201d zarureti var. Bu durum, yine Mirzabeyo\u011flu\u2019na g\u00f6re ruh\u00e7ulu\u011fun ve dolay\u0131s\u0131yla onun tutarl\u0131 bi\u00e7imi olan \u201ctevhid\u201din en b\u00fcy\u00fck h\u00fccceti. Yani son h\u00fck\u00fcm olarak diyebiliyoruz ki, ferdin ve cemiyetin kendisine g\u00f6re ya\u015fayaca\u011f\u0131 kurallar b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc tesbit hakk\u0131, herkesin kendine g\u00f6re tarif etti\u011fi kendi \u201cmutlak varl\u0131k\u201d\u0131na d\u00fc\u015fmektedir. Ancak, burada ince bir n\u00fcans noktas\u0131 kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Mirzabeyo\u011flu\u2019nun dedi\u011fi \u00fczere biz M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u201cMutlak\u201d\u0131 konu\u015fuyor ve emirlerini se\u00e7ti\u011fi kullar\u0131 vas\u0131tas\u0131yla bize bildirmi\u015f durumdad\u0131r. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n durumunda, ge\u00e7mi\u015fte, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde veya gelecekte, yapmalar\u0131 gereken, Allah\u2019\u0131n kendilerine g\u00f6nderdiklerinin akl\u0131selim sahibi ki\u015filer vas\u0131tas\u0131yla her nesil de\u011fi\u015fiminde, be\u015feri keyfiyeti sarsacak her olaydan sonra, velhas\u0131l her zaman yeniden ve yeniden idrak edilip yeni bir anlay\u0131\u015f tertibine konmas\u0131n\u0131 beklemek ve o arada da her daim ebedi yurttaki hayata haz\u0131rlanmaktan ibarettir. \u201cAllah bes, baki heves\u201d (Allah her \u015feye k\u00e2fidir, geri kalan bo\u015f hevesten ibarettir) s\u00f6z\u00fc M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u015fiar\u0131d\u0131r. Hayata bak\u0131\u015fta \u201cdo\u011fru-iyi-g\u00fczel\u201d bi\u00e7iminde \u00fc\u00e7 temel k\u0131stas mevcuttur ve M\u00fcsl\u00fcmanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011fru da, g\u00fczel de, iyi de bellidir. Bu anlay\u0131\u015f yenileme s\u00fcreci sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde i\u015flerse bu de\u011fer merkezlerinde Mutlak Varl\u0131k\u2019\u0131n bildirdiklerinden en ufak bir sapma olmaz. \u0130nsanlar zamanla daha farkl\u0131 \u015feyleri be\u011fenebilir, k\u00fclt\u00fcr ve co\u011frafya temaslar\u0131ndan etkilenebilir vs. De\u011fi\u015fim ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r, ama esas olan Mutlak Varl\u0131k ile illiyet ba\u011f\u0131n\u0131n koparmamakt\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc bizi yaratan, bizim i\u00e7in en do\u011frusunu bilen ve bizi Mah\u015fer G\u00fcn\u00fc\u2019nde hesaba \u00e7ekecek olan O\u2019dur. M\u00fcsl\u00fcmanlarda me\u015fruiyetin yeg\u00e2ne kayna\u011f\u0131 Allah\u2019t\u0131r. B\u00fct\u00fcn nizam, bu temel referans \u00fczerine in\u015fa edilir.<\/p>\n
M\u00fcsl\u00fcmanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan vaziyet b\u00f6yleyken, geri kalanlar i\u00e7in ne minvaldedir acaba? K\u00e2inat\u0131 izah i\u00e7in mutlak ve m\u00fcteal bir varl\u0131\u011fa ihtiya\u00e7 oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor ve hemen herkes taraf\u0131ndan z\u0131mnen kabul ediliyor. Ancak i\u015f, o mutlak ve m\u00fcteal varl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6nderdi\u011fi mutlak fikir meselesine gelince \u00e7atallan\u0131yor. Mutlak bir fikrin, tabiat\u0131 icab\u0131 mutlak olmayanlar taraf\u0131ndan olu\u015fturulamayaca\u011f\u0131, \u201cMutlak Fikir\u201din ancak \u201cMutlak Varl\u0131k\u201dtan gelebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesine, neticelerinden \u00e7ekindiklerinden olsa gerek, M\u00fcsl\u00fcmanlar hari\u00e7 kimse d\u00f6n\u00fcp bakmak istemiyor. H\u00e2lbuki bu mukadder bir sonu\u00e7: Bir Mutlak Varl\u0131k\u2019\u0131n mevcudiyeti zorunluysa, bu \u201cVarl\u0131k\u201d\u0131n Akl\u0131 da mutlakt\u0131r, fikri de mutlakt\u0131r ve Kendisi taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015f \u201cge\u00e7ici varl\u0131klar\u0131n\u201d ak\u0131llar\u0131na ve arzular\u0131na istinaden faaliyet g\u00f6stermesi diye bir hal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ak\u0131llara zarar bir \u015feydir bu. Ama bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, insanlar, rahatl\u0131kla, Mutlak Varl\u0131k\u2019\u0131n onlar\u0131n arzular\u0131 istikametinde \u201ci\u015f g\u00f6rmesini\u201d, duruma g\u00f6re hadiselere kar\u0131\u015f\u0131p, duruma g\u00f6re elini aya\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ekmesini isteyebiliyorlar. Kendilerini rahatl\u0131kla O\u2019nun dengi, O\u2019ndan hesap sorabilecek mevkilerde g\u00f6rebiliyorlar. Kendisine lay\u0131k g\u00f6rd\u00fckleri farkl\u0131 isimler ad\u0131 alt\u0131nda (Do\u011fa, Gizemli Enerji, Tabiat Ana vs.) \u2013ki bu da ayn\u0131 Mutlak Varl\u0131k\u2019\u0131 hayat\u0131n d\u0131\u015f\u0131na atma (!) y\u00f6n\u00fcndeki cahil\u00e2ne ve tabi\u00ee ki cesur\u00e2ne te\u015febb\u00fcs\u00fcn bir sonucudur- yaratmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrs\u00fcn ve k\u00e2inat\u0131n dengesini muhafaza etsin, ama insanlar\u0131n i\u015flerine burnunu sokmas\u0131n. Onlara herhangi bir ahl\u00e2k\u00ee v\u00e2zda bulunmas\u0131n. Bulunmas\u0131n ki, mutlu bir az\u0131nl\u0131k her t\u00fcrl\u00fc hile ve desise ile, envai \u00e7e\u015fit ayak oyunu ile geri kalan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu kendine \u201ckul\u201d etsin. \u0130\u015fte burada mesele gelip gelip, b\u00fct\u00fcn o kelli felli, teolojik, felsef\u00ee, siyas\u00ee ve \u201cilm\u00ee\u201d hacimli kitaplar\u0131n ard\u0131nda yatan ger\u00e7ek g\u00fcd\u00fcye dayanmaktad\u0131r. Kibir ve konformizmin do\u011furdu\u011fu sek\u00fcler\/d\u00fcnyev\u00ee rejimler, b\u00fct\u00fcn enerjilerini insan\u0131n menf\u00ee ve statik ciheti nefsten almaktad\u0131rlar. Mutlak Varl\u0131k\u2019\u0131n konu\u015fmaya hakk\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, bunlar\u0131n denetim alt\u0131na ald\u0131klar\u0131 cemiyetlerin ve o cemiyet i\u00e7indeki ferdlerin nas\u0131l bir hayat s\u00fcreceklerini art\u0131k \u201cmutlaklar\u0131\u201d ad\u0131na konu\u015fmaya kendini mezun g\u00f6ren \u201cdi\u011ferlerine g\u00f6re biraz daha e\u015fit\u201d hemcinsleri karar vermektedirler. Zaman zaman \u201cmetamorfoz\/ba\u015fkala\u015f\u0131m\u201da u\u011frayarak \u015fekil de\u011fi\u015ftirse ve kendisine muhtelif isimler verse de (krall\u0131k, sosyalizm veyahut da liberal demokrasi), \u00f6z\u00fc ayn\u0131 kalmaktad\u0131r. Ferd ve cemiyetin neye g\u00f6re ve nas\u0131l ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131 tesbit hakk\u0131n\u0131 kendilerinde g\u00f6rmektedirler.<\/p>\n
Totaliter-sek\u00fcler rejimler, idare eden-edilen ayr\u0131m\u0131nda, bu ayr\u0131m\u0131 bulan\u0131kla\u015ft\u0131rarak insanlar\u0131n tepkilerini k\u00f6t\u00fcr\u00fcmle\u015ftiren demokratik olanlara nisbetle daha berrak bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc vermektedirler ve i\u00e7i-d\u0131\u015f\u0131 bir olmalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan daha d\u00fcr\u00fcstt\u00fcrler. B\u00fct\u00fcn totaliter rejimler, kendilerine ait bir tanr\u0131 icad edip ondan m\u00fclhem bir din olu\u015fturmakta ve idareleri alt\u0131ndaki halk\u0131 tatl\u0131 sert usullerle bu yeni dinin mensubu olmaya te\u015fvik etmektedirler. Bu rejimlerde do\u011fru, iyi ve g\u00fczel tasnifleri nettir ve herkesten bu tariflere istinaden ya\u015famas\u0131 beklenir. Uyanlar \u00f6d\u00fcllendirilirken, uymayanlar sert bir \u015fekilde cezaland\u0131r\u0131l\u0131r. H\u00e2lbuki \u201cdemokrat kisveli\u201d rejimler, b\u00fct\u00fcn h\u00fcnerlerini bu de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fctlerinin karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131rmakta g\u00f6stermektedirler. Bu anlamda, sek\u00fcler rejimlerin en \u015feytan\u00ee olanlar\u0131d\u0131r diyebiliriz onlar i\u00e7in. Bir ill\u00fczyon\/ g\u00f6z boyamaca rejimidirler. Cemiyeti olu\u015fturan ferdlerin tamamen h\u00fcr iradeleriyle herhangi bir hususta bir araya gelip ortak bir karar ald\u0131klar\u0131 bir y\u00f6netimin tarih boyunca varid olmad\u0131\u011f\u0131 bir hakikattir. Salih Mirzabeyo\u011flu\u2019nun \u201cAdalet Mutlak\u2019a\u201d konferans\u0131nda \u00e7ok g\u00fczel bir \u015fekilde ifade etti\u011fi \u00fczere, kararlar\u0131 belli menfaat \u00e7er\u00e7eveleri i\u00e7erisinde birileri al\u0131r ve bu kararlar\u0131 \u0131srara dayal\u0131 ikna veyahut da sopa marifetiyle geri kalanlara onaylat\u0131r. Eski zamanlarda bu i\u015fler daha kaba bir bi\u00e7imde yap\u0131lmakta iken, bilhassa son bir as\u0131rd\u0131r Bat\u0131 \u00fclkelerinde ince bir i\u015f\u00e7ilikle \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fcc\u00fcl, yani \u201cbilimsel\u201d bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. \u201cModern bir sihir\u201d sanat\u0131yla Bat\u0131l\u0131 avam, teshir alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f, d\u00fc\u015f\u00fcnmekten azad edilmi\u015f ve al\u0131\u015fkanl\u0131klara bo\u011fulmu\u015ftur.<\/p>\n
\u201cG\u00f6kler\u201dden g\u00f6nderilen dinleri hayattan tecrit ederek bir k\u00f6\u015fede uslu uslu durmas\u0131n\u0131 isteyen ve onlar yerine de kendi arzular\u0131n\u0131 din haline getiren d\u00fcnyev\u00ee rejimler, varl\u0131klar\u0131n\u0131 idame i\u00e7in bug\u00fcne kadar farkl\u0131 usullere ba\u015fvurmu\u015flard\u0131r. \u015e\u00f6yle bir g\u00f6z att\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu usullerde hedeflenenin, tebaan\u0131n fazla d\u00fc\u015f\u00fcnmemesi, hatta m\u00fcmk\u00fcnse hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmemesi y\u00f6n\u00fcnde oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Her \u015feyi rutinle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlarken, insanlar\u0131n fizik\u00ee s\u0131k\u0131nt\u0131lardan ve onlar\u0131 oyalayacak i\u015flerden uzak kalmalar\u0131n\u0131 da arzulamazlar. Zamana ve zemine g\u00f6re tebaay\u0131 rejime ba\u011flama metodlar\u0131 farkl\u0131l\u0131klar arz etse de, \u00f6zde pek de\u011fi\u015fmemi\u015ftir. Mesela 18. As\u0131r \u0130ngiltere\u2019sinde \u015fu iki model reva\u00e7tayd\u0131: Ya insanlar a\u00e7 olup s\u00fcrekli kar\u0131nlar\u0131n\u0131 doyurmaya \u00e7al\u0131\u015fs\u0131nlar, ya ancak \u00e7ok c\u00fczi miktarlarda tasarruf edebilecek kadar kazan\u0131p her daim bir \u015feyler almak i\u00e7in birikim yapmaya u\u011fra\u015fs\u0131nlar. Ayr\u0131ca onlar\u0131 me\u015fgul edecek faaliyetlere de yol verilmekteydi, tabii s\u0131k\u0131 denetim alt\u0131nda tutmak kayd\u0131yla. Bu g\u00fcn \u0130ngilizlerin en sevdi\u011fi mek\u00e2nlardan olan \u201cpub\u201dlar, i\u015fte 18. As\u0131r \u0130ngiltere\u2019sinin proleterlerini hafta sonlar\u0131 e\u011flendirmek i\u00e7in kapitalistlerce icad edilmi\u015flerdi. \u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 engellemeyecek kadar sarho\u015f eden \u201cbira\u201d da yine bu devrin icadlar\u0131 aras\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n
Bug\u00fcn \u00e7ok\u00e7a \u015fahid oldu\u011fumuz bu y\u00f6ntemlerle, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fler alt\u0131nda olsa da binlerce y\u0131l \u00f6ncesinde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015fa\u015f\u0131rm\u0131yoruz; cemiyete m\u00fcthi\u015f \u015fekilde sirayet etmi\u015f \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit m\u00fcsabaka, gen\u00e7lik aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015f fuhu\u015f, kumar, i\u00e7ki, uyu\u015fturucu vs. her t\u00fcr dima\u011f\u0131 ezici faaliyet ile asl\u0131nda kitlenin, bilhassa gen\u00e7li\u011fin d\u00fc\u015f\u00fcnme kabiliyeti elinden al\u0131nmak istenmi\u015ftir. \u0130nsanlar\u0131n kar\u0131nlar\u0131n\u0131n tok, madd\u00ee s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n \u00e7ekilmedi\u011fi ve bu t\u00fcr me\u015fgalelerin olmad\u0131\u011f\u0131 cemiyetlerde ahalinin kendine u\u011fra\u015f olarak rejimi g\u00f6rece\u011fi a\u015fik\u00e2rd\u0131r. Nisbeten rahat bir insan, ya nefsan\u00ee isteklerini tatmin ya da kendi kanaatince \u00fcst\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir idealin pe\u015finde olacakt\u0131r. Onlara g\u00f6re e\u011fer zihin muhtelif me\u015fgalelerle u\u011fra\u015ft\u0131r\u0131lmazsa, bu neticelerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 mukadderdir. Bu y\u00fczden de her \u015feyi rutinle\u015ftirip dondurma ve ferd\u00ee ve i\u00e7tima\u00ee ger\u00e7ek haf\u0131zay\u0131 yok etme bu rejimlerin \u00f6ncelikli amac\u0131 olagelmi\u015ftir. Ortadan kald\u0131rd\u0131klar\u0131 haf\u0131za yerine kendilerine uygun bir tarih olu\u015fturup yeni bir haf\u0131za olu\u015fturmay\u0131 hedeflerler. \u0130\u015fte bu y\u00fczden kendince belli bir ideal pe\u015finde giden t\u00fcm hareketler, geli\u015fim a\u015famas\u0131nda aksiyoner olurlar ve ruhunu yitirmi\u015f al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda bir tutum tak\u0131n\u0131rlar. Ancak iktidara gelince tav\u0131rlar\u0131 de\u011fi\u015fiveriyor: Ya onlar da ayn\u0131 rutinle\u015ftirmeye y\u00f6neliyorlar ya da bask\u0131 rejimi kuruyorlar.<\/p>\n
Al\u0131\u015fkanl\u0131k, kimilerine g\u00f6re m\u00fcsbet ve menfi y\u00f6nde olmak \u00fczere iki t\u00fcr halinde tasnif olunabilir. \u0130nsanlar, do\u011fru davranmaya \u00e7ocukluklar\u0131ndan itibaren \u201cal\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rlar.\u201d \u0130nsanlar genellikle ibadetleri yapmaya, ferd ve cemiyet i\u00e7in gerekli belli davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131 icraya al\u0131\u015fkanl\u0131k kazanmaya bakarlar. Tabii tersi de m\u00fcmk\u00fcn; belki \u00e7ok basit gibi g\u00f6r\u00fcnecek ancak \u201ck\u00f6t\u00fc al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u201d tabiri herkesin malumudur. Bizim burada \u00fczerinde durdu\u011fumuz husus, bir davran\u0131\u015f kal\u0131b\u0131 olarak al\u0131\u015fkanl\u0131k de\u011fil, davran\u0131\u015f\u0131 g\u00f6steren ki\u015finin o davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n muhakemesini yap(a)mamas\u0131d\u0131r. Al\u0131\u015fkanl\u0131klar \u00e7o\u011funlukla i\u00e7g\u00fcd\u00fc seviyesinde i\u015f g\u00f6ren, \u015fuurun \u00e7ok m\u00fcdahil olmad\u0131\u011f\u0131 davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131 bi\u00e7iminde tezah\u00fcr etmektedirler. Ferd, yeti\u015fme \u00e7a\u011f\u0131nda, belki ileri ya\u015flar\u0131nda da baz\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131klar, belli itiyadlar edinebilir. Bu yanl\u0131\u015f de\u011fildir. Ancak insan hayat\u0131 tamamen \u015fuursuz diyebilece\u011fimiz bir al\u0131\u015fk\u0131nl\u0131k \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde ak\u0131p gidiyorsa, i\u015fte bu yanl\u0131\u015ft\u0131r. Kendilerini yery\u00fcz\u00fc tanr\u0131lar\u0131 olarak telakki eden tepedekilerin arzulad\u0131klar\u0131 cemiyet, i\u015fte bu \u015fekilde ya\u015fayan insanlardan m\u00fcte\u015fekkil bir b\u00fcnye arz edecektir. \u0130nsanlar\u0131n, iyi veya k\u00f6t\u00fc de\u011fer yarg\u0131lar\u0131 bir tarafa, \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmeden belli kal\u0131plar i\u00e7inde davran\u0131\u015f g\u00f6stermeleri, cemiyetlerin inkisar halinde oldu\u011funun bir g\u00f6stergesidir. Bu y\u00f6n\u00fcyle al\u0131\u015fkanl\u0131k, temel tarifi bak\u0131m\u0131ndan, cehdini kaybetmek, enerjisini yitirmek, ruhsuzla\u015fmak demektir. Din\u00ee ibadetler bile al\u0131\u015fkanl\u0131k kisvesi i\u00e7inde yap\u0131c\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar ve insanda ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri gereken de\u011fi\u015fimi meydana getiremezler. Ruh, ferd ve cemiyetin var olma azmi ile tebar\u00fcz eder. Bir taraf\u0131yla i\u00e7tima\u00ee psikoloji diyebilece\u011fimiz sosyoloji, bize, karma\u015fa ve iktidar d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc devirlerinde insan topluluklar\u0131n\u0131n m\u00fcthi\u015f bir enerjiyle hareket ettiklerini, belli bir kesim idareyi ele ge\u00e7irince bu enerjinin ya muhtelif \u015fekillerde bo\u015falt\u0131larak veya bast\u0131r\u0131larak yok edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir.<\/p>\n
Unutma \u015feytan\u00ee,\u00a0 hat\u0131rlama Rahman\u00eedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc unutmak kendili\u011findendir ve \u00e7aba gerektirmezken hat\u0131rda tutmak ciddi bir zihn\u00ee efora ihtiya\u00e7 duyar. Hi\u00e7 dikkat ettiniz mi bilmiyorum, otomatla\u015fm\u0131\u015f hareketler insan haf\u0131zas\u0131nda bir yer i\u015fgal etmemektedir; yap\u0131p bitirdi\u011fimizi bile bazen fark etmeyiz. Ki\u015fi, haf\u0131zas\u0131n\u0131 yoklad\u0131\u011f\u0131nda, umumiyetle kendisi i\u00e7in yeni olan ya da hayat\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir anlam ta\u015f\u0131yan hat\u0131ralar\u0131n\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6recektir. \u201cLogoterapi\u201d (M\u00e2n\u00e2 terapisi) isimli yeni bir ruh\u00ee tedavi metodu geli\u015ftiren Viktor Frankl, insan\u0131 canl\u0131 tutan\u0131n fark\u0131nda olmasa da hayat\u0131n\u0131n bir m\u00e2n\u00e2 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na inanmas\u0131 oldu\u011funu ifade etmektedir. Bu m\u00e2n\u00e2 kayboldu\u011funda, insanlar ya\u015fama arzular\u0131n\u0131 yitirmektedirler.<\/p>\n
\u015eu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ki, ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir hadise (devrim, sava\u015f, b\u00fcy\u00fck felaket, vs.) ya\u015fayan nesil, hayat\u0131na bu hadisenin kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 anlam ile devam etmekteyken, bir sonraki nesilde bu anlam kaybolmakta ve hemen rutinle\u015fme ba\u015f g\u00f6stermektedir. Rutini ise yozla\u015fma ve y\u0131k\u0131l\u0131\u015f takib etmektedir. \u0130nsanlar, idare olunduklar\u0131 rejime ilelebet inanmamaktad\u0131rlar. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc hadiselerin getirdi\u011fi rejim de\u011fi\u015fiklikleri en fazla iki nesilde belli bir \u015fuur seviyesi meydana getirmekte, arkas\u0131ndan bu \u015fuur kaybolmaya y\u00fcz tutmaktad\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta rejimin sahibleri, rejimin itiyadlarla y\u00fcr\u00fcmesinden ve sorgulanmamas\u0131ndan memnuniyet duysalar da, artan inan\u00e7s\u0131zl\u0131k ve bunun tabii neticesi ahl\u00e2ken ve i\u015flevsel a\u00e7\u0131dan yozla\u015fma, rejimi y\u0131k\u0131lmaya g\u00f6t\u00fcrmektedir. Rejimi \u015fuur \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmak i\u00e7in giri\u015filen \u00e7abalar da akamete mahk\u00fbm kalmaktad\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc rejime ba\u011fl\u0131l\u0131k, itiyad \u00e2lemine itilmi\u015ftir bir kere.<\/p>\n
\u0130sl\u00e2m d\u0131\u015f\u0131ndaki sek\u00fcler rejimlerin en b\u00fcy\u00fck a\u00e7maz\u0131 i\u015fte bu noktada boy g\u00f6stermektedir. Rejimin devam\u0131 otomatla\u015fm\u0131\u015f ferdlerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerektirirken, ayn\u0131 zamanda bu ferdler cemiyetin hayatiyetini kaybetmesine de yol a\u00e7maktad\u0131r. \u00d6yle bir sistem olmal\u0131 ki, ferdlere bir \u201cm\u00fcte\u00e2l\u201de (a\u015fk\u0131n\/transandantal varl\u0131k) aidiyet ve bu aidiyete istinaden anlaml\u0131 hayat hissi vermeli ancak bu m\u00fcte\u00e2l, rejimin denetimi alt\u0131nda olmal\u0131d\u0131r. \u0130dareciler o m\u00fcte\u00e2l ad\u0131na konu\u015fma yetkisiyle donanm\u0131\u015f bulunmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131ndan be\u015fer\u00ee bilimler diye tabir edilen psikoloji, sosyoloji, antropoloji, iktisat vs.\u2019nin bu kadar \u00fczerinde durulup ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n sebebi, kapitalizmin g\u00fcd\u00fcc\u00fclerinin bu a\u00e7maz\u0131n \u015fuurunda olmalar\u0131d\u0131r. \u00d6nce Bat\u0131l\u0131 cemiyetlerin, ard\u0131ndan b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya milletlerinin belli kal\u0131plar i\u00e7ine al\u0131n\u0131p kim olduklar\u0131n\u0131 tam olarak bilemedi\u011fimiz \u201cyery\u00fcz\u00fc tanr\u0131lar\u0131\u201dn\u0131n hizmetk\u00e2rlar\u0131 k\u0131l\u0131nmas\u0131, bu bilim dallar\u0131nda faaliyet g\u00f6sterenlerin, belki fark\u0131nda bile olmadan, \u00f6ncelikli hedefleri olagelmi\u015ftir. S\u00f6z\u00fcm ona birtak\u0131m \u201cvak\u0131flar\u201d marifetiyle bu sahalara milyarlarca dolar kaynak aktar\u0131lmakta, d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde s\u00fcrekli ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lmaktad\u0131r. Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler, hem tebaay\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131k \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde tutacak hem de cemiyet i\u00e7in gerekli enerjiyi sa\u011flayacak form\u00fcl\u00fcn pe\u015findedirler. G\u00f6\u00e7 ve e\u011fitim politikalar\u0131n\u0131 bu aray\u0131\u015fla \u015fekillendirmektedirler. N\u00fcfusun ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu al\u0131\u015fkanl\u0131klara havale edilir ve dinamizmden kopar\u0131l\u0131rken, asgari d\u00fczeyde gerekli dinamizmi d\u0131\u015far\u0131dan ithal etti\u011fi insanlarda bulma pe\u015findedirler. S\u0131na\u00ee \u00fcretim,\u00a0 hatta askerlik i\u00e7in bunlar istihdam edilirken, sanayileri \u201cy\u00fckte hafif, pahada a\u011f\u0131r\u201d \u00fcretim tarz\u0131na d\u00f6nmektedir. Kendileri ve d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131 i\u00e7in elzem s\u0131na\u00ee \u00fcretimi ise T\u00fcrkiye, Hindistan, \u00c7in gibi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya \u00fclkelerine transfer etmeyi tercih etmi\u015flerdir. Yani, bu tersine \u00fcretim transferiyle bu \u00fclkelerde ya\u015fayan insanlar\u0131n enerjilerini kullanmaktad\u0131rlar. Modern emperyalizm asl\u0131nda Bat\u0131 kapitalizminin bizim gibi \u00fclkelerde ya\u015fayan topluluklar\u0131n hayat enerjilerini kendi lehlerine kullanmalar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya \u00fclkelerinin idarecileri de bilerek ya da bilmeyerek bu \u201coperasyonun\u201d su\u00e7 ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapmaktad\u0131rlar. \u0130nsan\u0131n f\u0131trat\u0131 hilaf\u0131na bir hayat tarz\u0131na bizleri zorlamakta ve ruhumuzun \u201cili\u011fini kemi\u011fini\u201d s\u00f6m\u00fcrmektedirler. Son derece karma\u015f\u0131kla\u015fm\u0131\u015f ve rafine olmu\u015f silahlarla desteklenen fiil\u00ee emperyalizm, bu ruh\u00ee emperyalizmin garant\u00f6r\u00fc olmaktan ba\u015fka bir vazife \u00fcstlenmemektedir. Bize bu denklemde d\u00fc\u015fen vazife de sorgulamas\u0131z itaat ve al\u0131\u015fkanl\u0131k cenderesi i\u00e7inde posam\u0131z \u00e7\u0131kana kadar Bat\u0131\u2019y\u0131 beslemektir.<\/p>\n
Ayl\u0131k Dergisi 130\u00a0ve 131. Say\u0131, Temmuz 2018<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Psikolojisi ve fizyolojisi gere\u011fi insan, yaln\u0131z ya\u015fayamayan bir varl\u0131k. Ger\u00e7i \u0131ss\u0131z adada, da\u011f ba\u015f\u0131nda m\u00fcnzevi hayat s\u00fcren insanlar\u0131n hik\u00e2yeleri anlat\u0131l\u0131r ancak, \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamen izole bir \u015fekilde ge\u00e7irmi\u015f bir insan var…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"ppma_author":[21],"class_list":["post-538","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar","author-abdullah-kiraci","no-post-thumbnail"],"yoast_head":"\n