Teknolojiye ba\u011f\u0131ml\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan sinema; varl\u0131\u011f\u0131ndan itibaren teknolojik geli\u015fim, toplumsal normlar, tarihi ve k\u00fclt\u00fcrel katk\u0131 ile s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen, geli\u015fen, d\u00f6n\u00fc\u015fen; fakat hala tam olarak ne oldu\u011fu bilinmeyen, daha do\u011frusu hi\u00e7bir yere ait olmayan bir t\u00fcr olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda durmaktad\u0131r. Ger\u00e7ekle sahtenin, do\u011fruyla yanl\u0131\u015f\u0131n, iyiyle k\u00f6t\u00fcn\u00fcn, g\u00fczelle \u00e7irkinin bir arada, birbirine kar\u0131\u015fm\u0131\u015f olarak; sahteyi ger\u00e7ek, yanl\u0131\u015f\u0131 do\u011fru, k\u00f6t\u00fcy\u00fc iyi, \u00e7irkini g\u00fczel veya tam tersi g\u00f6stermenin, bu alg\u0131y\u0131 olu\u015fturman\u0131n bir arac\u0131d\u0131r sinema.<\/p>\n
Her ne kadar 90 \u00f6ncesinde de g\u00f6r\u00fclse bile, 90 sonras\u0131 bilgisayar teknolojisi ile birlikte sineman\u0131n dijitalle\u015fme s\u00fcreci ba\u015flam\u0131\u015f olmaktad\u0131r. Bir nevi sinemay\u0131, bilgisayar teknolojisi yahut bilgisayar \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 programlar kabu\u011fundan \u00e7\u0131karm\u0131\u015f yahut uyuyan canavar\u0131 uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece anlat\u0131n\u0131n yerini g\u00f6rsellik alm\u0131\u015f ve ger\u00e7eklikten kopma ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Sinema art\u0131k kendi i\u00e7indeki s\u0131n\u0131rlamalardan soyutlanm\u0131\u015f, dijital-film teknolojisi ba\u011flam\u0131nda yeni boyutlar kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir taraftan teknik ve senaryo anlam\u0131nda geli\u015firken di\u011fer taraftan ise \u00fczerine fazla kafa yorulmam\u0131\u015f filmlerin de piyasaya girmesi sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Prof. Dr. R\u0131dvan \u015eent\u00fcrk, \u201cSinemada Dijital D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u201d(1) isimli eserinde teknik bir icat olan ve g\u00f6bekten teknolojik geli\u015fimlere ba\u011f\u0131ml\u0131 olan sineman\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc geleneksel bir dil in\u015fa edemedi\u011fini, her defas\u0131nda k\u00f6kl\u00fc bi\u00e7imde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve d\u00f6n\u00fc\u015fmeye devam edece\u011fini ifade eder. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc yazar, modernizmden teknolojizme uzanan evreye ba\u011flar; bununla beraber sinemadaki analog d\u00fczenden dijital d\u00fczene ge\u00e7i\u015f de ba\u015flam\u0131\u015f olur. Modernizmin in\u015fa etti\u011fi insan ruhundan ziyade madde odakl\u0131 yap\u0131, toplumlar\u0131 bu minvalde \u015fekillendirmesi, sinemay\u0131 da ruhun inkar\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcr ve maddenin ba\u015f tac\u0131 edilerek insan\u0131n kaba bir y\u00fck haline gelmesi hususunda \u00f6nemli bir rol oynar. Modern s\u00fcre\u00e7te h\u0131zl\u0131ca sek\u00fclerle\u015fen insan\u0131n, teknolojinin hayat\u0131na girmesiyle akl\u0131 onun emrine vermesi ve teknolojik a\u011flar taraf\u0131ndan y\u00f6netilmeyi kabul etmesi de ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olur. Jean Baudrillard\u2019\u0131n tabiriyle bizi tehdit eden unsurlar olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda durur. G\u00f6r\u00fcnt\u00fc d\u00fcnyas\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn olabilirliklerin otomatik bi\u00e7imde sapmas\u0131 olarak g\u00f6ren Baudrillard, \u015funlar\u0131 s\u00f6yler: \u201cBunun ad\u0131 sibernetiktir, yani metne, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye, bedene, bir anlamda i\u00e7eriden, kafadan, genetik kodla ya da tedavi cihazlar\u0131yla oynayarak komut vermek. Zaten, metnin ya da g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn bu ideal performans fantasmas\u0131, bu durmaks\u0131z\u0131n d\u00fczeltme olana\u011f\u0131, \u2018yarat\u0131c\u0131\u2019da, kendi nesnesiyle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimin yaratt\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015f d\u00f6nmesine sebep olur, ama bu ba\u015f d\u00f6nmesi, kendi olanaklar\u0131n\u0131n teknolojik s\u0131n\u0131rlar\u0131na dek gidememenin getirdi\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 ba\u015f d\u00f6nmesidir ayn\u0131 zamanda. Asl\u0131nda (sanal) makine size konu\u015fmaktad\u0131r ve sizi d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir.\u201d (2)<\/p>\n
R\u0131dvan \u015eent\u00fcrk, teknolojizm kar\u015f\u0131s\u0131nda insan\u0131n kendi varl\u0131k hakikatine yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f bi\u00e7imde yapay zek\u00e2 d\u00fczeyine indirgendi\u011fini s\u00f6yler. Mutlak \u00f6l\u00e7\u00fc olarak kabul g\u00f6ren ve her yere h\u00e2kim pozisyonda bulunan teknolojizm, kendisiyle yabanc\u0131la\u015fan insan\u0131 da yine kendisiyle yabanc\u0131la\u015ft\u0131rarak sibernetik bir organizmaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Nitekim \u015eent\u00fcrk, \u201cSiber-uzay ve siber-seks alanlar\u0131nda yap\u0131lan deneyler, v\u00fccut kimli\u011fimizi kendisiyle de\u011fi\u015ftirebilece\u011fimiz bir tele-beden olu\u015fturmay\u0131 ve nihayet bedenimizi muhtelif perspektif ve toplumsal tecr\u00fcbeler gere\u011fince, di\u011fer g\u00f6r\u00fcnt\u00fc bi\u00e7imleriyle h\u0131zl\u0131 ve tela\u015fl\u0131, ileri-geri hareket ettirmeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r: B\u00f6ylece ger\u00e7eklikle, potansiyel ger\u00e7eklik aras\u0131ndaki nispetlerin, kesin olarak de\u011fi\u015ftirilebilece\u011fi bir durum s\u00f6z konusudur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde v\u00fccutlar\u0131m\u0131z s\u00fcrekli artan bi\u00e7imde, mikro-organizmalarla n\u00fcfusland\u0131r\u0131lmakta ve bilgisayar destekli nano-teknolojilere raptedilmektedir. \u0130nsan ve makine aras\u0131ndaki ayr\u0131m \u00e7izgisi, bedene do\u011fru kaymaktad\u0131r.\u201d diyerek insan\u0131n tamamen \u015fuurlu bir varl\u0131k olmas\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eder.<\/p>\n
Sinema da b\u00f6yle bir konumda a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f vaziyette \u201cyitirilmi\u015f nesne\u201dyi bekler. Nitekim \u015eent\u00fcrk, eserinde sinema filminin icat edilmesiyle birlikte, g\u00f6z\u00fcn tamamen pasif hale getirildi\u011fini, tabiat\u0131 gere\u011fi g\u00f6rmek i\u00e7in hareket etmesi ve eylemde bulunmas\u0131 gereken g\u00f6z\u00fcn, sadece kendisine g\u00f6sterilene bakmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc tutuldu\u011funu, sinema filmleriyle birlikte bak\u0131\u015f\u0131n ilk defa zaman\u0131n s\u00fcreksizli\u011fi \u00fczerine kurulmu\u015f mek\u00e2nsal par\u00e7alanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n montajlanm\u0131\u015f ve dizayn edilmi\u015f efektine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bu s\u00fcre\u00e7 takip eden teknolojik geli\u015fmelere uygun bi\u00e7imde devam edildi\u011fini aktar\u0131r. Baudrillard\u2019a g\u00f6re ise eskiden sinema ve (kendine \u00f6zg\u00fc tekni\u011fin \u00e7\u0131lg\u0131nca kullan\u0131m\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere romanesk, mitik, ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131n\u0131 kapsayan) d\u00fc\u015fsel aras\u0131nda canl\u0131, diyalektik, dopdolu ve dramatik bir ili\u015fki varken, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sinema ve ger\u00e7ek aras\u0131ndaki ili\u015fkinin tam tersi say\u0131labilecek negatif bir ili\u015fki bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc hem ger\u00e7ek hem de sinema \u00f6zg\u00fcnl\u00fcklerini yitirmi\u015ftir. (3)<\/p>\n
Yazara g\u00f6re sinema, sadece alg\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle ba\u011f\u0131n\u0131 koparan de\u011fil, ayn\u0131 zamanda g\u00fcnl\u00fck insan\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini kurguya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren telematik bir d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir y\u00fcceli\u011fine g\u00f6nderme yapmayan i\u015faretler sistemine dahil olmaktad\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7ac\u0131klar aras\u0131nda montajlanm\u0131\u015f efekte d\u00f6n\u00fc\u015fen ger\u00e7eklik gibi v\u00fccudu da par\u00e7alara b\u00f6lmekte, ki\u015filiksizle\u015ftirilmekte, cinsiyetsizle\u015ftirilmekte ve g\u00f6recele\u015ftirilmekte, nihayet bedenin ger\u00e7ekli\u011fini ahlaki de\u011ferlerden mahrum b\u0131rakmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bizi \u201chareketler d\u00fcnyas\u0131\u201dyla ku\u015fatan sinema i\u00e7in \u015eent\u00fcrk, eserinde \u015fu tesbiti yapar:<\/p>\n
\u201cSineman\u0131n sekt\u00f6rel varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in, 1895 y\u0131l\u0131ndaki do\u011fu\u015fundan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar, estetize edilmi\u015f kayg\u0131dan, korku\/\u015fiddet duygular\u0131ndan ve erotizmden beslendi\u011fini s\u00f6ylemek hi\u00e7 de abart\u0131 olmayacakt\u0131r. Nitekim son d\u00f6nemlerde g\u00f6sterime giren filmlerin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funda korku, \u015fiddet ve erotizmin s\u00fcrekli artan bir oranda i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc do\u011frulamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca sinema filmlerinin, seyirci kitlesinin alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmek ve beslenme kaynaklar\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitlendirmek amac\u0131yla \u00e7at\u0131\u015fma, korku, kayg\u0131 ve gerilim k\u00fclt\u00fcr\u00fcne dayal\u0131 anlat\u0131mlar\u0131n\u0131n i\u00e7ine kad\u0131nlar\u0131 ve \u00f6zellikle \u00e7ocuklar\u0131 da \u00e7ekmeyi ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.\u201d<\/p>\n
\u0130nsan\u0131n teknolojizmden dolay\u0131 d\u00fcnyadaki bunal\u0131m\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn artarken, sinema bu bunal\u0131m\u0131 daha da depre\u015ftirmektedir. Yazar \u201cSinemada Dijital D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u201d eserinde yerini bulamayan sineman\u0131n sonraki evrelerinin bir t\u00fcr hologram sinemas\u0131 olabilece\u011fini, beyaz perdenin yerini bunun alaca\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131r:<\/p>\n
\u201cHologram\u0131n s\u00f6zde fizik-\u00f6tesi ger\u00e7ekli\u011fi kazanm\u0131\u015f \u00fc\u00e7 boyutlu m\u00fcstakil varl\u0131klar\u0131n\u0131n, kendi ger\u00e7ek zaman ve mek\u00e2nda, par\u00e7alanm\u0131\u015f ger\u00e7ekli\u011fin montajlanm\u0131\u015f efektlerinin ve siber-uzay\u0131n estetizelerotize edilmi\u015f tele-bedenlerinin, bedensel ger\u00e7eklik vurgusunun desteklenmesine ve mistifikasyonuna\/ezoterikle\u015fmesine hizmet eden ses\/m\u00fczik \u00f6rneklerinin meditasyonuna dalm\u0131\u015f seyircinin, yaln\u0131zca \u015fimdiki zamandan, ger\u00e7ek ve m\u00fcmk\u00fcnden ibaret ilkel d\u00fcnyaya kar\u0131\u015fmas\u0131 muhtemeldir. Hologram teknolojisinin toplu seyir mek\u00e2nlar\u0131ndan ziyade, ev ortam\u0131nda \u00f6zel seyir imk\u00e2n\u0131 sunmas\u0131, belki g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn televizyon izleme prati\u011fini d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek bi\u00e7imde geli\u015fmesi dahi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Anla\u015f\u0131lan, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde daha \u00e7ok nostaljik bir striptiz unsuru olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren y\u0131rt\u0131k perde, tamamen y\u0131k\u0131lacak, Hacivat ve Karag\u00f6z\u2019\u00fcn i\u015faret etti\u011fi \u00fczere, seyircinin ger\u00e7eklik, zaman ve mek\u00e2n alg\u0131s\u0131, hakikat inanc\u0131 ve maneviyat\u0131 yeniden viran olacakm\u0131\u015f gibi g\u00f6z\u00fckmektedir. Fiziki ger\u00e7eklikten dijitale, dijitalden nano-teknolojik ve belki de nano-fotonik bir evreye ge\u00e7i\u015fe i\u015faret eden b\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler, belli ki sadece sineman\u0131n anlam\u0131n\u0131 ve i\u015flevini de\u011fi\u015ftirmeyecek, belki daha \u00e7ok ferdiyet\/toplumsall\u0131k ilkesinden, say\u0131labilir bireyselli\u011fe\/toplama ve nihayet tekilli\u011fe ge\u00e7i\u015fi tecr\u00fcbe eden g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insan\u0131n\u0131n ve \u00e7evresinin transformasyonu s\u00fcrecine e\u015flik edecektir.\u201d<\/p>\n
Her ne kadar sanat dallar\u0131n\u0131n insan\u0131 etkilemesi, tesiri alt\u0131na almas\u0131 ve insan\u0131 y\u00f6nlendirmesi bir ger\u00e7ek olsa da yazara g\u00f6re sinema k\u0131sac\u0131k \u00f6mr\u00fc olan 120 y\u0131ll\u0131k bir tarihiyle, y\u00fcr\u00fcyece\u011fi yolu se\u00e7mekte karars\u0131z davranm\u0131\u015f, bir t\u00fcrl\u00fc ihtiya\u00e7 duydu\u011fu istikrar\u0131 yakalayamam\u0131\u015ft\u0131r. Hi\u00e7bir sanat dal\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131 kadar de\u011fi\u015fime maruz kalan sineman\u0131n sanattan say\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 \u015eent\u00fcrk, sineman\u0131n ilk do\u011fu\u015f y\u0131llar\u0131ndan itibaren \u00e7e\u015fitli sanat dallar\u0131n\u0131n alt\u0131na girerek t\u00fcrlere ayr\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na; t\u00fcm sanat dallar\u0131 kendi geli\u015fim ve de\u011fi\u015fimleri ile kendi geleneksel \u00e7izgilerine nispetle tecr\u00fcbe edip tarihselle\u015firken, sineman\u0131n bu \u015fekilde nispetini kuramad\u0131\u011f\u0131na, teknolojinin etkisinde olmas\u0131na ba\u011flar.<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131 \u015eent\u00fcrk eserinde, sineman\u0131n do\u011fu\u015funu, analogdan dijitale ge\u00e7i\u015fini, t\u00fcrlerini ve bilgisayar teknolojisiyle beraber t\u00fcrlerinin melez bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, sinema tarihi boyunca ge\u00e7irdi\u011fi evreleri, modernizmden teknolojizme uzanan de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecini ele al\u0131r.<\/p>\n
Zamana h\u00e2kim olan sineman\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131 konusunda her ne kadar tafsilatl\u0131 bir alternatif \u00f6nerisi bulunmasa da bu \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn bunal\u0131m\u0131n oldu\u011fu yerde aranmas\u0131 gerekti\u011fini hat\u0131rlat\u0131r ve \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak da alternatif bir bilimsellik ve teknoloji anlay\u0131\u015f\u0131 tesis edilmesi, insanl\u0131\u011f\u0131n hakiki \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve ahlaki y\u00fccelik de\u011ferlerinin g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn bilimsellik anlay\u0131\u015f\u0131na h\u00e2kim teknolojizme ra\u011fmen savunulmas\u0131 ve bu \u00f6l\u00e7\u00fcde ihya edilmesi gerekti\u011fini belirtir.<\/p>\n
\u00a0<\/strong><\/p>\n Kaynak<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Ayl\u0131k Dergisi 206. Say\u0131, Kas\u0131m 2021.<\/p>\n M. Taha \u0130nci<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Teknolojiye ba\u011f\u0131ml\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan sinema; varl\u0131\u011f\u0131ndan itibaren teknolojik geli\u015fim, toplumsal normlar, tarihi ve k\u00fclt\u00fcrel katk\u0131 ile s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen, geli\u015fen, d\u00f6n\u00fc\u015fen; fakat hala tam olarak ne oldu\u011fu bilinmeyen, daha do\u011frusu…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":206,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"ppma_author":[19],"class_list":["post-205","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yazarlar","author-taha-inci"],"yoast_head":"\n\n