{"id":178,"date":"2023-04-21T10:44:03","date_gmt":"2023-04-21T10:44:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?p=178"},"modified":"2025-02-19T13:42:36","modified_gmt":"2025-02-19T13:42:36","slug":"sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/","title":{"rendered":"Sosyolog Erol Erdo\u011fan: M\u00fcsl\u00fcman t\u00fcketici olamaz"},"content":{"rendered":"

D\u00fcnyada ve \u00f6zellikle M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda vah\u015fet, cinayet, intiharlar art\u0131yor, t\u00fcrl\u00fc ahlaks\u0131zl\u0131\u011fa bula\u015fan ve psikolojik tedavi g\u00f6ren insan say\u0131s\u0131 fazlala\u015f\u0131yor. Toplumlar\u0131 bu h\u00e2le getiren sebeplerden bahsedebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n

S\u00f6z konusu ahl\u00e2ks\u0131zl\u0131klar\u0131n \u00e7ok artt\u0131\u011f\u0131na dair bir genelleme yapmak belki de do\u011fru olmayabilir; fakat M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda olmayaca\u011f\u0131 zannedilen, yak\u0131\u015fmayan \u015feylerin son y\u0131llarda art\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, en az\u0131ndan kendi toplumumuza bakarak s\u00f6yleyebiliriz. Temelde bir\u00e7ok sebep yatabilir; fakat ben bunun daha \u00e7ok s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131ktan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. S\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131k derken, dindarl\u0131k ile sek\u00fclerlik, fakirlik-yoksulluk ile zenginlik, k\u0131rsalda ya\u015famak ile \u015fehirde ya\u015famak aras\u0131ndaki problemleri kastediyorum. Ayn\u0131 zamanda ku\u015faklar aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n getirdi\u011fi, yaln\u0131zl\u0131k hissi ve bu s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131yla beraber problemlerin artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Eskiden M\u00fcsl\u00fcman toplumlar, intihar, kay\u0131rmac\u0131l\u0131k, madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi sorunlar\u0131n kendi toplumlar\u0131yla al\u00e2kal\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Art\u0131k b\u00f6yle de\u011fil. K\u00fcresel bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisindeyiz, herhangi bir \u015fey d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka ucunda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, bir s\u00fcre sonra hemen hemen toplumlar\u0131n hepsini ilgilendirmeye ba\u015fl\u0131yor. Milletlerin k\u00fclt\u00fcrleri, y\u00f6netim \u015fekilleri ve konumlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak bu etkiler az yahut \u00e7ok olabilir. Ama s\u0131f\u0131r etki durumu s\u00f6z konusu de\u011fil. Bunun tipik \u00f6rne\u011fini salg\u0131ndan verebiliriz. Kovid, \u00c7in\u2019de \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen birka\u00e7 hafta sonra Avrupa\u2019n\u0131n baz\u0131 \u00fclkelerinde, \u00fc\u00e7-d\u00f6rt ay sonra ise d\u00fcnyan\u0131n her yerinde g\u00f6r\u00fcld\u00fc ve art\u0131\u015f g\u00f6sterdi. Hastal\u0131k \u00fczerinden verdi\u011fimiz \u00f6rne\u011fi, di\u011fer hususlarda, ahl\u00e2k\u00ee tutum ve davran\u0131\u015flarda da g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. De\u011fi\u015fim \u00e7ok h\u0131zl\u0131 oldu\u011fu zaman, s\u00fcrecin de\u011fi\u015fme a\u015famalar\u0131n\u0131 her toplum hazmedemiyorsa ve de\u011fi\u015fen \u015feylere yeni bir alg\u0131, yeni bir al\u0131\u015fkanl\u0131k yahut tav\u0131r geli\u015ftiremiyorsa, o \u015fey de toplumu kaosa s\u00fcr\u00fckleyip bozulma ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcn bunlar bireyde, ailede ve toplumda sorun olup kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. S\u00f6zgelimi yo\u011fun bir g\u00f6\u00e7 ya\u015fan\u0131yorsa, k\u00f6yden \u015fehre do\u011fru gelenler art\u0131yorsa, sava\u015ftan ka\u00e7\u0131p \u00fclkelerini terk eden insanlar g\u00f6\u00e7 ediyorsa, toplum dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme katk\u0131 yapmadan birden giri\u015f yapm\u0131\u015fsa \u201ckullan\u0131c\u0131\u201d olmaya ba\u015flam\u0131\u015fsa bunlar\u0131n hepsi h\u0131zl\u0131ca de\u011fi\u015fim demektir. Y\u00e2ni, toplumlar normalde de\u011fi\u015fimin gerektirdi\u011fi tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131 kazan\u0131rlar; fakat bu de\u011fi\u015fim \u00e7ok h\u0131zl\u0131ysa, her \u015feyi \u00f6n\u00fcne katm\u0131\u015fsa, birey ve toplumda birtak\u0131m sapmalar\u0131n ba\u015f g\u00f6stermesi adeta zorunludur.<\/p>\n

Bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn, medeniyetin ve inanc\u0131n kesintiye u\u011framamas\u0131 i\u00e7in ya\u015fayarak di\u011fer ku\u015faklara aktar\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftiniz\u2026 Fakat, yeti\u015fkinler ile gen\u00e7ler aras\u0131ndaki kopukluk hayret verici seviyede g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Gen\u00e7ler ya\u015fl\u0131lardan, ya\u015fl\u0131lar da gen\u00e7lerden \u015fik\u00e2yet ediyor. Muvazeneyi nas\u0131l kuraca\u011f\u0131z?<\/strong><\/p>\n

\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ilk g\u00fcn\u00fcnden itibaren, ku\u015faklar aras\u0131 farkl\u0131la\u015fma var. Tarihin hi\u00e7bir d\u00f6neminde bir dede ile bir torun, bir baba ile bir \u00e7ocuk bir meseleye ayn\u0131 yerden bakm\u0131yordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc her ya\u015f\u0131n kendine g\u00f6re bir a\u00e7\u0131s\u0131, kendine g\u00f6re duygusall\u0131\u011f\u0131 var. Bu yads\u0131namaz. Ancak sanayile\u015fme s\u00fcreciyle ba\u015flayan, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn teknolojik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcyle adeta zirveye ula\u015fan yeni bir de\u011fi\u015fim s\u00fcrecinin e\u015fi\u011findeyiz. Eskiden y\u00fczy\u0131llarla if\u00e2de edilen de\u011fi\u015fim aral\u0131klar\u0131, art\u0131k on y\u0131llara d\u00fc\u015ft\u00fc. Eskiden 18. y\u00fczy\u0131l tar\u0131m\u0131ndan, 19. y\u00fczy\u0131l edebiyat\u0131ndan, 15. y\u00fczy\u0131l sava\u015f y\u00f6ntemlerinden bahsederken; \u015fimdi diyoruz ki 1980-1990\u2019lar\u2026 Eskiden dede ile torun aras\u0131ndaki ku\u015fak \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131, art\u0131k iki karde\u015f aras\u0131na kadar d\u00fc\u015ft\u00fc. Fark\u0131nda olmam\u0131z gereken husus budur. Peki buradaki farkl\u0131la\u015fmadan tam \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fmeden nas\u0131l istif\u00e2de edece\u011fiz? Cenab-\u0131 Allah kavga edelim diye de\u011fil, birbirimizi tan\u0131\u015fal\u0131m diye bizleri kavimlere ay\u0131rd\u0131\u2026 Farkl\u0131l\u0131k, bir tan\u0131\u015fma vesilesidir. Tam burada farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmaya, d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011fa de\u011fil bir imk\u00e2na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi gerekti\u011fini hissediyoruz.<\/p>\n

Benzer bir yakla\u015f\u0131m\u0131 ku\u015faklar aras\u0131ndaki farkl\u0131la\u015fmada yakalamam\u0131z l\u00e2z\u0131m. Mesela, Google\u2019a girip, \u201cku\u015faklar aras\u0131\u201d yaz\u0131n, altta \u00e7\u0131kan \u201c\u00f6neriler\u201d k\u0131sm\u0131ndaki onlarca \u015fey hep \u201c\u00e7at\u0131\u015fma\u201d ile ilgili. Oysa, biz gen\u00e7ler ve yeti\u015fkinler buna \u00e7at\u0131\u015fmadan \u00f6nce, farkl\u0131la\u015fma olarak bakmal\u0131y\u0131z. B\u00f6yle yakla\u015fmal\u0131y\u0131z. E\u011fer meseleyi \u00e7at\u0131\u015fma olarak de\u011fil, farkl\u0131la\u015fma olarak ele al\u0131rsak, yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131z farkl\u0131 olacakt\u0131r. Bug\u00fcn maalesef, psikologlar, sosyologlar ve ilahiyat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu ku\u015faklar aras\u0131 diye meseleye girdi\u011finde pe\u015finden \u201c\u00e7at\u0131\u015fma\u201d kelimesi geliyor. Hay\u0131r, ku\u015faklar aras\u0131 olan \u015fey \u00e7at\u0131\u015fma de\u011fil, bizatihi farkl\u0131l\u0131kt\u0131r. Bu farkl\u0131la\u015fmay\u0131 do\u011fru y\u00f6netirseniz, gen\u00e7ler ile yeti\u015fkinler ve ya\u015fl\u0131lar aras\u0131ndan ayeti kerimedeki \u201ctan\u0131\u015fmak\u201d hikmetine yakla\u015fabilirsiniz. Gen\u00e7lerin enerjisi yeti\u015fkinlere, yeti\u015fkinlerinki de ya\u015fl\u0131lara sirayet eder; tabi\u00ee yeti\u015fkin ve ya\u015fl\u0131lar\u0131n tecr\u00fcbesi de gen\u00e7lere\u2026 B\u00f6ylece ahenkli bir \u015fey bir araya gelmi\u015f olur. Bunu asl\u0131nda hep s\u00f6yleriz, gen\u00e7lerin enerjisiyle, yeti\u015fkinlerin tecr\u00fcbesi bir araya gelsin diye\u2026 Ama bu bir teori olarak ortada kal\u0131yor, g\u00fcnl\u00fck uygulamada ise a\u011fz\u0131m\u0131z\u0131 her a\u00e7t\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ku\u015faklar aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmadan bahsediyoruz.<\/p>\n

Bunu \u00f6nlemenin bir yolu da \u015fu\u2026 \u00dclkemizde 30 ya\u015f\u0131ndan sonra insanlar\u0131n okumalar\u0131 sona eriyor. Kitapla aralar a\u00e7\u0131l\u0131yor, ilmin pe\u015finden ko\u015fmaktan vazge\u00e7iliyor. O g\u00fcne kadar ne okumu\u015flarsa, hangi tecr\u00fcbeleri edinmi\u015flerse onla yetiniyorlar. Adeta \u201cBenim okudu\u011fum, bildi\u011fim yeter\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Oysa, ayn\u0131 ki\u015fi di\u011fer taraftan be\u015fikten mezara kadar ilim \u00f6\u011frenmenin farz oldu\u011funu da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Peki okumadan, ara\u015ft\u0131rmadan, soru\u015fturmadan, seyahat etmeden, tart\u0131\u015fmadan nas\u0131l \u00f6\u011frenece\u011fiz? Allah\u2019\u0131n bize l\u00fctfetti\u011fi merak duygumuz ile \u00f6\u011frenme ser\u00fcvenimizi devam ettirmeliyiz; okumal\u0131, ara\u015ft\u0131rmal\u0131y\u0131z. B\u00f6yle yaparsak, ku\u015faklar aras\u0131ndaki farkl\u0131la\u015fmay\u0131 imk\u00e2n olarak de\u011ferlendirme \u015fans\u0131n\u0131 de elde etmi\u015f oluruz.<\/p>\n

Bir yeti\u015fkin, gen\u00e7lerin yo\u011fun olarak kulland\u0131\u011f\u0131 interneti, \u00e7ocuklar\u0131n dinledi\u011fi m\u00fczi\u011fi dinlemiyor, onlara uzak ise; o genci tan\u0131mas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Gen\u00e7lerin okudu\u011fu bir dergiyi takip etmiyorsa, onun ne okudu\u011funa bakm\u0131yorsa, \u00e7ocu\u011fun oynad\u0131\u011f\u0131 oyunlara vak\u0131f de\u011filse; o gen\u00e7leri tan\u0131mas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ama geleneksel d\u00f6nemde, baba ile o\u011ful, torun ile dede, abla ile karde\u015f seksek, be\u015f ta\u015f oynayabiliyordu. Bu oyun \u00fczerinden de ku\u015faklar aras\u0131 al\u0131\u015fveri\u015f oluyordu. Bug\u00fcn teknoloji d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, yeti\u015fkinlerin teknoloji d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 gen\u00e7lerle payla\u015f\u0131m alan\u0131n\u0131 daraltt\u0131. \u00c7ocuklar\u0131n seyretti\u011fi filmler, oynad\u0131\u011f\u0131 oyunlarla al\u00e2kal\u0131 yeti\u015fkin s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n pek bilgisi yok. \u00c7\u00f6z\u00fcm, hem gen\u00e7lerin hem de yeti\u015fkinlerin birbirlerine yakla\u015fmalar\u0131.<\/p>\n

Peki ilk ad\u0131m\u0131 kim atacak?<\/strong><\/p>\n

Yeti\u015fkinler atmal\u0131; aileler tabi\u00ee ki. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar gen\u00e7lere kar\u015f\u0131 fazlas\u0131yla \u00f6nyarg\u0131l\u0131.<\/p>\n

Kitle ileti\u015fim vas\u0131talar\u0131 \u00fczerinden sosyal meseleleri konu\u015fuyoruz. Tabi\u00ee bu vas\u0131talar sebebiyle meselelere \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmek h\u00e2yli g\u00fc\u00e7, aksine problem daha da kar\u0131\u015f\u0131k h\u00e2le geliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc sosyal medyadaki insan, sokaktaki insanla bir de\u011fil; tabir yerindeyse orada ba\u015fka bir insan oluyor. Sosyal medyan\u0131n cemiyete tesiri tam olarak nedir, bu sorunun \u00fcstesinden nas\u0131l gelece\u011fiz?<\/strong><\/p>\n

\u0130nternet, T\u00fcrkiye\u2019ye \u00e7ok yanl\u0131\u015f bir kap\u0131dan girdi. 1990\u2019larda internet T\u00fcrkiye\u2019ye girdi\u011finde, \u201coyun ve e\u011flence arac\u0131\u201d olarak g\u00f6z\u00fckt\u00fc. Birtak\u0131m mahremiyeti a\u015fan mecra olarak T\u00fcrkiye\u2019ye girdi internet. Ben bunu, internetin T\u00fcrkiye\u2019ye yanl\u0131\u015f kap\u0131dan girmesi olarak tan\u0131ml\u0131yorum. Bu yanl\u0131\u015f kap\u0131dan giri\u015f, maalesef sonraki d\u00f6nemlerde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sayfa haberlerinin de ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla beraber toplumda kal\u0131c\u0131 bir kanaate d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. O sebeple, internet hep yanl\u0131\u015f bir mecra, bir \u015feytan i\u015fi gibi alg\u0131land\u0131 ve muhafazak\u00e2r toplum bu mecraya \u00e7ok mesafeli bakt\u0131. B\u00f6yle bak\u0131nca da gen\u00e7ler ve \u00e7ocuklar bu alanda mesafeyi a\u00e7t\u0131lar. \u00dcst ya\u015f gruplar\u0131 bu mesafeye d\u00fc\u015fmanca bakt\u0131. Toplumun orada beraber bulunma imk\u00e2n\u0131 olmad\u0131. Toplumun birlikte durma imk\u00e2n\u0131 yakalanmay\u0131nca, o k\u00fclt\u00fcrel aktar\u0131m olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 gibi, \u201cdijital ahl\u00e2k\u201d\u0131n bizim kadim ahl\u00e2k\u0131m\u0131zdan etkilenme durumu da s\u00f6z konusu olmad\u0131. Orada yeni bir ahl\u00e2k olu\u015ftu. Oysa, T\u00fcrkiye\u2019ye internet yanl\u0131\u015f kap\u0131dan girmeseydi yahut sokulmasayd\u0131; \u00f6yle bir alg\u0131 olu\u015fturulmasayd\u0131, farkl\u0131 ya\u015f gruplar\u0131 dijital ortamlarda beraber olacakt\u0131. B\u00f6yle olsayd\u0131, kendi inanc\u0131m\u0131zdan, kendi ahl\u00e2k\u0131m\u0131zdan de\u011ferlerimizi a\u015f\u0131layacakt\u0131k. Dijital k\u00fclt\u00fcr\u00fcn elbette dijital bir konsepti var; as\u0131l soru biz bunu nas\u0131l kullan\u0131yoruz? Tam da bundan dolay\u0131, kadim hayat\u0131m\u0131zdan uzak bir k\u00fclt\u00fcr olu\u015ftu. Enteresan bir \u015fekilde, bir s\u00fcre sonra da toplumun tamam\u0131n\u0131 etkiledi. Daha sonraki y\u0131llarda, yeti\u015fkinler de dijitale girdiklerinde onlar gibi davranmaya ba\u015flad\u0131lar. Bir anlamda, kap\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda birtak\u0131m \u00f6zelliklerini b\u0131rak\u0131p, ikinci bir kimlik olu\u015fturdular. Bir \u201cfake\u201d dijital kimlik. Bir bak\u0131yorsunuz, sokakta, evde muhlis, ahl\u00e2kl\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz, hi\u00e7 yalan konu\u015ftu\u011funu g\u00f6rmedi\u011finiz birisi, dijitale gelince, ba\u015fka bir \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Oray\u0131 sanal kabul ediyor. T\u00fcm yanl\u0131\u015flar\u0131 d\u00fczeltmemiz gerekiyor. Dijitale, kendi ahl\u00e2k, \u00f6rf ve adetlerimizi aktarmam\u0131z gerekiyor. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda da \u201csosyal medya\u201d tan\u0131m\u0131ndan vazge\u00e7mek var. \u00c7\u00fcnk\u00fc oras\u0131 sosyal medya de\u011fil, dijital mecra. B\u00f6yle tan\u0131mlarsak, daha do\u011fru yapm\u0131\u015f oluruz. Tan\u0131m \u00e7ok \u00f6nemli. \u00c7\u00fcnk\u00fc, siz sosyal medya dedi\u011finiz andan itibaren, \u00f6nceki t\u00fcm medya ara\u00e7lar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fcyor, \u201casosyal\u201d il\u00e2n ediyorsunuz. \u00c7ocu\u011funuza diyorsunuz ki, \u201csoka\u011fa \u00e7\u0131kma, dijitale gir sosyal oluyorsun.\u201d B\u00f6yle bir anlam\u0131 da var bu i\u015fin. Uzun y\u0131llard\u0131r \u201csosyal medya\u201d demek yerine, \u201cdijital mecra\u201d demeyi tercih ediyorum. Konvansiyonel medya dedi\u011finiz zaman, buraya yeni medya diyorsunuz. \u00dcniversitelerde hala yeni medya b\u00f6l\u00fcm\u00fc var. Diyorum ki, \u201cArt\u0131k bunlar eskidi, T\u00fcrkiye\u2019de d\u00fcnyada internet kullanal\u0131 neredeyse 35-40 y\u0131l oldu. H\u00e2l\u00e2 yeni medya diyorsunuz, bunlar \u00f6d\u00fcllendirici tan\u0131mlamalar.\u201d Motive edici, abart\u0131c\u0131 if\u00e2deler, bunlardan dahi kurtulmak l\u00e2z\u0131m. Dijital olanla, ger\u00e7ek olan\u0131n aras\u0131n\u0131 ne kadar kapatabilirsek, ne kadar yakla\u015ft\u0131rabilirsek, mecralar daha kullan\u0131l\u0131r h\u00e2le gelecek. Biz, toplumun sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zme zeminlerini belki de azaltt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in insanlar dijital mecralardan fayda umuyorlar. Y\u00e2ni, bir insan mahkeme ile \u00e7\u00f6zemiyorsa meselesini, dijital mecradan \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bir vatanda\u015f, belediye ba\u015fkan\u0131na, kaymakama ula\u015fam\u0131yorsa; dijital mecran\u0131n o abart\u0131lm\u0131\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanmak istiyor. \u00d6rnekleri \u00e7o\u011faltabiliriz. Annesine-babas\u0131na s\u00f6z ge\u00e7irmek isteyen bir \u00e7ocuk bile, oran\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanmaya kalk\u0131yor. Evet, burada istisnalar, hatalar olabilir; ama biz ayn\u0131 zamanda dijital mecralar d\u0131\u015f\u0131nda, insanlar\u0131n seslerini ula\u015ft\u0131rabilmeli, sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zebilmeli, ele\u015ftiri yapabilme zeminlerini de azaltmamal\u0131y\u0131z. Hatta bu zeminleri \u00e7o\u011falt\u0131p, nitelikli h\u00e2le getirmeliyiz.<\/p>\n

Bir de \u201ct\u00fcketim\u201d toplumu h\u00e2line gelme durumumuz var. Bu hususta neler s\u00f6yleyebilirsiniz?<\/strong><\/p>\n

Oysa biz ger\u00e7ekten farkl\u0131 bir medeniyetin, farkl\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn mensuplar\u0131ysak t\u00fcketici kavram\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda bizim kendi kavram\u0131m\u0131z olmas\u0131 gerekir. Temel bir kavram oldu\u011fu i\u00e7in bu kavram\u0131 masaya yat\u0131rmak istedim. T\u00fcketici masalar\u0131, t\u00fcketici dernekleri, t\u00fcketici komisyonlar\u0131\u2026 Modernizm bize diyor ki t\u00fcketin. Oysa biz t\u00fcketmeyiz, biz i\u00e7eriz, biz yeriz, okuruz, giyeriz\u2026 Yani biz nasibimiz veya hakk\u0131m\u0131z oran\u0131nda Allah\u2019\u0131n nimetinden faydalan\u0131r\u0131z. T\u00fcketmek yok etmek \u00fczere kurulmu\u015ftur ve d\u00fcnyay\u0131 kendi mal\u0131 gibi g\u00f6rmenin bir tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Kendi mal\u0131 gibi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz zaman iklim krizleri ya\u015fars\u0131n\u0131z, b\u00fct\u00fcn \u015fehirleri beton y\u0131\u011f\u0131n\u0131 haline getirirsiniz, kainattaki b\u00fct\u00fcn nimetleri sonraki ku\u015fa\u011fa b\u0131rakmamacas\u0131na \u00e7ok nobran bir \u015fekilde kullanmaya ba\u015flars\u0131n\u0131z. Peygamber efendimiz diyor ki; \u201cIrmak kenar\u0131nda abdest de alsan\u0131z, israf etmeyiniz.\u201d T\u00fcketici ahlak\u0131 bunlar\u0131 yok ediyor. \u0130sraf etti\u011fimiz zaman hakk\u0131m\u0131z\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki alana giriyoruz, taciz ediyoruz demektir. Ben bir suyu israf etti\u011fimizde ba\u015fkas\u0131n\u0131n hakk\u0131n\u0131 ihlal ediyorum demektir. Hem de bu suyu yanl\u0131\u015f kullan\u0131yorum demektir. Evet sorudaki kayg\u0131 \u00e7ok do\u011fru. Ama bunun \u015fart\u0131 bizim kendi kavramlar\u0131m\u0131z\u0131, kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z\u0131, kendi teknolojimizi olu\u015fturmakt\u0131r. Bunu yaparken de fark\u0131nda olmadan bizim kar\u015f\u0131 oldu\u011fumuz ahlaki de\u011ferleri de y\u00fcceltmemeye \u00f6zen g\u00f6stermek gerekiyor. B\u00fct\u00fcn bunlar i\u00e7in daha fazla okumak, ara\u015ft\u0131rmak, Kur\u2019an ve hadisle muhatab olmak ama ayn\u0131 zamanda \u00e7a\u011f\u0131 da yak\u0131ndan tan\u0131mak gerekmektedir.<\/p>\n

Olu\u015fturabilmenin de, bir \u015feyi yapabilmenin de sistemi gerekmiyor mu? Mesela hukuki, iktisadi, e\u011fitim, k\u00fclt\u00fcrel, teknolojik, ahlaki ve daha bir\u00e7ok meselede problemler mevcut. Par\u00e7a par\u00e7a bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda b\u00fct\u00fcn\u00fc feda etmi\u015f olmuyor muyuz? B\u00fct\u00fcn halde, t\u00fcm problemleri \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturan, hepsini kapsayan bir sistem, bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc gerekmiyor mu? <\/strong><\/p>\n

Kapsay\u0131c\u0131 bir sisteme ihtiyac\u0131m\u0131z var, o sistemi de kurmak i\u00e7in bahsetti\u011fim s\u00fcre\u00e7lerin ya\u015fanmas\u0131 gerekiyor. Yani hazzetmedi\u011fimiz, \u00e7ilesini \u00e7ekmedi\u011fimiz, terini ak\u0131tmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir sistemi biri getirip \u00f6n\u00fcm\u00fcze koysa, yani d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z en b\u00fcy\u00fck m\u00fctefekkir \u00f6n\u00fcm\u00fcze koysa bunu biz o sistemi uygulayamay\u0131z. Uygularken kendi de\u011firmenimize de\u011fil ba\u015fka de\u011firmenlere su ta\u015f\u0131r\u0131z. Bu s\u00fcre\u00e7leri in\u015fa etmedi\u011fimiz i\u00e7in. T\u00fcketici kavram\u0131 \u00fczerinden \u0130slami bir hassasiyet y\u00fcr\u00fctmeye \u00e7al\u0131\u015fan birisi asl\u0131nda fark\u0131nda olmadan k\u0131sa vadede iyi bir \u015fey ama orta ve uzun vadede yanl\u0131\u015f bir \u015fey yap\u0131yor demektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc t\u00fcketici bir ahl\u00e2k t\u00fcr\u00fcd\u00fcr, o bizim ahl\u00e2k\u0131m\u0131z de\u011fildir. Bu \u00f6rnekte oldu\u011fu gibi. \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc asl\u0131nda Peygamberimizin tarihinde g\u00f6rebiliriz. Darul Erkam. \u0130\u015fte sistem o.\u00a0 Nas\u0131l bir sistem; kendinden ba\u015flam\u0131\u015f, \u00f6nce Hira\u2019ya \u00e7\u0131km\u0131\u015f, toplumdan kendini \u00f6nce soyutlam\u0131\u015f, asl\u0131nda bu toplumdan ka\u00e7ma de\u011fil, onunla m\u00fccadele etmek i\u00e7in haz\u0131rl\u0131k s\u00fcrecidir. Sonra hakikati ortaya koyma \u00e7abas\u0131 ba\u015fl\u0131yor. Darul Erkam\u2019daki insanlarla bu m\u00fccadele ba\u015fl\u0131yor, sonra toplumla\u015fma s\u00fcreci ba\u015fl\u0131yor. Hem ailenin sorumluluklar\u0131 hem de ferdin sorumluluklar\u0131 var. Hem toplumun hem y\u00f6neticilerin sorumluluklar\u0131 var. Yani bir sistem bulup o sistem \u00fczerinden gidebilecek bir \u015fey de\u011fil sadece. Sisteme ihtiyac\u0131m\u0131z var ama bireyin, ailenin, toplumun, y\u00f6neticinin, ilim ehlinin, kanaat \u00f6nderlerinin, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n, STK\u2019lar\u0131n hepsinin kendi sorumlulu\u011funu yerine getirmesi ile ancak olu\u015fabilir. Sistem ancak o \u015fekilde y\u00fcr\u00fcyebilir. Hatta belki bu s\u00fcre\u00e7 kendi sistemini in\u015fa eder. Peygamber Efendimiz vahyi tebli\u011fe ba\u015flay\u0131nca elinde sistem var m\u0131yd\u0131, yok. G\u00fcn\u00fcn gere\u011fini yap\u0131yordu. \u0130bn\u00fcl vakt diyoruz ya, g\u00fcn\u00fcn gere\u011fini farziyetini yerine getiriyordu ve bir bakm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z Darul Erkam\u2019da 40-50 ki\u015fi var ve bunlar\u0131n da y\u00fczde sekseni gen\u00e7. Yani d\u00fcnyada bizim medeniyetimiz yeniden y\u00f6netici dominant \u015fekil verici bir medeniyet olacaksa bunda her ya\u015f\u0131n katk\u0131s\u0131 olacakt\u0131r; ama b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya tarihi diyor ki, gen\u00e7ler varsa o medeniyet o ideoloji o fikir galebe \u00e7alabilir. O fikir kendini in\u015fa edebilir.<\/p>\n

Toplumu toplum yapan m\u00fcesseselerin ba\u015f\u0131nda aile geliyor. Bug\u00fcn aileyi tutmaya de\u011fil da\u011f\u0131tmaya y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131yor. Daha do\u011frusu ailenin da\u011f\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gerekenlerden ziyade aile da\u011f\u0131ld\u0131ktan sonra ne yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine dair \u00e7al\u0131\u015fmalar mevcut. Aileyi tekrardan bir araya getirmenin yollar\u0131 nelerdir? <\/strong><\/p>\n

Modernle\u015fme s\u00fcre\u00e7leri bireyi \u00e7ok fazla \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in aileyi ihmal ettirdi, bunu g\u00f6r\u00fcyoruz. T\u00fcketim toplumu da bu noktada bireyselle\u015ftirmeyi, hedonist duygular\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131. Bunlar\u0131 kabul ediyoruz ama ben burada daha \u00e7ok aileyi \u00f6nemseyen toplumlarla ilgili bir ayna tutmak isterim. Aileyi \u00f6nemseyen, hayati bir m\u00fcessese oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen insanlar da, grup ve STK\u2019lar da \u00e7o\u011fu kere fark\u0131nda olmadan aile kar\u015f\u0131t\u0131 propagandalar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131r\u0131yor. Aileyi y\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015fan gruplar var m\u0131, var. Bizim insanlar\u0131m\u0131z da i\u015flerini g\u00fc\u00e7lerini b\u0131rak\u0131p onlar\u0131n i\u015fleriyle me\u015fgul oluyorlar. Onlar aileyi y\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsa, bizim onlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ele\u015ftirmeye ay\u0131raca\u011f\u0131m\u0131z zaman belki y\u00fczde 10 olmas\u0131 gerekir, y\u00fczde 90 vaktimizi ve enerjimizi aile i\u00e7in olumlu i\u015fler yapmakla ilgili kullanmam\u0131z gerekiyor. Yani biz sabahtan ak\u015fama kadar \u201cFalan ki\u015fi aileyi y\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, filan grup \u015funlar\u0131 yap\u0131yor.\u201d desek aileyi kurtaramay\u0131z. Nas\u0131l kurtar\u0131r\u0131z? Evet onlar\u0131 ele\u015ftirece\u011fiz, onlarla ilgili hukuki sorumlulu\u011fumuz varsa onu yerine getirece\u011fiz, siyaset \u00fczerinden yapabilece\u011fimiz bir \u015fey varsa onu yapaca\u011f\u0131z ama enerjimizin, heyecan ve vaktimizin daha b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ailenin in\u015fas\u0131 i\u00e7in kullanmam\u0131z laz\u0131m. Mesela T\u00fcrkiye\u2019de son y\u0131llarda gen\u00e7lerin evlenmek istemedi\u011fine dair genel bir kanaat var. Var m\u0131? Evet, b\u00f6yle bir durum var. 2010 y\u0131l\u0131na kadar ilk evlenme ya\u015f\u0131 hafif hafif ilerleyerek 30\u2019a do\u011fru \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015f, 2020\u2019ye kadar da ilk evlenme ya\u015f\u0131 adeta f\u0131rlam\u0131\u015f. Ak\u0131ll\u0131 bir insan\u0131n \u201cNe oldu?\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnmesi gerekiyor. Ben ne oldu\u011funu s\u00f6yleyeyim: Zorunlu e\u011fitimin 12 y\u0131la \u00e7\u0131kmas\u0131. Bir anlamda y\u00fcksek lisans ve doktora \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n artmas\u0131. K\u00f6yden kente g\u00f6\u00e7\u00fcn \u00e7ok h\u0131zlanmas\u0131 ve ayn\u0131 zamanda gen\u00e7 i\u015fsizli\u011fin artmas\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar ilk evlenme ya\u015f\u0131n\u0131 erkeklerde 30\u2019a do\u011fru, kad\u0131nlarda da 25 ya\u015f \u00fcst\u00fcne do\u011fru \u00e7ekti. \u015eimdi sabahtan ak\u015fama kadar Bat\u0131 toplumu evlili\u011fi fesat ediyor, filan gruplar evlili\u011fi k\u00f6t\u00fcl\u00fcyor diye konu\u015fmak yerine biz T\u00fcrkiye\u2019de evlenme ya\u015f\u0131n\u0131n bu kadar gecikmesine neden olan bahsetti\u011fim hususlar\u0131n tamirine \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z laz\u0131m. Mesela y\u00fcksek lisans ve doktoradan dolay\u0131 \u00f6\u011frencilerimiz ge\u00e7 evleniyorsa bunun yolu gen\u00e7lere okumay\u0131 b\u0131rak\u0131n demek de\u011fildir, okurken evlenebilecekleri imkanlar olu\u015fturmakt\u0131r. Yani bir gen\u00e7 \u00fcniversite okurken evlenebilsin, bunun i\u00e7in fon mu olu\u015fturulacak, kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir tak\u0131m mimari planlar m\u0131 yap\u0131lacak, yap\u0131ls\u0131n. Sabahtan ak\u015fama kadar ailemiz fesad oluyor, evlilik azal\u0131yor diye konu\u015fmak yerine gen\u00e7 i\u015fsizli\u011fi azaltmaya y\u00f6nelik \u00e7abalar i\u00e7erisine girmemiz laz\u0131m. Bir gen\u00e7 i\u015fsizse nas\u0131l evlenecek? Bu durum k\u0131rsal toplumda biraz daha kolayd\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc bir arada ya\u015fan\u0131l\u0131yordu, baban\u0131n paras\u0131, bah\u00e7edeki hasatlar ile vs. bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyordu ama b\u00fcy\u00fck\u015fehirde olup evlenmek isteyenler i\u00e7in bir maddi gelir gerekiyor. Asl\u0131nda bu bizim geleneksel toplumlar\u0131m\u0131zda da var. Ne derdi eskiler? Hele bir askerli\u011fini yaps\u0131n, hele bir i\u015f tutsun\u2026 Ama o zamanki d\u00f6nem 20\u2019li ya\u015flard\u0131. \u015eimdi bir gencin elinin i\u015f tutmas\u0131 30\u2019lu ya\u015flara kadar gelebiliyor. Bir de i\u015fsizlik sorunu sebebiyle i\u015f bulamazsa o gen\u00e7 evlilikten uzak duruyor. Yetmiyor bir de toplum bu gencin evlenmemesi i\u00e7in ba\u015fka nedenler ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019de h\u00e2l\u00e2 ba\u015fl\u0131k paras\u0131 var, yokmu\u015f gibi davranmayal\u0131m. Yetmiyor, o kadar zorla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 gerek\u00e7eler ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor ki ba\u015fl\u0131k paras\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda baz\u0131 d\u00fc\u011f\u00fcnlerde tak\u0131 listeleri g\u00f6r\u00fcyorum, hakikaten insan\u0131n nevri d\u00f6n\u00fcyor, \u015faft\u0131m\u0131z kay\u0131yoruz. K\u0131z ile delikanl\u0131ya \u201cNe bu?\u201d diyorum. \u201cAbi biz bu kadar istemiyoruz ama ailelerimiz diyor ki bunlar\u0131n olmas\u0131 laz\u0131m, yoksa ele g\u00fcne ne diyece\u011fiz?\u201d diyorlar. B\u00fct\u00fcn bunlar asl\u0131nda evlenme ya\u015f\u0131n\u0131 geciktiren ve ayn\u0131 zamanda aileyi olumsuz etkileyen \u015feyler. Di\u011fer nedenlerine girmiyorum bile. Bana kimse \u015funu demesin \u201cYa Erol Bey tamam da\u2026\u201d. Onlar\u0131 zaten biliyorum, biz ne yap\u0131yoruz? Mesela bizim STK\u2019lar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu erkeklere y\u00f6nelik faaliyet g\u00f6steriyor. Asl\u0131nda \u015funu yap\u0131yor, mesela benim mensup oldu\u011fum dernek vs. s\u00fcrekli beni aile ortam\u0131ndan al\u0131yor, kendi erkek ortam\u0131na beni sokuyor. Halbuki STK\u2019lar\u0131m\u0131z, derneklerimiz, vak\u0131flar\u0131m\u0131z, cemaatlerimiz ve dergilerimiz hep bir cinsi de\u011fil yani kad\u0131n ve erkek cinsini de\u011fil daha \u00e7ok aileyi muhatap almas\u0131 laz\u0131m ki aile sosyal ortamda birlikte olabilsin. E\u011fer bir erkek s\u00fcrekli ben derne\u011fe, vakfa, derse, zikre gidiyorum diye daima e\u015fini, \u00e7oluk-\u00e7ocu\u011funu evde b\u0131rak\u0131p ayr\u0131l\u0131yorsa asl\u0131nda hay\u0131r i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen STK vb. fark\u0131nda olmadan aileyi eksiltiyor demektir. \u00d6rnekleri \u00e7o\u011faltabiliriz. Aile kar\u015f\u0131tlar\u0131, kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131na devam etsinler. Biz kendi in\u015fam\u0131z\u0131 yapal\u0131m, emin olun bu sorunlar azalacakt\u0131r.<\/p>\n

Sebeplerden birinin 12 y\u0131ll\u0131k e\u011fitim zorunlulu\u011fu oldu\u011funu s\u00f6ylediniz. Her mahallede neredeyse \u00f6zel \u00fcniversite var. \u00d6zellikle binlerce mezunu var. Bir\u00e7o\u011fu meslek sahibi de\u011filler. \u00dcniversiteler mesle\u011fe odakl\u0131 yeti\u015ftirmiyor. \u00dcniversite nedir, ne olmal\u0131d\u0131r ve bu sorun nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulur? Evlenmenin azalmas\u0131n\u0131n sebeplerin biri de i\u015fsizlik diyoruz. \u0130\u015fsizlik sebeplerinden biri de \u00fcniversitelerin \u201ci\u015fsiz yeti\u015ftirmesi\u201d. \u00c7\u00fcnk\u00fc mesleki bir hedefi yok. S\u0131rf diploma i\u00e7in bir e\u011fitim anlay\u0131\u015f\u0131 s\u00f6z konusu. Haliyle bir zanaatkar, sanatk\u00e2r ortaya \u00e7\u0131kmaktan ziyade diplomal\u0131 i\u015fsiz bir gen\u00e7 \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunun sebeplerini tart\u0131\u015fabilir miyiz? <\/strong><\/p>\n

Bence e\u011fitimin temel muhatab\u0131 yetenektir. Yetene\u011fin i\u015flenmesinin, geli\u015ftirilmesinin sonucunda da ortaya \u00e7\u0131kan \u015fey meslektir, zanaatt\u0131r, sanatt\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de temel e\u011fitim t\u00fcr\u00fcn\u00fcn meslek e\u011fitimi olmas\u0131 gerekir. Daha a\u00e7\u0131k s\u00f6yleyeyim, bir s\u00fcr\u00fc okul t\u00fcr\u00fcm\u00fcz var ya, ortaokul, lise gibi. Bunlar\u0131n temel \u00f6zelli\u011fi ad\u0131na ne derseniz deyin meslek e\u011fitimi olmas\u0131 gerekir. E\u011fer bunu yapabilirsek, meslek e\u011fitimini bizim e\u011fitim sistemimizin ana yolu haline getirebilirsek bir gen\u00e7 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kadar da \u00fcniversite okusa bir eksiklik ya\u015famaz \u00e7\u00fcnk\u00fc onun bir mesle\u011fi var. Bug\u00fcn meslek sahibi olmay\u0131 sadece istihdam meselesi \u00fczerinden konu\u015fuyoruz. Bu da ba\u015fka bir sorunumuz. Yani T\u00fcrkiye\u2019de meslek e\u011fitimi hangi bahisle konu\u015fuluyor? \u0130\u015fte gen\u00e7lerimiz i\u015fsiz ya da sekt\u00f6r ara eleman bulam\u0131yor diye konu\u015fuluyor. Bu da asl\u0131nda \u00e7ok faydac\u0131 ve istismar y\u00f6n\u00fc olan bir konu\u015fma. Meseleye daha geni\u015f bakmam\u0131z laz\u0131m. Bir insan\u0131n meslek sahibi olmas\u0131 onun istihdam\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r; ama ayn\u0131 zamanda o insan\u0131n kendisini anlaml\u0131 hissetmesini de sa\u011flayacakt\u0131r. \u0130nsan\u0131n d\u00fcnyadaki temel aray\u0131\u015f\u0131, anlam aray\u0131\u015f\u0131d\u0131r. \u0130nsan kendisini anlams\u0131z hissetti\u011fi andan itibaren sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 ve psikolojik sorunlar\u0131 \u00e7o\u011fal\u0131r, kendini bo\u015flukta hisseder ve ba\u015fka sapmalar ya\u015fayarak Allah korusun intihara kadar gidebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc anlams\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yerde intihar d\u00fc\u015f\u00fcncesi de ba\u015flar ya da ba\u015fkas\u0131na zarar verme d\u00fc\u015f\u00fcncesi ba\u015flar ki kendini bir \u015fekilde g\u00f6sterebilsin. Dolay\u0131s\u0131yla biz T\u00fcrkiye\u2019de meslek e\u011fitimini sadece istihdam ve ara eleman bulmak i\u00e7in de\u011fil insan\u0131n anlaml\u0131 hale gelmesi i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gerekiyor. Zaten c\u00fcmlenin ba\u015f\u0131nda dedi\u011fim gibi e\u011fitimin temel muhatab\u0131n\u0131n yetenek olmas\u0131 gerekir, kald\u0131 ki yeteneksiz insan yoktur. Allah bizim ruhumuza \u00fcflerken kendi zat\u0131 ile ilgili olmayan s\u0131fatlar\u0131n her birinden bizim ruhumuza da \u00fcfledi ve dolay\u0131s\u0131yla her birimizde \u00e7ok farkl\u0131 yetenekler var. Her birimiz do\u011fu\u015ftan sanat\u00e7\u0131y\u0131z; ama bu yetene\u011fin fark edilmesi, ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, geli\u015ftirilmesi, ona iltifat edilmesi ve daha da geli\u015fmesi i\u00e7in ailenin, okulun, toplumun ve elbette devletin imkanlar olu\u015fturmas\u0131 gerekir. Bunu ba\u015fard\u0131\u011f\u0131n\u0131zda hi\u00e7bir sorun olmayacak.<\/p>\n

\u00dcniversite e\u011fitimine de \u00e7ok farkl\u0131 anlamlar y\u00fckl\u00fcyoruz. Gene istihdam ama\u00e7l\u0131 anlamlar y\u00fckl\u00fcyoruz. Ben T\u00fcrkiye\u2019de \u00fcniversitelerin \u00e7o\u011falmas\u0131n\u0131n \u00e7ok do\u011fru bir politika oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ama tabii bununla ilgili tamamlanmas\u0131 gereken bir s\u00fcre\u00e7 var. Yani Anadolu\u2019da \u00fcniversitelerin e\u011fitim bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok nitelikli hale getirilmesi gerekiyor, oradaki \u00f6\u011fretim elemanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131 ve nitelikli hale getirilmesi gerekiyor, \u015fehir \u00fcniversitelerinin sadece kendi \u015fehirlerinden \u00f6\u011frenci alan bir konuma d\u00fc\u015fmekten kurtar\u0131lmas\u0131 gerekiyor, aksi takdirde \u00fcniversite olmaz y\u00fcksek lise olur. \u00dcniversitelerin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 \u00e7ok iyi; fakat bizim toplum ve devlet olarak \u00fcniversiteye y\u00fckledi\u011fimiz anlam\u0131 de\u011fi\u015ftirmemiz laz\u0131m. \u00dcniversite istihdam i\u00e7in okunmaz. \u00dcniversite hikmet i\u00e7in, entelekt\u00fcellik i\u00e7in, d\u00fcnyay\u0131 daha iyi anlamak i\u00e7in okunur ve elbette baz\u0131 mesleki alanlarda daha nitelikli eleman yeti\u015ftirmek i\u00e7in de okunur ama \u00fcniversite e\u015fittir diploma almak ve i\u015f bulmak gibi bu k\u0131s\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f anlamdan kurtulmam\u0131z laz\u0131m. Daha do\u011frusu bizim e\u011fitime y\u00fckledi\u011fimiz anlam\u0131 kendi i\u00e7imizde daha sahih hale getirmemiz gerekiyor. Bir s\u00fcredir \u00f6\u011fretmen e\u011fitimlerinde \u201cAilenin e\u011fitime bak\u0131\u015f\u0131n\u0131n iyile\u015ftirilmesi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 seminerler vermeye gayret ediyorum. Bu seminerin amac\u0131 da bahsetti\u011fimiz husustur. Toplum olarak e\u011fitime y\u00fckledi\u011fimiz anlam\u0131 daha do\u011fru bir noktaya \u00e7ekebilirsek zannediyorum okulun anlam\u0131 biraz daha iyile\u015fecektir.<\/p>\n

\u00dcniversiteye bir \u015feyi ezberlemekten ziyade bir \u015feyi bilebilmenin yoludur diye bakmam\u0131z gerekmiyor mu? Bilmeyi bilmek\u2026 Yoksa ezbere dayal\u0131 sistemle her sene ayn\u0131 insanlar \u00fcretilmi\u015f olacak. Bu sefer hi\u00e7bir alanda yeni bir \u015fey \u00fcretememi\u015f olaca\u011f\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc herkes ayn\u0131 \u015feyleri s\u00f6ylemeye, yazmaya, ayn\u0131 tezleri savunmaya devam etmi\u015f olacak.\u00a0 <\/strong><\/p>\n

Do\u011fru. Tabii burada yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmamak i\u00e7in \u015funu s\u00f6yleyelim; e\u011fitimde ezber olur. Yani edebiyat\u00e7\u0131 \u015fiir, ilahiyat\u00e7\u0131 ayet-hadis, ba\u015fka biri de kendi alan\u0131ndaki temel kurallar\u0131 ezberler. Ezber g\u00fczel bir \u015feydir ve gerekir. Ancak ezber yapmak ile ezbercilik farkl\u0131 \u015feylerdir. Ezberci bir e\u011fitimden kurtulmam\u0131z gerekiyor, sizin s\u00f6yledi\u011finiz gibi\u2026 E\u011fitimi belki \u00fc\u00e7e ay\u0131rmak gerekir bu konuda: 1- Daha \u00f6nce o alandaki \u00fcretilen hususlar\u0131 bilmek bunlar\u0131 belki tekrar etmek belki de ezberlemekle olur. 2- Bu ge\u00e7mi\u015fte \u00fcretilen ilimin, bilimin hangisini yeniden g\u00fcncelleyebilir, i\u015fleyebiliriz? 3- Bu da yeniden yani s\u0131f\u0131rdan \u00fcretimdir. Kreatif aland\u0131r. Kelimenin do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131 niyetiyle s\u00f6yl\u00fcyorum o yarat\u0131c\u0131, yani Allah\u2019\u0131n kuluna verdi\u011fi yarat\u0131lanlardan yeni bir \u015fey olu\u015fturma s\u00fcrecidir. O da bizim yetene\u011fimize hitap eden k\u0131s\u0131md\u0131r.<\/p>\n

Buna inki\u015faf m\u0131 diyelim? <\/strong><\/p>\n

\u0130nki\u015faf denilir. Kreatif olarak konu\u015fuluyor. \u0130cat diyebiliriz. Bu kavramlar\u0131n her biri ile ifade edebiliriz. Abartt\u0131\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmesinler, ben d\u00fcnyadaki herkesin bir konuda bir \u015fey icat etme, ke\u015ffetme, en az\u0131ndan bir \u015feyi inovasyon s\u00fcrecinden ge\u00e7irebilme yetene\u011finin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Tabii b\u00fct\u00fcn bu yetenekleri, kabiliyetleri \u00f6nceki s\u00fcre\u00e7lerde kafas\u0131na vurula vurula \u00f6ld\u00fcr\u00fclmediyse. \u0130\u015fte bunun i\u00e7in de o ezberci e\u011fitim yerine \u00fcretmeyi, bulmay\u0131, ke\u015ffetmeyi, icat etmeyi te\u015fvik edici bir e\u011fitim politikam\u0131z\u0131n olmas\u0131 gerekiyor ve bu sadece \u00fcniversitede de\u011fil, ilkokuldan ba\u015flayarak hatta okul \u00f6ncesi aile i\u00e7erisinden ba\u015flayarak \u00e7ocuklar\u0131n yeteneklerine g\u00f6z kulak olmak, \u00f6nlerini a\u00e7mak ve yeni bir \u015fey \u00fcretmesini sa\u011flamak i\u00e7in de her an te\u015fvik etmek gerekiyor. E\u011fer ilim be\u015fikten mezara kadar yap\u0131lan hayati bir me\u015fguliyet ise son nefeste bile bir \u015fey \u00fcretebilme ve icad edebilme kabiliyetinin oldu\u011funa iman etmemiz laz\u0131m. E\u011fer b\u00f6yle davran\u0131rsak ilk nefesten son nefese kadar insan\u0131n kendi \u00e7ap\u0131nda bir \u015feyler \u00fcretebilece\u011fine dair inanc\u0131m\u0131z\u0131 da ortaya koyar\u0131z ve b\u00fct\u00fcn e\u011fitim-k\u00fclt\u00fcr politikam\u0131z\u0131 buna g\u00f6re de\u011fi\u015ftirmi\u015f oluruz.<\/p>\n

Maddeci sistemler toplumlar\u0131 da bozdu. \u015eimdi paradan ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen, devaml\u0131 t\u00fcketim odakl\u0131 ya\u015fayan nesiller ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bat\u0131c\u0131 bir sistemle \u0130slami bir toplum d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyece\u011fi a\u015fik\u00e2r. Bizler de \u0130slam merkezli bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn benimsenmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Yeni bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc. Siz bu konuda neler s\u00f6ylemek istersiniz? <\/strong><\/p>\n

Allah Kur\u2019an-\u0131 Ker\u00eem\u2019de zaman\u0131n insanlar aras\u0131nda d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcp dola\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. \u0130lk insandan son insana kadar devam edecek bu tarih \u00e7izelgesinde hi\u00e7bir medeniyet, din, toplum her zaman h\u00e2kim olmayacakt\u0131r. Yani toplumlar bazen y\u00f6netici olacak, bazen o toplum, o medeniyet, o ideoloji y\u00f6netilen hale gelecektir. O iktidar, g\u00fc\u00e7, dominantl\u0131k hali milletler aras\u0131nda de\u011fi\u015fip duracakt\u0131r. Bunun ile ilgili ba\u015fka metinler de var. B\u00f6yle bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda asl\u0131nda bizim \u015fu anda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n d\u00fcnyada y\u00f6netilen durumunda olma s\u00fcrecinin de kal\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun bir s\u00fcre sonra de\u011fi\u015febilece\u011fini g\u00f6rebiliriz ama bu birdenbire olacak bir \u015fey de\u011fildir. Elbette Allah\u2019\u0131n bunu yapma g\u00fcc\u00fc vard\u0131r ama M\u00fcsl\u00fcman toplumlar bunun gere\u011fini yaparsalar tekrar y\u00f6netici olabilmeyi, tekrar kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, ahlak\u0131n\u0131, \u00f6rf\u00fcn\u00fc d\u00fcnyan\u0131n kabul edebilece\u011fi \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsalar ba\u015farabilecekler. Ba\u015farma konusunda ben \u00e7ok \u00fcmitsiz de\u011filim. Ba\u015fta konu\u015ftu\u011fumuz baz\u0131 k\u00f6t\u00fc tablolara ra\u011fmen \u00e7ok \u00fcmitsiz de\u011filim. Burada aile meselesinde oldu\u011fu gibi biz s\u00fcrekli Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, yanl\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yleyip kendi g\u00f6revlerimizi yerine getirmez isek yine o g\u00fczel g\u00fcnler uzakta kalacakt\u0131r. Mesela Bat\u0131 de\u011ferleri bizi t\u00fcketici yapmak istiyor. Yani d\u00fcnyay\u0131 t\u00fckettiren bir toplum haline getirmek istiyor. Bunun bence fark\u0131nda de\u011filiz. Fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n temel delili nedir? Mesela T\u00fcrkiye\u2019de onlarca t\u00fcketici derne\u011fi var. Bu bir kavramd\u0131r. Dini hassasiyetleri olan arkada\u015flar\u0131m\u0131z s\u00fcrekli konu\u015furken t\u00fcketici diye konu\u015fuyor. Oysa biz ger\u00e7ekten farkl\u0131 bir medeniyetin, farkl\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn mensubuysak t\u00fcketici kavram\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda kendi kavram\u0131m\u0131z\u0131n olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

Vakit ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/strong><\/p>\n

Ben de te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/p>\n

Ayl\u0131k Dergisi 207. Say\u0131, Aral\u0131k 2021<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

D\u00fcnyada ve \u00f6zellikle M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda vah\u015fet, cinayet, intiharlar art\u0131yor, t\u00fcrl\u00fc ahlaks\u0131zl\u0131\u011fa bula\u015fan ve psikolojik tedavi g\u00f6ren insan say\u0131s\u0131 fazlala\u015f\u0131yor. Toplumlar\u0131 bu h\u00e2le getiren sebeplerden bahsedebilir misiniz? S\u00f6z konusu ahl\u00e2ks\u0131zl\u0131klar\u0131n \u00e7ok…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":180,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"ppma_author":[14],"class_list":["post-178","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-roportaj","author-admin"],"yoast_head":"\nSosyolog Erol Erdo\u011fan: M\u00fcsl\u00fcman t\u00fcketici olamaz - Ayl\u0131k Dergisi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Temel bir kavram oldu\u011fu i\u00e7in bu kavram\u0131 masaya yat\u0131rmak istedim. T\u00fcketici masalar\u0131, t\u00fcketici dernekleri, t\u00fcketici komisyonlar\u0131\u2026 Modernizm bize diyor ki t\u00fcketin. Oysa biz t\u00fcketmeyiz, biz i\u00e7eriz, biz yeriz, okuruz, giyeriz\u2026\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Sosyolog Erol Erdo\u011fan: M\u00fcsl\u00fcman t\u00fcketici olamaz - Ayl\u0131k Dergisi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Temel bir kavram oldu\u011fu i\u00e7in bu kavram\u0131 masaya yat\u0131rmak istedim. T\u00fcketici masalar\u0131, t\u00fcketici dernekleri, t\u00fcketici komisyonlar\u0131\u2026 Modernizm bize diyor ki t\u00fcketin. Oysa biz t\u00fcketmeyiz, biz i\u00e7eriz, biz yeriz, okuruz, giyeriz\u2026\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ayl\u0131k Dergisi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-04-21T10:44:03+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-02-19T13:42:36+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/erol-erdogan.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1700\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"aylikdergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Aylik_Dergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Aylik_Dergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"aylikdergisi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"22 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/\"},\"author\":{\"name\":\"aylikdergisi\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd\"},\"headline\":\"Sosyolog Erol Erdo\u011fan: M\u00fcsl\u00fcman t\u00fcketici olamaz\",\"datePublished\":\"2023-04-21T10:44:03+00:00\",\"dateModified\":\"2025-02-19T13:42:36+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/\"},\"wordCount\":5233,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/erol-erdogan.jpg\",\"articleSection\":[\"R\u00f6portaj\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/\",\"name\":\"Sosyolog Erol Erdo\u011fan: M\u00fcsl\u00fcman t\u00fcketici olamaz - Ayl\u0131k Dergisi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/erol-erdogan.jpg\",\"datePublished\":\"2023-04-21T10:44:03+00:00\",\"dateModified\":\"2025-02-19T13:42:36+00:00\",\"description\":\"Temel bir kavram oldu\u011fu i\u00e7in bu kavram\u0131 masaya yat\u0131rmak istedim. T\u00fcketici masalar\u0131, t\u00fcketici dernekleri, t\u00fcketici komisyonlar\u0131\u2026 Modernizm bize diyor ki t\u00fcketin. Oysa biz t\u00fcketmeyiz, biz i\u00e7eriz, biz yeriz, okuruz, giyeriz\u2026\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/erol-erdogan.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/erol-erdogan.jpg\",\"width\":1700,\"height\":1300},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Sosyolog Erol Erdo\u011fan: M\u00fcsl\u00fcman t\u00fcketici olamaz\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\",\"name\":\"Ayl\u0131k Dergisi\",\"description\":\"Fikir, Siyaset, Toplum ve Kültür Sanat\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\",\"name\":\"Ayl\u0131k Dergisi\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png\",\"width\":380,\"height\":287,\"caption\":\"Ayl\u0131k Dergisi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi\",\"https:\/\/x.com\/Aylik_Dergisi\",\"https:\/\/www.instagram.com\/aylikbarandergisi\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd\",\"name\":\"aylikdergisi\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/image\/794c885c93221403cc418bbc3f8b6bb9\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"aylikdergisi\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/aylikdergisi.com\"],\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sosyolog Erol Erdo\u011fan: M\u00fcsl\u00fcman t\u00fcketici olamaz - Ayl\u0131k Dergisi","description":"Temel bir kavram oldu\u011fu i\u00e7in bu kavram\u0131 masaya yat\u0131rmak istedim. T\u00fcketici masalar\u0131, t\u00fcketici dernekleri, t\u00fcketici komisyonlar\u0131\u2026 Modernizm bize diyor ki t\u00fcketin. Oysa biz t\u00fcketmeyiz, biz i\u00e7eriz, biz yeriz, okuruz, giyeriz\u2026","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Sosyolog Erol Erdo\u011fan: M\u00fcsl\u00fcman t\u00fcketici olamaz - Ayl\u0131k Dergisi","og_description":"Temel bir kavram oldu\u011fu i\u00e7in bu kavram\u0131 masaya yat\u0131rmak istedim. T\u00fcketici masalar\u0131, t\u00fcketici dernekleri, t\u00fcketici komisyonlar\u0131\u2026 Modernizm bize diyor ki t\u00fcketin. Oysa biz t\u00fcketmeyiz, biz i\u00e7eriz, biz yeriz, okuruz, giyeriz\u2026","og_url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/","og_site_name":"Ayl\u0131k Dergisi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi","article_published_time":"2023-04-21T10:44:03+00:00","article_modified_time":"2025-02-19T13:42:36+00:00","og_image":[{"width":1700,"height":1300,"url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/erol-erdogan.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"aylikdergisi","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Aylik_Dergisi","twitter_site":"@Aylik_Dergisi","twitter_misc":{"Yazan:":"aylikdergisi","Tahmini okuma s\u00fcresi":"22 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/"},"author":{"name":"aylikdergisi","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd"},"headline":"Sosyolog Erol Erdo\u011fan: M\u00fcsl\u00fcman t\u00fcketici olamaz","datePublished":"2023-04-21T10:44:03+00:00","dateModified":"2025-02-19T13:42:36+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/"},"wordCount":5233,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/erol-erdogan.jpg","articleSection":["R\u00f6portaj"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/","name":"Sosyolog Erol Erdo\u011fan: M\u00fcsl\u00fcman t\u00fcketici olamaz - Ayl\u0131k Dergisi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/erol-erdogan.jpg","datePublished":"2023-04-21T10:44:03+00:00","dateModified":"2025-02-19T13:42:36+00:00","description":"Temel bir kavram oldu\u011fu i\u00e7in bu kavram\u0131 masaya yat\u0131rmak istedim. T\u00fcketici masalar\u0131, t\u00fcketici dernekleri, t\u00fcketici komisyonlar\u0131\u2026 Modernizm bize diyor ki t\u00fcketin. Oysa biz t\u00fcketmeyiz, biz i\u00e7eriz, biz yeriz, okuruz, giyeriz\u2026","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/erol-erdogan.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/erol-erdogan.jpg","width":1700,"height":1300},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2023\/04\/21\/sosyolog-erol-erdogan-musluman-tuketici-olamaz\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Sosyolog Erol Erdo\u011fan: M\u00fcsl\u00fcman t\u00fcketici olamaz"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/","name":"Ayl\u0131k Dergisi","description":"Fikir, Siyaset, Toplum ve Kültür Sanat","publisher":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization","name":"Ayl\u0131k Dergisi","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png","contentUrl":"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png","width":380,"height":287,"caption":"Ayl\u0131k Dergisi"},"image":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi","https:\/\/x.com\/Aylik_Dergisi","https:\/\/www.instagram.com\/aylikbarandergisi\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd","name":"aylikdergisi","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/image\/794c885c93221403cc418bbc3f8b6bb9","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g","caption":"aylikdergisi"},"sameAs":["http:\/\/aylikdergisi.com"],"url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/author\/admin\/"}]}},"authors":[{"term_id":14,"user_id":1,"is_guest":0,"slug":"admin","display_name":"aylikdergisi","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/72d88977e7edd63669015a131160b7255adb4b26ec9dfe844962f6640dc09e99?s=96&d=mm&r=g","author_category":"","user_url":"http:\/\/aylikdergisi.com","last_name":"","first_name":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/178","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=178"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/178\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":181,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/178\/revisions\/181"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/180"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=178"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=178"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=178"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=178"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}