Mo\u011follar\u0131n hik\u00e2yesini herkes biliyor\u2026 \u00c7ok me\u015fhur\u2026 Cengiz Han, Mo\u011follar\u0131 bir araya getirdi, \u00c7in\u2019i istila etti\u2026 Sonra Bat\u0131\u2019ya y\u00f6neldi. \u0130lk olarak da Harzem\u015fah \u00fclkesine girdi, muazzam katliamlarla Horasan\u2019a kadar ilerledi. Cengiz Han\u2019\u0131n o\u011flu Cuci, Hazar\u2019\u0131n kuzeyinden devam edip Rus \u00fclkelerine kadar gitti. Kendi evlad\u0131ndan yine Tuluy Han ve sonras\u0131ndan gelenler \u0130ran\u2019\u0131 i\u015fg\u00e2l ettiler. B\u00fct\u00fcn tarihleri katliamlarla an\u0131lan, b\u00fcy\u00fck bir topluluk\u2026 Mo\u011fol \u0130stil\u00e2s\u0131 da \u00e2deta Allah\u2019\u0131n bir bel\u00e2s\u0131 gibi hem M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hem de Slav halklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar \u00e7ekmesine sebep oldu. Durup dururken, ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir \u015fey gibi, yanarda\u011f patlam\u0131\u015f da b\u00fct\u00fcn \u015fehirleri yakm\u0131\u015f gibi; Allah\u2019\u0131n belalar\u0131 \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit\u2026 \u0130nsan eliyle de b\u00f6yle bel\u00e2lar geliyor.<\/p>\n
Bu h\u00e2disede hikmet ne olabilir? \u0130nsanlar, \u201cNe anlat\u0131yor bu adam, b\u00f6yle bir \u015feyde hikmet mi aran\u0131r?\u201d diyebilir. Ge\u00e7mi\u015fteki h\u00e2diseleri, hik\u00e2ye gibi okursak, \u201co buraya sald\u0131rm\u0131\u015f, \u015fu bunu \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f, yakm\u0131\u015f, y\u0131km\u0131\u015f\u201d gibi \u015feyler sadece hik\u00e2ye\u2026 Magazin gibi yani. Ama tarih demek, ge\u00e7mi\u015fteki h\u00e2diseleri do\u011fru d\u00fcr\u00fcst anlamak, kendi zaman\u0131n\u0131 idrak etmek ve istikb\u00e2li de kestirebilmek demektir. Tarih bunun i\u00e7in\u2026 Yoksa niye okuyal\u0131m ki? Yoksa daha e\u011flenceli \u015feylerle u\u011fra\u015fs\u0131n insanlar, daha iyi ederler\u2026 Ne yaz\u0131k ki, bizim \u00fclkede tarih masal gibi anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hik\u00e2ye veya bol bol g\u00fczelleme, hamasetmi\u015f gibi anla\u015f\u0131l\u0131yor. Ba\u015fka bir \u015fey yok\u2026 Halbuki Avrupa\u2019da, Bat\u0131\u2019da b\u00f6yle de\u011fil\u2026 Az \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fim gibi her \u015feyi, ne olup bittiyse adam gibi anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar\u2026 Sonra buradan bilgi ediniyor, fayda dev\u015firiyorlar. Kendi yapaca\u011f\u0131 i\u015fleri d\u00fczenlemek, ilerlemek i\u00e7in o bilgiler faydal\u0131 oluyor.<\/p>\n
Mo\u011follar bu kadar zulm\u00fc yapt\u0131lar da, bundan fayda m\u0131 geldi? Derdim bu de\u011fil fakat bunlar niye oldu?.. \u0130ki eserden faydaland\u0131m. Ahmet Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n K\u0131sas-\u0131 Enb\u00eey\u00e2 bir de Ahmet Eflak\u00ee\u2019nin kaleme alm\u0131\u015f oldu\u011fu, Men\u00e2k\u0131b\u00fc\u2019l \u00c2rif\u00een eseri\u2026 Orada Mevl\u00e2n\u00e2 Celaledd\u00een Hazretleri\u2019nin Men\u00e2k\u0131b\u2019\u0131 anlat\u0131l\u0131r. \u015eimdi, her ikisinden de kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 hikmetleri anlatmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Y\u00e2ni, kendim hikmet bulup da payla\u015fm\u0131yorum, onlar\u0131n hikmetli tesbitlerinden bahsedece\u011fim. Ahmet Cevdet Pa\u015fa tarih\u00e7i, tefekk\u00fcr erbab\u0131 bir insand\u0131r, tesbitleri ve te\u015fhisleri ufuk a\u00e7\u0131c\u0131d\u0131r\u2026 Mevl\u00e2n\u00e2 Celaledd\u00een Hazretleri Allah\u2019\u0131n evliy\u00e2s\u0131 zaten\u2026 Men\u00e2k\u0131b\u00fc\u2019l \u00c2rif\u00een\u2019de Mo\u011fol \u0130stil\u00e2s\u0131 anlat\u0131l\u0131yor\u2026 \u201cMenk\u0131be kitab\u0131nda ne i\u015fi var bunun?\u201d diye sormas\u0131n kimse, merakl\u0131s\u0131 a\u00e7s\u0131n okusun.<\/p>\n
Mevl\u00e2n\u00e2 Hazretleri\u2019nin babas\u0131 Sultan Bahaeddin Hazretleri Belh \u015fehrinde sevilen b\u00fcy\u00fck bir z\u00e2t\u2026 Ve o d\u00f6nemlerin b\u00fcy\u00fck \u00e2limlerinden Fahreddin R\u00e2z\u00ee, Men\u00e2k\u0131b\u2019ta anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re Sultan Bahaeddin Hazretleri\u2019ni k\u0131skanm\u0131\u015f\u2026 Harzem\u015fah sultan\u0131na \u015fik\u00e2yette bulunmu\u015f, \u201cbu adam\u0131n senin saltanat\u0131nda g\u00f6z\u00fc var\u201d diye\u2026 Sultan da biraz huylan\u0131yor galiba, sadece \u015fik\u00e2yet v\u00e2ki\u2026 Sultan Bahaeddin Hazretleri birdenbire ailesine diyor ki \u201cToplan\u0131n, gidiyoruz buradan\u2026\u201d Ve her \u015feyini toplay\u0131p, gitme haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 tamamlarken halk da galeyana geliyor \u201cBizi b\u0131rak\u0131p nereye?\u201d diye. Belh \u015fehri bug\u00fcn Afganistan\u2019da. O zamanlar Harzem\u015fah idaresinde. Sultan da bunu haber al\u0131yor, \u201chemen gitmesin\u201d diye haber yolluyor. Halk\u0131n sevdi\u011fi bir z\u00e2t tabi\u00ee. \u201cBizi terk ediyorsa, bunda bir \u015fey var.\u201d deyip \u00e2deta bir u\u011fursuzluk sezer gibi olmu\u015f. Sultan Bahaeddin Hazretleri cevap olarak diyor ki \u201cZ\u00e2hir \u00e2limi bizi \u015fik\u00e2yet etmi\u015f! Senin taht\u0131nda g\u00f6z\u00fcm\u00fcz varm\u0131\u015f. G\u00f6z\u00fcm\u00fcz yok, istesek de al\u0131r\u0131z! Ama bize buradan gitmek emrolundu. Pek yak\u0131nda Allah\u2019\u0131n \u015fiddet ve gazaptan yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 buyurdu\u011fu, k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6zl\u00fc Tatar askeri gelir senin m\u00fclk\u00fcn\u00fc istil\u00e2 eder, sen de Rum illerinde \u00f6l\u00fcrs\u00fcn.\u201d B\u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyor\u2026 \u201cK\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6zl\u00fc Tatar askeri\u201d dedi\u011fi\u2026 \u201cAllah\u2019\u0131n gazap ve \u015fiddetten yaratt\u0131\u011f\u0131\u201d diye bir hadis-i \u015ferif okumu\u015ftum. \u201cHangi kavme k\u0131zsam onlar\u0131 musallat ederim\u201d diye mealen\u2026 O k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6zl\u00fc Tatar askeri derken, Asya\u2019n\u0131n kuzey b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan, T\u00fcrk ad\u0131 alt\u0131nda ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn milletler asl\u0131nda buna dahildir. \u0130sl\u00e2m \u00f6ncesi G\u00f6kt\u00fcrkler, Akhunlar, Hunlar, \u00c7inlilerin \u015eanyu \u0130mparatorlu\u011fu, o b\u00fcy\u00fck Hun imparatorlu\u011fu, Kitanlar, daha sonra Cengiz ve asl\u0131nda hepsi bu aile i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilebilir. Kendi aralar\u0131nda dil farkl\u0131l\u0131klar\u0131 olmakla beraber her t\u00fcrl\u00fc k\u00fclt\u00fcrleri ayn\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda Avrupa\u2019ya gitmi\u015f Hunlar, bir G\u00f6kt\u00fcrk, bir Mo\u011fol t\u0131pat\u0131p ayn\u0131d\u0131r. Sadece biraz farkl\u0131 dil konu\u015fuyordur. Neyse, onlar ne kadar farkl\u0131yd\u0131, ne kadar ayn\u0131yd\u0131 diye \u00e7ok da kurcalayacak de\u011filiz.<\/p>\n
Bahaeddin Hazretleri\u2019nin dedi\u011fi gibi, oray\u0131 terk ettikten k\u0131sa bir zaman sonra Mo\u011follar geliyor, Harzem\u015fah \u00fclkesine sald\u0131r\u0131yor, muazzam katliamlar oluyor. Buhara ku\u015fatmas\u0131nda Men\u00e2k\u0131b\u00fc\u2019l \u00c2rif\u00een\u2019de \u015f\u00f6yle bir sahne var: Buhara halk\u0131 sava\u015fmak istemiyor, \u201cBu adamlarla sava\u015f\u0131lmaz, anla\u015f\u0131p teslim olal\u0131m.\u201d diyorlar. Hatta Buhara Kalesi\u2019nin \u00f6n\u00fcndeki hendeklere kitaplar\u0131 falan da att\u0131klar\u0131 anlat\u0131l\u0131yordu orada. Mo\u011follar ge\u00e7ebilsin hendekten diye\u2026 Sava\u015fm\u0131yorlar\u2026 Ama Necmettin\u00ee K\u00fcbra Hazretleri ve m\u00fcridleri sava\u015fmaya devam ediyor ve Men\u00e2k\u0131b\u2019da \u015f\u00f6yle bir if\u00e2de ge\u00e7iyor: \u201cBir ses i\u015fitildi, ey k\u00e2firler \u015fu azizleri \u00f6ld\u00fcr\u00fcn!\u201d Ve Mo\u011follar onlara sald\u0131r\u0131p, hepsini \u015fehid ediyor. Hatta Necmettin\u00ee K\u00fcbra Hazretleri bir Mo\u011fol\u2019un tepesindeki sa\u00e7tan yakalam\u0131\u015f, \u015fehid oluyor. Sa\u00e7\u0131 da h\u00e2l\u00e2 b\u0131rakm\u0131yor, el kitlenip kalm\u0131\u015f, sa\u00e7\u0131 kesiyorlar. Me\u015fhur bir h\u00e2dise. Mo\u011follar, onlar\u0131 \u015fehid ettikten sonra t\u00fcm halka kan kusturuyor; \u00f6nce kad\u0131nlar\u0131n \u0131rz\u0131na ge\u00e7ip, herkesi i\u015fkenceli korkun\u00e7 \u015fekilde \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor. Sava\u015fan\u0131n h\u00e2liyle, sava\u015fmayan\u0131n h\u00e2li olarak ibretlik bir \u015fey bu\u2026 \u015eunlar sava\u015ft\u0131, bunlar sava\u015fmad\u0131 diye bir \u015fey yazm\u0131yor orada; ama bunu anlamak da zor bir \u015fey de\u011fil\u2026<\/p>\n
Men\u00e2k\u0131b\u00fc\u2019l \u00c2rif\u00een\u2019de Sultan Bahaeddin Hazretleri\u2019nin devam\u0131nda Ba\u011fdat\u2019a gitti\u011fi yaz\u0131yor. \u015eehrin d\u0131\u015f\u0131nda bir yerde konakl\u0131yor, Abbas\u00ee Halifesi haber al\u0131yor, \u201cb\u00fcy\u00fck bir z\u00e2t gelmi\u015f\u201d diye. Davet ediyor, \u201csaray\u0131ma gelip sofram\u0131za otursun\u201d diye. Bahaeddin Hazretleri, \u201csenin sofrana oturmam\u201d diyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok hazine biriktirmi\u015f halife, memlekette a\u00e7, gariban dolu. \u201cSofrana oturmam\u201d demek, \u201csenin yeme\u011fin yenmez\u201d demek. \u0130\u00e7inde haram var demek y\u00e2ni. M\u00e2n\u00e2 budur. Bahaeddin Hazretleri, \u201cTatarlar yak\u0131nda gelir, \u00fclkeni istil\u00e2 eder, ama sen \u015fehid olursun.\u201d demi\u015f. Ba\u011fdat\u2019tan Anadolu\u2019ya geliyor sonra\u2026 Allah\u2019\u0131n i\u015fi, nas\u0131l ki Belh\u2019i terk etti oraya Mo\u011follar geldi, Ba\u011fdat\u2019\u0131 terk ediyor oraya da Mo\u011follar geliyor.<\/p>\n
Musul falan derken Konya\u2019ya kadar devam ediyor. Parantez a\u00e7ay\u0131m, baz\u0131lar\u0131 \u201cMevl\u00e2n\u00e2 Mo\u011fol ajan\u0131yd\u0131\u201d diyor. E\u011fer birilerinin Mo\u011fol ajanl\u0131\u011f\u0131ndan bahsedilecekse, Baba\u00ee Ayaklanmas\u0131n\u0131 yapanlar Mo\u011fol ajan\u0131 olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar Anadolu Sel\u00e7uklular\u0131na kar\u015f\u0131 ayakland\u0131, \u00e7ok insan \u00f6ld\u00fc. \u0130ki sene sonra Mo\u011follar geldi Anadolu\u2019yu i\u015fg\u00e2l etti. Bu gayet a\u00e7\u0131k. Hik\u00e2yeye gerek yok. Hikmete bak\u0131yoruz burada de\u011fil mi? Ortaya \u00e7\u0131kan \u015fey ne? Birileri Allah\u2019\u0131n bel\u00e2s\u0131na m\u00fcstehak oluyor, adeta Allah\u2019\u0131n evliyas\u0131 da i\u015faret g\u00f6steriyor. \u015eimdi orada diyor ki, \u201cBir ses i\u015fitildi, ey k\u00e2firler \u015fu azizleri \u00f6ld\u00fcr\u00fcn!\u201d \u015eimdi seslenen kim, \u00f6ld\u00fcrenler k\u00e2firdi zaten; ama diyor ki \u201c\u015fu azizleri \u00f6ld\u00fcr\u00fcn!\u201d Adeta o topluluk i\u00e7erisinde b\u00f6yle insanlar\u0131n ya\u015famas\u0131 \u201chakk\u0131\u201d olmayan bir \u015fey sanki. \u00d6nce bunlar bir ortadan kalk\u0131yor, ondan sonra o topluma zul\u00fcm geliyor. Ha zul\u00fcmle de cezalar\u0131n\u0131 \u00e7ekmi\u015f oluyorlar, i\u015fin buras\u0131 da var. Ahmet Cevdet Pa\u015fa\u2019ya ge\u00e7ece\u011fim biraz sonra. Orada bu zul\u00fcmle ilgili k\u0131sma devam edece\u011fiz. Mo\u011follar Ba\u011fdat\u2019a girince Abbasi halifesini \u015fehit etti ve b\u00fcy\u00fck bir katliamla oradaki M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131 yok ettiler. Sultan Bahaeddin Hazretleri geldikten sonra Mo\u011follar Anadolu\u2019ya geliyor. Mevl\u00e2na Hazretleri zaman\u0131nda da Konya\u2019y\u0131 almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Baycu Noyan Konya\u2019y\u0131 ku\u015fat\u0131yor. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck bir komutand\u0131r Baycu Noyan. Mevl\u00e2na Hazretleri \u201ckorkmay\u0131n\u201d diyor halka, \u201c\u015fehre girmeyecekler\u201d diyor. Y\u00fcksek bir yere \u00e7\u0131k\u0131yor Mevl\u00e2na Hazretleri, Baycu Noyan da \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in ok at\u0131lmas\u0131 emrini veriyor; fakat oklar geri geliyor. Noyan \u00f6fkelenip at\u0131na biniyor, at\u0131n\u0131 s\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, at gitmiyor. Diyor ki, \u201cBu ilahi bir ki\u015fidir, gidin konu\u015fun onunla, nereliymi\u015f, neymi\u015f?\u201d Soruyorlar ve Baycu Noyan\u2019a diyorlar ki, \u201cBu Belh\u2019ten gelmi\u015f, falan ki\u015fi\u2026\u201d Baycu Noyan da diyor ki, \u201cO zaman onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015fehri almak de\u011fil surlar\u0131n\u0131 y\u0131kmak emredildi bize.\u201d \u0130\u015fte bu hadise \u00fczerine Mevl\u00e2na Hazretleri Baycu Noyan i\u00e7in diyor ki, \u201cBaycu velidir, veli oldu\u011funu bilmez.\u201d Men\u00e2k\u0131b\u00fc\u2019l \u00c2rif\u00een\u2019de \u201cAllah\u2019\u0131n g\u00f6k kubbe alt\u0131nda gizledi\u011fi velileri vard\u0131r, onlar veli oldu\u011funu bilmez, Baycu da velidir.\u201d diye bir\u00e7ok kez ge\u00e7er.<\/p>\n
\u015eimdi bizim bir dizide durmadan Baycu\u2019yu k\u00f6t\u00fclediler. O senaryoyu yazan adam, e\u011fer ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyorsa \u00e7ok k\u00f6t\u00fc bir i\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bilerek yap\u0131yorsa da zaten b\u00fcy\u00fck bir su\u00e7 i\u015fledi, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcnaha girdi. Art\u0131k \u00f6te tarafta hali harapt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Baycu M\u00fcsl\u00fcman olarak \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr ve tarihlerde de kay\u0131tl\u0131d\u0131r. Resmen ve alenen M\u00fcsl\u00fcman oluyor. \u0130lhanl\u0131lar\u0131 terk edip Meml\u00fckl\u00fclere s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f ve M\u0131s\u0131r\u2019da \u00f6lm\u00fc\u015f bir insand\u0131r. O\u011fullar\u0131 da \u0130slam\u2019a giriyor; \u0130lhanl\u0131lara hizmet ederken bile M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 kolluyor. Hatta o\u011fullar\u0131ndan biri \u0130lhanl\u0131larla \u00e7ok ters d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in \u015fehid ediliyor. \u015eimdi bak\u0131yorsunuz, Ertu\u011frul Gazi rol\u00fcndeki adam durmadan Baycu\u2019yu d\u00f6v\u00fcyor. Bir kere Baycu Noyan kar\u015f\u0131s\u0131nda T\u00fcrkmenlerin dizleri titriyordu korkudan. Hatta me\u015fhur bir s\u00f6zd\u00fcr: \u201cBir Mo\u011fol\u2019un k\u00fclah\u0131n\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc yerden k\u0131rk T\u00fcrkmen ka\u00e7arm\u0131\u015f.\u201d Herkes korkarken i\u015fte Mo\u011follar\u0131 \u015f\u00f6yle tokatlam\u0131\u015flar vs. Kim yapm\u0131\u015f bunu, nas\u0131l olmu\u015f? O zaman nas\u0131l bu istila oldu? Evet sonra Mo\u011follarla sava\u015fanlar oldu, m\u00fccadele edildi, kazananlar oldu; fakat Anadolu\u2019da ciddi bir direni\u015f olmad\u0131. Zaten K\u00f6seda\u011f Sava\u015f\u0131\u2019nda bile Sel\u00e7uklu ordusu \u00e7ok zay\u0131f d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve Mo\u011fol korkusu da var. Sava\u015fmadan ka\u00e7\u0131p gitmi\u015fler. Ordunun komutan\u0131 Baycu Noyan\u2019d\u0131. Ertu\u011frul Gazi dedemizdir; ama g\u00fczellemeler yap\u0131yoruz diye sa\u00e7malamaya gerek yok. Hem de do\u011fru olan bir insan\u0131 yere bat\u0131rarak yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Noyan\u2019a \u015fehrin kap\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131yor, surlar\u0131 y\u0131k\u0131yor, ya\u011fmalama, \u00f6ld\u00fcrme gibi bir \u015fey olmuyor.<\/p>\n
\u00c7in\u2019e giden Mo\u011follar haricinde M\u00fcsl\u00fcman memleketlere gitmi\u015f olan b\u00fct\u00fcn Mo\u011follar M\u00fcsl\u00fcman oldu. Mo\u011fol istilas\u0131n\u0131n bir hikmeti de adeta, geldikleri yerde \u201csiz adam de\u011filsiniz deyip bir milleti kaz\u0131yorlar, biz olduk deyip\u201d kendileri oturuyorlar. Garip bir durum. Tabii ki mekri ilahi. Allah\u2019\u0131n i\u015fi b\u00f6yle. K\u0131sas-\u0131 Enbiya eserinde hadiseleri tafsilatl\u0131 yazm\u0131\u015f Ahmet Cevdet Pa\u015fa ve Buhara ku\u015fatmas\u0131nda olanlar\u0131 anlatm\u0131\u015f, \u201ckorkun\u00e7 bir manzara\u201d diyor. Ahmet Cevdet Pa\u015fa bu kadar zulm\u00fc ve katliam\u0131 anlatt\u0131ktan sonra alt\u0131na \u015fu hadisi ekliyor: \u201cZalim Allah\u2019\u0131n k\u0131l\u0131c\u0131d\u0131r, onunla intikam\u0131n\u0131 al\u0131r, sonra ondan da intikam\u0131n\u0131 al\u0131r.\u201d Tamam o zalimin hakk\u0131, peki zalim eliyle intikam almak nedir? Allah afetle de, depremle de, insan eliyle de ceza verebilir. Kur\u2019an\u2019\u0131 Kerim\u2019de Beni \u0130srail i\u00e7in ne diyor, \u201cKudretli kullar\u0131m\u0131z\u0131 size musallat ettik.\u201d Kudretli kullar\u0131m\u0131z dedi\u011fi Allah r\u0131zas\u0131 i\u00e7in bir i\u015fi yap\u0131yor olup olmamas\u0131 de\u011fil, herkes Allah\u2019\u0131n kulu, Allahs\u0131z da Allah\u2019\u0131n kulu, tabii ki o Allah\u2019\u0131n kulu olmay\u0131 reddetmi\u015f, buras\u0131 ayr\u0131 dava. Harzem\u015fah \u00fclkesinde Mutezile mezhebinin yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, felsefecilik vs. Yani \u0130mam Gazali Hazretleri b\u00fcy\u00fck hizmet etmi\u015f; fakat sonras\u0131nda gene fitne fesat olmu\u015f. Irk\u00e7\u0131l\u0131k belas\u0131 var, O\u011fuzlarla K\u0131p\u00e7aklar birbirini yiyor orada. Harzem\u015fahlar y\u00f6netici hanedan\u0131 bildi\u011fim kadar\u0131yla K\u0131p\u00e7ak k\u00f6kenli ve K\u0131p\u00e7aklarla O\u011fuzlar aras\u0131nda tarihi bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k var. Hatta Dede Korkut hikayeleri O\u011fuzlar\u0131n hikayesidir. Orada K\u0131p\u00e7aklarla O\u011fuzlar\u0131n m\u00fccadelesinden bahseder. \u0130sl\u00e2m olduktan sonra da hep \u00e7eki\u015ftiler. Zaten Mo\u011follar\u0131 yenen Meml\u00fck Sultan\u0131 Kutuz, aslen K\u0131p\u00e7ak, Harzem\u015fah ailesinden birisiymi\u015f yani. Harzem\u015fahlarda ayr\u0131ca ahl\u00e2k olarak \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc varm\u0131\u015f. Hem fitne fesat var hem sap\u0131k inan\u0131\u015flar \u00e7o\u011falmaya ba\u015flam\u0131\u015f hem de ahlaki olarak \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f var. Erkekler durmadan cariye almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Herkes zenginlik pe\u015finde, fakir fukaray\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen yok. Kul hakk\u0131 yeme var, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k var. B\u00f6yle olunca da Allah\u2019\u0131n belas\u0131n\u0131 celbettiler. \u0130\u015fte hikmet budur.<\/p>\n