Son g\u00fcnlerde fark etti\u011fim fakat pek de yeni olmayan bir videoda Enis Doko\u2019nun, bir M\u00fcsl\u00fcman\u0131n hem M\u00fcsl\u00fcman hem de agnostik olabilece\u011fine dair bir beyanda bulundu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Belki bir ba\u015fl\u0131k hatas\u0131d\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcnerek videoyu a\u00e7\u0131p konu\u015fmay\u0131 dinledim. Fakat herhangi bir yanl\u0131\u015fl\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131m. Daha sonra bu videoya gelen bir k\u0131s\u0131m tenkitler m\u00fcnasebetiyle cevab\u00ee yaz\u0131larla ve yeni bir video ile meram\u0131n\u0131 ifade etmeye gayret edi\u015fini de takip ettim. \u0130\u015fin nihayetinde Doko ciddi bir hata yapmakta ve bu hatas\u0131n\u0131 da \u0131srarl\u0131 olarak devam ettirmektedir. Bu yaz\u0131da s\u00f6z konusu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn neden ba\u015ftan sona hatal\u0131 oldu\u011funa \u00f6zl\u00fc olarak temas etmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n
\u0130\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e2lemin bir yarat\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek, yarat\u0131c\u0131 kabul\u00fcnde olanlar\u0131 m\u00fc\u015fterek bir paydaya toplay\u0131p onlar\u0131 \u201cteist\u201d yani \u201changi yolla yahud sebeple olursa olsun bir yarat\u0131c\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ve ikrar edenler\u201d z\u00fcmresine dahil etse de bu kimseleri M\u00fcsl\u00fcman k\u0131lmak i\u00e7in -tek ba\u015f\u0131na- yeterli de\u011fildir. Nitekim \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n m\u00fcntesipleri bir v\u00e2cib\u00fc\u2019l-v\u00fcc\u00fbd, bir h\u00e2l\u0131k-\u0131 mutlak kabul\u00fc ile teist z\u00fcmresine dahil olsalar da her teist, \u0130sl\u00e2m z\u00fcmresine dahil olamaz. E\u011fer ki yarat\u0131c\u0131y\u0131, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n bildirdi\u011fi ve tavsif etti\u011fi h\u00e2liyle kabul ve ikrar etmiyorsan\u0131z, bu takdirde sizin bir yarat\u0131c\u0131 kabul\u00fcn\u00fcz oldu\u011funa itiraz edilmese dahi bu kabul\u00fcn sizi M\u00fcsl\u00fcman k\u0131lmayaca\u011f\u0131 hemen ifade edilebilir. S\u00f6z gelimi Hristiyan, Yahudi, Deist bir ki\u015fi bir yarat\u0131c\u0131 kabul\u00fcnde m\u00fc\u015fterek olup teist olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde bu ki\u015filerden hi\u00e7biri M\u00fcsl\u00fcman olarak nitelenemez. E\u011fer burada mesele yaln\u0131zca bir yarat\u0131c\u0131 kabul\u00fcne hatta yarat\u0131c\u0131 kabul\u00fcn\u00fcn nas\u0131l elde edildi\u011fine hasredilirse ciddi bir hata yap\u0131lm\u0131\u015f olunur.<\/p>\n
Allah Te\u00e2l\u00e2\u2019ya iman ister akl\u00ee yani nazar\u00ee ve burhan\u00ee yollarla ister vicdan\u00ee merhaleler ile tahakkuk etsin, aslolan o mutlak\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphe duymamakt\u0131r. E\u011fer burhan\u00ee, nazar\u00ee bir yolla izah olunmayan fakat pek tabi\u00ee vicdan\u00ee bir teslim, kalb\u00ee bir sezi\u015f yahud f\u0131tr\u00ee bir idr\u00e2k ile kabul olunan marifeti iman olarak nitelemeyeceksek, bu iman\u0131 “bilimsel, tecr\u00fcbi ve hissi” s\u0131n\u0131rlar i\u00e7ine hapsetmek olacakt\u0131r. \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n m\u00fcntesiplerinden Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek, onu mutlak olarak kabul edip, bunu ikrar etmek d\u0131\u015f\u0131nda, s\u00f6z konusu tasdike eri\u015fme yoluna dair herhangi bir talebi yoktur. S\u00f6z konusu marifet burhan\u00ee olmu\u015f, vicdan\u00ee olmu\u015f, ilham\u00ee olmu\u015f, ne t\u00fcrl\u00fc olmu\u015f olursa olsun, ki\u015finin iman\u0131n\u0131 kendisine ikna edecek bir delili, bir yolu olduktan sonra hangi yolla edindi\u011fi m\u00fchim de\u011fildir. Da\u011fdaki bir \u00e7oban\u0131n tabiatla kurdu\u011fu say\u0131s\u0131z tecr\u00fcbe, onun kalbinde bir yarat\u0131c\u0131 kabul\u00fcn\u00fc \u015f\u00fch\u00fbd\u00ee olarak temellendirmi\u015f olabilir ki bu, pek \u00e7ok akl\u00ee delilden daha kuvvetli bir iman olu\u015fturmu\u015f olabilir. Burada mesele iman\u0131n bir ba\u015fkas\u0131na delillendirilebilir olmas\u0131ndan ziyade insan\u0131n kendisine kar\u015f\u0131 delillendirilebilir olmas\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla klasik kel\u00e2m literat\u00fcr\u00fcnde E\u015far\u00eelerin \u201cmukallidin iman\u0131 muteber de\u011fildir\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, \u201cher M\u00fcsl\u00fcman\u0131n bir kel\u00e2m\u00ee, felsef\u00ee, bilimsel vb. arg\u00fcman\u0131 bilir, anlat\u0131r h\u00e2le gelmesi zarurettir\u201d \u015feklinde anlamak tamamen hatal\u0131d\u0131r. Burada aslolan, iman denilen teslimiyet h\u00e2linin akl\u00ee, vicdan\u00ee, kalb\u00ee, ilham\u00ee vb. hangi yolla olursa olsun sahibi tatmin eden bir dayana\u011f\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Yoksa her m\u00fc\u2019minin bunu bir ba\u015fkas\u0131na anlat\u0131p ispat edebilecek yetkinlikte, her \u015f\u00fcpheyi bertaraf etmeye haz\u0131r bir derinlikte olmas\u0131 mevzubahis de\u011fildir. Ezc\u00fcmle bir yarat\u0131c\u0131 kabul\u00fcne nas\u0131l ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u00fchim de\u011fildir, m\u00fchim olan bir yarat\u0131c\u0131n\u0131n var oldu\u011fundan \u201cemin, yak\u00een\u201d olmam\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
Enis Doko, kendi ifadelerine referans ald\u0131\u011f\u0131 Agnostik kavram\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle aktar\u0131yor: “\u0130nsan akl\u0131, Tanr\u0131’n\u0131n var oldu\u011fu inanc\u0131n\u0131 ya da Tanr\u0131’n\u0131n var olmad\u0131\u011f\u0131 inanc\u0131n\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131karmak i\u00e7in yeterli rasyonel gerek\u00e7eler sa\u011flayamaz.” Asl\u0131nda bu bir tam tarif de\u011fil, tarifin bir k\u0131sm\u0131 olabilir. Nitekim insan akl\u0131na dair bu h\u00fck\u00fcmle agnostisizme dair bir m\u00fcnasebet kurulmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece s\u00f6z konusu c\u00fcmle havada kalacakt\u0131r. Sadece bu tarife ba\u011fl\u0131 kalarak Agnostisizmi \u201cak\u0131l bilemez fakat ba\u015fka yollarla Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 inanc\u0131na dair \u015feksiz, \u015f\u00fcphesiz bir kabul m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d \u015feklinde anl\u0131yorsa o takdirde ortada bir problem yoktur. Fakat Enis Doko\u2019nun i\u015fi b\u00f6yle anlamad\u0131\u011f\u0131 ve Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na dair bir \u015f\u00fcpheyle birlikte M\u00fcsl\u00fcman olman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olaca\u011f\u0131na h\u00fckmetti\u011fi \u201cTanr\u0131 inanc\u0131 akl\u0131 a\u015far\u201d dedi\u011fini iddia etti\u011fi s\u00fbf\u00eeleri, buhran d\u00f6neminden ge\u00e7en \u0130mam Gaz\u00e2l\u00ee\u2019yi delil olarak getirmesinden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Halbuki Doko\u2019nun burada iki ciddi hatas\u0131 oldu\u011funu belirtmeliyiz: Evvela, Allah\u2019\u0131n olmayabilece\u011fine dair bir \u015f\u00fcphenin bulundu\u011fu yerde iman yoktur. \u015e\u00fcphe ile iman ayn\u0131 kalpte bulunmaz. \u0130kincisi ise ne s\u00fbf\u00eelerin ne de \u0130mam Gaz\u00e2l\u00ee\u2019nin Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n akl\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131 gibi bir kabul\u00fc yoktur. Onlar\u0131n ve b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kabul\u00fcnde olan husus, Allah Te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n z\u00e2t\u0131n\u0131 idrakin akl\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00f6tesinde oldu\u011fudur. Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek ile O\u2019nun z\u00e2t\u0131n\u0131 idrak etmek aras\u0131ndaki fark \u0131skaland\u0131\u011f\u0131nda b\u00f6yle bir hataya d\u00fc\u015f\u00fclmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Ayr\u0131ca \u0130mam Gaz\u00e2l\u00ee\u2019nin el-Munk\u0131z<\/em>\u2019da dile getirdi\u011fi buhran, Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ile ilgili bir \u015fekki de\u011fil, yak\u00een h\u00e2li ile ilgili bir aray\u0131\u015f\u0131 ifade etmektedir. S\u00f6z gelimi denizi hi\u00e7 g\u00f6rmemi\u015f ama varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilen birisi ile onu g\u00f6rm\u00fc\u015f birisinin \u201cdenizin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek\u201d bak\u0131m\u0131ndan birbirlerine \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc olmasa da bilginin keyfiyeti bak\u0131m\u0131ndan \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc elbette vard\u0131r. \u0130mam Gaz\u00e2l\u00ee\u2019nin sanc\u0131s\u0131nda oldu\u011fu \u015fey i\u015fbu yak\u00een h\u00e2lidir.<\/p>\n Peki, bir \u015fekilde yarat\u0131c\u0131 kabul\u00fcne ula\u015fmak M\u00fcsl\u00fcman olmak i\u00e7in k\u00e2fi mi? Elbette de\u011fil. En ba\u015fta da belirtti\u011fim \u00fczere bir yarat\u0131c\u0131 kabul\u00fc ki\u015fiyi teist yapsa da M\u00fcsl\u00fcman k\u0131lmaz. M\u00fcsl\u00fcman olmak i\u00e7in Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n haberine, onun hak oldu\u011funa dair \u015fek ve \u015f\u00fcpheden uzak bir \u015fekilde t\u00e2bi olmak, Allah Te\u00e2l\u00e2\u2019y\u0131 kendisini kendi kel\u00e2m\u0131nda nas\u0131l tavsif ettiyse \u00f6yle tan\u0131y\u0131p \u00f6ylece inanmak icap etmektedir. E\u011fer bu hal noksansa, sizin belli menfaatler, belli faydalar, maslahatlar yahud bask\u0131 ile M\u00fcsl\u00fcman olman\u0131z, din\u00ee vecibeleri bu saikle ifa etmeniz sizi M\u00fcsl\u00fcman k\u0131lmaz. Bu durum t\u0131pk\u0131 oru\u00e7 tutman\u0131n zay\u0131flamaya vesile oldu\u011funu fark etti\u011fi i\u00e7in oru\u00e7 tutan bir ki\u015finin, Allah\u2019\u0131n r\u0131zas\u0131n\u0131 talep kast\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde sevap alaca\u011f\u0131n\u0131 iddia etmeye benzemektedir. Halbuki din-i \u0130sl\u00e2m\u2019a tabi olmak, ibadetleri ifade etmek, onlar\u0131n faydas\u0131ndan istifade etmek de\u011fildir ki! M\u00fcsl\u00fcman olmak; bu dini Allah Te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n g\u00f6nderdi\u011fini, onun var ve bir oldu\u011funu, kem\u00e2l s\u0131fatlarla muttas\u0131f oldu\u011funu \u015feksiz-\u015f\u00fcphesiz tasdik ettikten sonra yine \u201cO\u2019nun r\u0131zas\u0131n\u0131 kazanma amac\u0131na matuf olarak\u201d emir ve yasaklar\u0131na t\u00e2bi olmak, ahk\u00e2m\u0131na boyun e\u011fmektir.<\/p>\n Son olarak; Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hi\u00e7bir yolla gerek\u00e7elendirilemeyece\u011fi, \u015f\u00fcphe h\u00e2linin makul oldu\u011fu ve bu iddia sahibinin M\u00fcsl\u00fcman olabilece\u011fi iddialar\u0131 Kur\u2019\u00e2n\u2019la tenakuza d\u00fc\u015fmeye de mahkumdur. Yani b\u00f6yle bir ki\u015fi hem M\u00fcsl\u00fcman olup Kur\u2019\u00e2n\u2019a ittiba edecek hem de onun \u00e2yetlerini h\u00e2l diliyle tekzip edecek fakat Doko\u2019ya g\u00f6re bu bir m\u00fc\u015fk\u00fcl olmayacakt\u0131r. Bunun pek \u00e7ok misali getirilebilir olsa da bir tanesi ile iktifa edece\u011fim. Allah Te\u00e2l\u00e2 Kur\u2019\u00e2n\u2019da peygamberlerin kavimlerine me\u00e2len \u201cAllah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphe mi olur?\u201d (\u0130brahim, 10) derken ne de hakl\u0131 oldu\u011funu buyuracak. Fakat Doko\u2019ya g\u00f6re bir agnostik-M\u00fcsl\u00fcman bu \u00e2yeti hem kabul edip hem reddetmi\u015f ve Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131nda \u015f\u00fcpheyi makul bulmu\u015f olacak.<\/p>\n Doko\u2019nun tashihe muhta\u00e7 b\u00fct\u00fcn iddialar\u0131n\u0131 tek tek ele al\u0131p cevaplamak olduk\u00e7a uzun bir mesaiye muhta\u00e7 oldu\u011fu i\u00e7in s\u00f6z\u00fc burada noktal\u0131yorum. Ezc\u00fcmle, Allah varl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda \u015f\u00fcpheye mahal veren hi\u00e7bir yol, g\u00f6r\u00fc\u015f, izah, -izm sahibi M\u00fcsl\u00fcman olamaz. Onun hangi ibadeti yapt\u0131\u011f\u0131, hangi mazerete s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131n da neticede hi\u00e7bir k\u0131ymeti yoktur.<\/p>\n Ayl\u0131k Dergisi 207. Say\u0131, Aral\u0131k 2021.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Son g\u00fcnlerde fark etti\u011fim fakat pek de yeni olmayan bir videoda Enis Doko\u2019nun, bir M\u00fcsl\u00fcman\u0131n hem M\u00fcsl\u00fcman hem de agnostik olabilece\u011fine dair bir beyanda bulundu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Belki bir ba\u015fl\u0131k hatas\u0131d\u0131r…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":170,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"ppma_author":[25],"class_list":["post-169","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yazarlar","author-meliksah-sezen"],"yoast_head":"\n