<\/p>\n
<\/p>\n
Geleneksel T\u00fcrk seyirlik oyunlar\u0131n\u0131n en \u00f6nemlilerinden biri Meddah\u2019t\u0131r. Tek ki\u015filik tiyatro da denebilir. Meddah\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015f hikaye ve haberleri hal diliyle anlatmas\u0131d\u0131r. Kur\u2019an\u2019da da ge\u00e7mi\u015f \u00fcmmetlerin hikaye ve haberlerinin yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek (Hz. Yusuf k\u0131ssas\u0131 me\u015fhurdur) Meddahl\u0131k sanat\u0131n\u0131n da g\u00fcld\u00fcrmece ve taklid olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlar\u0131z. Mukallid ve showmenlerle Meddahl\u0131k sanat\u0131 ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir. Meddah kelimesindeki \u201cmedhedici-\u00f6v\u00fcc\u00fc\u201d manas\u0131 Hz. Peygamberi \u00f6vmekten dolay\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Meddah bir anlat\u0131 t\u00fcr\u00fc olarak Karag\u00f6z ve Ortaoyunundan ayr\u0131lsa da, anlat\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerinin i\u00e7inde taklitli, ki\u015file\u015ftirmeli kesimler oldu\u011fu i\u00e7in dramatik t\u00fcrden say\u0131l\u0131r.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz tiyatrosu da sahne \u00fczerinde tek ki\u015filik oyunlar \u00e7\u0131karmay\u0131 s\u0131k s\u0131k deniyor.<\/p>\n
Meddah, \u00e7ok zengin kaynaklara dayanmas\u0131, hikaye da\u011farc\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fi, g\u00fcld\u00fcrmece yan\u0131nda \u00e7e\u015fitli miza\u00e7lar\u0131 pe\u015fpe\u015fe yans\u0131tmas\u0131, zamanda ileri geri gitmesi, hi\u00e7bir dekor olmadan seyirciyi s\u00fcr\u00fckleyebilmesi, fevkalade bir tul\u00fbat yetene\u011finin olmas\u0131 gibi hususlardan dolay\u0131 b\u00fcy\u00fck akt\u00f6rl\u00fck say\u0131labilir.<\/p>\n
Asl\u0131nda Meddah, dekoru, sahnesi, makyaj\u0131, b\u00fct\u00fcn oyuncular\u0131 k\u0131saca tiyatronun b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131n\u0131n bir ki\u015fide toplanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Meddah\u0131n bu zorlu\u011fu yan\u0131nda m\u00fcthi\u015f bir etkileyicili\u011fi de vard\u0131r. Bir oyuncu kadrosunun yapamayaca\u011f\u0131n\u0131 adeta tek ki\u015fi yapabilmektedir. Meddah, tek ki\u015filik ordudur.<\/p>\n
Meddah, dinleyicileri \u00f6yle s\u00fcr\u00fckler ki, 1616 y\u0131l\u0131nda Bursa\u2019da \u015fair Hayl\u00ee Ahmed \u00c7elebi kahvede Bed\u00ee ve Kas\u0131m hikayesini anlat\u0131rken seyirci iki gruba ayr\u0131l\u0131r ve birbirleriyle kavga ederler. Bir rivayete g\u00f6re \u00e7\u0131kan tart\u0131\u015fmada \u015fair Hayl\u00ee \u00c7elebi, kar\u015f\u0131 taraftan olan Sa\u00e7ak\u00e7\u0131zade adl\u0131 hikayeciyi \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. Bazen de Meddaha yakla\u015fan dinleyici hikayenin sonunda a\u015f\u0131klar\u0131 birle\u015ftirmedi\u011fi takdirde Meddah\u0131 han\u00e7erle tehdit eder. Meddah\u0131 dinlerken anlat\u0131dan etkilenip cinayetler de i\u015flendi\u011fi rivayet edilir. Ebussuud\u2019un fetvas\u0131nda Meddah\u0131n oyununa kendisini kapt\u0131ran ki\u015filerin namaz vaktini unuttuklar\u0131 bahsi ge\u00e7er.<\/p>\n
Meddah\u0131n de\u011fne\u011fi ve omuzunda b\u00fcy\u00fck\u00e7e bir mendili vard\u0131r. Temsillerde bu iki alet kullan\u0131l\u0131r. De\u011fne\u011fiyle kap\u0131 \u00e7alar, \u00e7e\u015fitli sesler \u00e7\u0131kar\u0131r. Mendille de \u00e7e\u015fitli ba\u015fl\u0131klar yapar, bo\u011faz\u0131na ba\u011flar. K\u0131saca bu iki alet \u00e7ok ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
-Meddahl\u0131\u011f\u0131n kurallar\u0131 vard\u0131r<\/p>\n
-Ahenkli ve etkili okumak<\/p>\n
-Okuduktan sonra a\u00e7\u0131klama yapmak<\/p>\n
-Yemin ve m\u00fcbala\u011fa etmemek<\/p>\n
-Eserin yazar\u0131n\u0131 ba\u015fta ya da sonda Fatiha okuyarak anmak<\/p>\n
-Yalan s\u00f6ylememek<\/p>\n
Arap ve Fars k\u00fclt\u00fcr\u00fcndeki K\u0131ssahan ve \u015eehnamehan denilen hikaye anlatma gelene\u011fi \u0130slami d\u00f6nemde T\u00fcrklerde \u201cMeddah\u201d ismiyle kendi orijinini bulmu\u015ftur.<\/p>\n
Meddahlar hikayelerine ba\u015flar ve bitirirken \u00e7e\u015fitli s\u00f6z kal\u0131plar\u0131na ba\u015fvurur. \u201cHaak dostum haak!\u201d diye s\u00f6ze ba\u015flar. Ve \u015fu kal\u0131b\u0131 kullan\u0131r:<\/p>\n
S\u00fchans\u00e2z-\u0131 g\u00fclist\u00e2n-\u0131 nez\u00e2het<\/em><\/p>\n Nih\u00e2l-i gence-i b\u00e2\u011f-\u0131 zar\u00e2fet<\/em><\/p>\n S\u00f6yledik\u00e7e serg\u00fcze\u015fti verir bezme let\u00e2fet<\/em><\/p>\n Dinle imdi bende-i \u00e2cizden bir ho\u015f hik\u00e2yet<\/em><\/p>\n Kimi kez hikayenin ibret y\u00f6n\u00fcn\u00fc belirtir:<\/p>\n Edeyim meclise bir k\u0131ssa beyan<\/em><\/p>\n K\u0131ssadan hisse ala \u00e2rif olan<\/em><\/p>\n Bundan sonra olay\u0131n ge\u00e7ti\u011fi yer ve hikaye kahraman\u0131 tan\u0131t\u0131l\u0131r. Bug\u00fcn film ve dizilerin ba\u015f\u0131nda oldu\u011fu gibi, \u015f\u00f6yle bir uyar\u0131da bulunulur:<\/p>\n \u0130sim isime, kisib kisibe, semt semte benzer, ge\u00e7mi\u015f zaman s\u00f6ylenir, yalan ger\u00e7ek vakit ge\u00e7er.<\/em><\/p>\n Kimi kez \u00e7e\u015fitli a\u011f\u0131zlardan k\u0131sa taklitler yap\u0131larak hikayeye ba\u015flan\u0131r. Tekerleme s\u00f6ylendi\u011fi de olur:<\/p>\n Hak dostum hak!<\/em><\/p>\n Yan\u0131ld\u0131m bir \u00e7\u0131rak ald\u0131m yan\u0131ma<\/em><\/p>\n Eve gelmez k\u00fclhani d\u00fckk\u00e2nda yat\u0131r <\/em><\/p>\n Kovsam o da d\u00fc\u015fmez \u015fan\u0131ma <\/em><\/p>\n Kibard\u0131r \u00e7ar\u015fafs\u0131z yorganda yat\u0131r<\/em><\/p>\n Metin And\u2019\u0131n Geleneksel T\u00fcrk Tiyatrosu Kukla Karag\u00f6z Ortaoyunu (1969, s. 70-71) eserinden \u00f6zetlersek:<\/p>\n \u201c\u0130slam \u00fclkelerinde dramatik t\u00fcrden \u00e7ok epik ve anlat\u0131 t\u00fcrleri geli\u015fmi\u015ftir. Hicr\u00ee IV. y\u00fczy\u0131lda k\u0131ssa, had\u00ees, hik\u00e2ye e\u015f anlaml\u0131 kelimelerdir. Hik\u00e2ye, Aristo\u2019nun Poetika\u2019s\u0131ndaki mimesis kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130sl\u00e2m \u00f6ncesi Araplar \u00e7ad\u0131r dibinde ya da ate\u015f \u00e7evresinde geceleyin esm\u00eer hikayeleri denilen Binbir Gece Masallar\u0131, Kelile ve Dimne\u2019den par\u00e7alar dinlerlerdi. Hurafe inan\u0131lmaz masallard\u0131. \u00dcst\u00fbre kelimesi Hazreti Peygamber \u00e7a\u011f\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015f hurafe ile e\u015f anlaml\u0131d\u0131r. Kur\u2019anda \u00e7o\u011fulu olan es\u00e2t\u00eer olarak ge\u00e7er. \u00d6teki anlat\u0131 t\u00fcrleri kadar sayg\u0131nl\u0131k kazanmam\u0131\u015f efsaneler, peri masallar\u0131 ve mitologya i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Tarihsel roman bi\u00e7iminde hikayeler riv\u00e2yet ad\u0131n\u0131 al\u0131r: Leyla ile Mecnun gibi. Mesel, bir deyim, bir f\u0131kra, bir k\u0131sa masal, bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma, bir telmihtir. Atas\u00f6z\u00fc ve deyimler olan kitaplara mesel\u2019in \u00e7o\u011fulu emsal denir. \u201cEmsali Lokman\u201d gibi makaame ise, toplant\u0131, oturum anlam\u0131ndad\u0131r. Kahraman\u0131n\u0131 durmadan dola\u015ft\u0131r\u0131r ona do\u011fmaca hikayeler, ser\u00fcvenler anlatt\u0131rarak oturumlarda toplulu\u011fun ilgisini \u00e7eker. Makaame, dramatik t\u00fcre en yak\u0131n t\u00fcrd\u00fcr.\u201d<\/p>\n \u0130sl\u00e2m \u00fclkelerinde dramatik t\u00fcrlerden ziyade epik ve anlat\u0131 t\u00fcrlerinin geli\u015fmesinin sebebi, kanaatimce, \u0130sl\u00e2m\u0131n insan\u0131n g\u00f6z\u00fcnden ziyade duygular\u0131na ve kalbine hitap etmesidir. Ayn\u0131 anlam aray\u0131\u015f\u0131 dramatik sanatlarla da verilebilir, tabi\u00ee ki \u015fekilde kal\u0131nmazsa.<\/p>\n S\u00f6zl\u00fc seyirlik oyunlar\u0131 \u00fc\u00e7e ay\u0131rabiliriz: Birinci b\u00f6l\u00fcme Meddahlar, gazelhan ve sakkayan (su sunanlar), ikinci b\u00f6l\u00fcme peygamberler ve evliyalar\u0131n \u00f6zelliklerini anlatan \u201chav\u00e2ss-g\u00fcyan, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcme ise, hikaye anlatan k\u0131ssahan ile efsane okuyan efsane-g\u00fcyan\u2019\u0131 misal verebiliriz. Bunlarda kendi i\u00e7inde b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131l\u0131yor. Mesela, Meddahlardan peygamber soyunu \u00f6venler oldu\u011fu gibi, bir k\u0131s\u0131m da ba\u015fka bir \u015fairin eserini okurdu.<\/p>\n T\u00fcrk seyirlik oyunlar\u0131n\u0131n \u00f6zellikle dramatik s\u00f6zl\u00fc olanlar\u0131nda birtak\u0131m ortak noktalar g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunlar\u0131 Metin And \u015f\u00f6yle s\u0131ralamaktad\u0131r:<\/p>\n 1)Taklit en \u00f6nemli yeri tutuyordu<\/p>\n 2)S\u00f6zl\u00fc ve s\u00f6yle\u015fmeli oyunlarda kar\u015f\u0131tl\u0131klardan yararlan\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n 3)Dans, m\u00fczik, \u015fark\u0131, \u015faklabanl\u0131k ve soytar\u0131l\u0131k birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n 4)Eski seyirlik oyunlar birbirinin i\u00e7ine ge\u00e7mi\u015fti: Karag\u00f6z oynatan\u0131n meddahl\u0131k veya hokkabazl\u0131k etti\u011fi, Ortaoyununa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n 5)Oyunlar\u0131n belli bir yaz\u0131l\u0131 metne dayanmadan do\u011fmaca oynanmas\u0131 ve sahneli, \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f tiyatro gibi oyun yerlerinin bulunmamas\u0131<\/p>\n 6)Ger\u00e7ekli\u011fe, \u00f6zde\u015fle\u015fmeye dayanmayan ki\u015file\u015ftirmeye ba\u015fvurmas\u0131, her y\u00f6n\u00fcyle \u201cg\u00f6stermeci\u201d tiyatro \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131mas\u0131.<\/p>\n Karag\u00f6z ve Ortaoyunu\u2019da seyirci ile oyuncu aras\u0131nda net ayr\u0131m vard\u0131r. Oyun oyundur, oyuncular da oyuncu. Bu bak\u0131mdan oyunla kayna\u015fma, onun havas\u0131na kendini kapt\u0131rma ve ki\u015filerle \u00f6zde\u015fle\u015fme ili\u015fkisini bulmak zordur. Oysa meddah, seyircide co\u015fkunluk, h\u00fcz\u00fcn, merak, ac\u0131ma duygular\u0131 uyand\u0131r\u0131r, kendisi ile seyirci aras\u0131nda bir duyguda\u015fl\u0131k ba\u011f\u0131, bir \u00f6zde\u015fle\u015fme ili\u015fkisi kurabilir.<\/p>\n Modern tiyatrodaki tek ki\u015filik oyunlar, oyunculuk ve i\u00e7eri\u011fiyle farkl\u0131d\u0131r. Meddahl\u0131k ise felsefesi, otantik \u00f6\u011feler ve aktar\u0131mc\u0131 ve g\u00f6sterici tutumuyla daha farkl\u0131 bir yap\u0131 arz eder. K\u0131saca meddah, tek ki\u015filik tiyatrodan fazla bir \u015feydir.<\/p>\n Meddah ayn\u0131 anda be\u015f ayr\u0131 mekanizmay\u0131 kontrol eder: Kendi, di\u011ferleri, e\u015fyalar, hayvanlar (sesler), olgular\u2026<\/p>\n Eski T\u00fcrk toplumunda ozanlar kopuz e\u015fli\u011finde T\u00fcrk kahramanlar\u0131n\u0131n hayatlar\u0131n\u0131 anlat\u0131rd\u0131. Hik\u00e2ye anlatma sanat\u0131 \u0130slamiyet\u2019in etkisiyle yeni medeniyette iki farkl\u0131 \u015fekilde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar: Halk hikayecili\u011fi gelene\u011fi ve Mesnevicilik gelene\u011fi.<\/p>\n Meddah\u0131n taklit yetene\u011fi ve Karag\u00f6z ve Ortaoyunundan daha kapsay\u0131c\u0131 g\u00fcld\u00fcrme \u00f6\u011fesi ve geni\u015f bilgi da\u011farc\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. K\u00f6ro\u011flu, Battalgazi, Hazreti Hamza, Hazreti Ali\u2019nin kahramanl\u0131k hikayeleri, Kerbela facias\u0131, \u0130stanbul\u2019daki g\u00fcnl\u00fck hayat sahneleri ve ger\u00e7ek\u00e7i halk hik\u00e2yelerine yer verir. Meddahl\u0131k daha sonralar\u0131 g\u00fcld\u00fcrmeceye kaym\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki stand-up\u2019a benzer \u015fovmenler de meddaha \u00f6zenirler.<\/p>\n Meddah i\u00e7in kullan\u0131lan kelimeleri sayal\u0131m.<\/p>\n Halk hikayecisi, mukallit, k\u00e2ss, kass\u00e2s, k\u0131ssah\u00e2n, \u015fehn\u00e2meh\u00e2n, mu\u2019arif (etraf\u0131yla anlatan), mus\u00e2hib (sohbet arkada\u015f\u0131), muk\u00e2rin (yak\u0131nla\u015ft\u0131ran), muhik (g\u00fcld\u00fcren).<\/p>\n K\u00fcrt illerinde yayg\u0131n olan denkbej \u00fczerinde durmal\u0131y\u0131z. Denkbejler hikaye anlat\u0131c\u0131lar\u0131d\u0131r. T\u00fcrk\u00fc tarz\u0131yla anlat\u0131r. Kelime olarak deng \u201cses\u201d, bej ise \u201cs\u00f6yle\u201d demektir. Sese bi\u00e7im, hayat, renk veren anlam\u0131ndad\u0131r. \u00c7alg\u0131 aletsiz t\u00fcrk\u00fc tarz\u0131yla hikayelerini okurlar. Denkbejlerin seslerini kullanarak ortaya koyduklar\u0131 eserlere \u201cklam\u201d denir. Hikaye etme a\u00e7\u0131s\u0131ndan meddaha benzetebiliriz, ancak denkbejde anlat\u0131 sadece na\u011fmeli sesle yap\u0131l\u0131r. Tiyatral \u00f6\u011feler yoktur. Denkbejlik ilk olarak, serhat b\u00f6lgesi dedi\u011fimiz A\u011fr\u0131 ve di\u011fer Do\u011fu Anadolu illerinde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu co\u011frafyada ya\u015fayan insanlar\u0131, hayat bi\u00e7imini, gelenek ve g\u00f6reneklerini anlat\u0131r. Toplumun ac\u0131s\u0131, sevinci, sava\u015f\u0131, \u00f6l\u00fcm\u00fc vs. duygu dolu ses tonuyla anlat\u0131r. Denkbejin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc her \u015feyi an\u0131nda klam (t\u00fcrk\u00fc) haline getirmesidir. Denkbej eserleri kendisi \u00fcretir kendine has bir s\u00f6yleyi\u015f tonu vard\u0131r. Genellikle k\u00f6yden k\u00f6ye dola\u015farak (k\u00f6y divanlar\u0131nda) destanlar, klamlar, ilahiler ve hikayelerle hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler. \u00c7alg\u0131 aleti kullanmadan g\u0131rtlak g\u00fcc\u00fcne ve tabii ki y\u00fcre\u011fine dayanarak bu sanat\u0131 icra ederler.<\/p>\n Meddahl\u0131\u011f\u0131n Manas\u0131 ve Tarihi<\/strong><\/p>\n Tek ki\u015filik tiyatro diyebilece\u011fimiz meddahl\u0131k, bug\u00fcne de\u011fin s\u00fcren \u00f6nemli bir dramatik sanat t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Hikaye anlatma sanat\u0131 da diyebilece\u011fimiz meddahl\u0131k veya k\u0131ssahanl\u0131k gelene\u011fi ba\u015fta Asya \u00fclkeleri olmak \u00fczere d\u00fcnyan\u0131n hemen her yan\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Eskimolarda, Hindistan\u2019da, \u00c7in\u2019de, Orta ve G\u00fcney Asya\u2019da vb. yerlerde de\u011fi\u015fik bi\u00e7imlerde de olsa hikaye etme gelene\u011fi vard\u0131r. O\u011fuzlarda a\u015f\u0131klar d\u00fc\u011f\u00fcnlerde, \u015f\u00f6lenlerde O\u011fuz destanlar\u0131n\u0131, Dede Korkut hikayelerini saz e\u015fli\u011finde s\u00f6ylerlerdi.<\/p>\n Hikaye anlatma gelene\u011fi Avrupa\u2019da da vard\u0131. Ancak Avrupa k\u00fclt\u00fcr\u00fc maddeye ve d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fckl\u00fc\u011fe y\u00f6neldik\u00e7e g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclen ve maddi unsurlar\u0131 bask\u0131n olan tiyatro sanat\u0131, hikaye anlat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n yerini tutmu\u015f, sineman\u0131n geli\u015fiyle de hikaye anlatma sanat\u0131 hemen hemen yok olmu\u015ftur. Daha \u00e7ok mistisizmin ve i\u00e7e d\u00f6n\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yan Do\u011fu\u2019da hikaye anlatma sanat\u0131 bug\u00fcn de s\u00fcrebilmektedir.<\/p>\n Meddahl\u0131\u011f\u0131n \u00e7ok kutsal bir temeli var. \u00d6nemli bir kaynak olan F\u00fct\u00fcvvet-N\u00e2me-i Sult\u00e2n\u00ee\u2019de meddahl\u0131\u011f\u0131n \u0130srafil ve Cebrail\u2019den geldi\u011fini s\u00f6yledikten sonra, Levhi Mahfuzda ismi s\u00f6z konusu meleklerin Peygamber Efendimize ve onun temiz soyuna \u00f6vg\u00fclerde bulunduklar\u0131 ifade edilir. Peygamberin s\u00f6zlerini yayan ve M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 \u00f6ven ki\u015fi olarak meddah, Padi\u015fahlar\u0131n yan\u0131nda iskemleye oturma yetkisine sahip olan tek ki\u015fiydi. F\u00fct\u00fcvvet-N\u00e2me-i Sult\u00e2n\u00ee\u2019de meddahl\u0131\u011f\u0131 ba\u015flatan\u0131n ise Peygamberi \u00f6ven ve Ehl-i Beytin erdemlerini dile getiren sahabilerden Hasan bin S\u00e2bit oldu\u011fu belirtilir. Hasan bin Sabit, Hazret-i Res\u00fbl\u2019\u00fcn buyru\u011fu ile minberin birinci basama\u011f\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u00f6vg\u00fcy\u00fc okumu\u015ftur.<\/p>\n Bu m\u00e2n\u00e2ya ba\u011fl\u0131 meddah Allah\u2019\u0131, Peygamber\u2019i hakk\u0131 ve hakikati do\u011frulamay\u0131 sanat olarak icra eden bir a\u015f\u0131kt\u0131r, hakikat a\u015f\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130\u015fin asl\u0131nda d\u00fcnyaya hakikati do\u011frulamaya geliyoruz, insan olman\u0131n \u00f6z\u00fcnde do\u011fruluk vard\u0131r. \u0130BDA mimar\u0131 Salih Mirzabeyo\u011flu\u2019nun \u015fiir tad\u0131ndaki eseri M\u00fcn\u015feat\u2019tan \u201cs\u00f6z meydan\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 dizeleri mevzuumuza denk d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in sizlere aktarmak istiyorum!<\/p>\n S\u00f6z meydan\u0131n\u0131<\/em><\/p>\n er meydan\u0131 bil<\/em><\/p>\n hat\u0131ra g\u00f6n\u00fcle <\/em><\/p>\n oyna\u015f olmaz<\/em><\/p>\n \u00a0<\/em><\/p>\n K\u0131l k\u0131rk yar\u0131ls\u0131n<\/em><\/p>\n s\u00f6z\u00fcn\u00fc bilirsen \u00e7\u0131k<\/em><\/p>\n tek do\u011fruya var\u0131ls\u0131n<\/em><\/p>\n do\u011fruyu seversen \u00e7\u0131k<\/em><\/p>\n K\u0131ssah\u00e2nlar, \u015eehnameh\u00e2nlar ve Meddahlar ayn\u0131 anlama gelmektedir. Metin And\u2019\u0131n ayn\u0131 eserinden devam edelim: \u201cT\u00fcrklerdeki ozan kelimesi, Azeri ve Anadolu T\u00fcrklerinde A\u015f\u0131k\u2019a, T\u00fcrkmenlerde de Baks\u0131 (Bahsi) ya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve meddahl\u0131\u011fa tekab\u00fcl etmektedir. Halk \u015fair bestecileri ve hik\u00e2yecileri sayabilece\u011fimiz Bah\u015filerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc dervi\u015fti. O\u011fuzlar\u0131n Baks\u0131 ile ayn\u0131 anlamda kulland\u0131klar\u0131 ozan kelimesi, Yakutlerdaki oyun-\u015faman kelimesinin ayn\u0131 gibidir ve bizdeki \u00c2\u015f\u0131k dedi\u011fimiz halk \u015fair-besteci-hikayecilerine verilen add\u0131r. Bunlar ellerinde sazlar\u0131yla hik\u00e2yeler anlat\u0131r, ezgiler s\u00f6yler, k\u0131ssah\u00e2nl\u0131k, hatta bak\u0131c\u0131l\u0131k yaparlard\u0131.\u201d<\/p>\n Evliya \u00c7elebi \u201cseyahatname\u201dsinde \u0130stanbul, Erzurum, Malatya ve Bursa\u2019da hik\u00e2ye anlatan bir\u00e7ok meddah\u0131n ad\u0131n\u0131 saymaktad\u0131r. III. Murat\u2019\u0131n \u201cE\u011flence\u201d adl\u0131 meddah\u0131yla IV. Murat d\u00f6neminde yeti\u015fen T\u0131fl\u00ee \u00c7elebi, 19. Y\u00fczy\u0131lda A\u015fk\u00ee ve Surur\u00ee adlar\u0131 bilinen tarihdeki meddahlar\u0131n en \u00fcnl\u00fcleridir.<\/p>\n A\u015f\u0131klar halk aras\u0131nda dola\u015farak menk\u0131beler, destanlar, hikayeler anlat\u0131rlard\u0131. A\u015f\u0131klar\u0131n halk\u0131n anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re, Hak a\u015f\u0131klar\u0131 olduklar\u0131 ve ilhamlar\u0131n\u0131n kaynaklar\u0131n\u0131n hep kutsal oldu\u011fu kabul edilir.<\/p>\n Sel\u00e7uklu saraylar\u0131nda ve ordu \u00f6rg\u00fct\u00fcnde, Fars\u00e7a kasideler ve gazeller yazan \u015fairler d\u0131\u015f\u0131nda, onlardan tamamen de\u011fi\u015fik olan birtak\u0131m ozanlar\u0131n hik\u00e2ye ve \u015fiir okuduklar\u0131n\u0131 biliyoruz. Osmanl\u0131 saraylar\u0131nda da, ba\u015flang\u0131\u00e7tan itibaren ozanlar, nedimler, oyuncular vard\u0131. Evliya \u00c7elebi ilk Osmanl\u0131 \u201claf ebeleri\u201dnden s\u00f6z ederken Y\u0131ld\u0131r\u0131m Bayezit d\u00f6neminde, taklitleri ve zekas\u0131yla padi\u015fah\u0131 g\u00fcld\u00fcren K\u00f6r Hasan\u2019\u0131 anar. Padi\u015fah\u0131n k\u0131zg\u0131n an\u0131nda verdi\u011fi bir cezaland\u0131rmay\u0131 geri ald\u0131rtt\u0131\u011f\u0131 rivayet edilir.<\/p>\n Fatih\u2019in saray\u0131nda da \u00e7e\u015fitli sanat\u00e7\u0131lar vard\u0131. Balabal L\u00e2l ve \u00d6mer ad\u0131ndaki nedimlerle, Mustafa ad\u0131ndaki k\u0131ss\u00e2han\u0131n varl\u0131klar\u0131n\u0131 1478 y\u0131l\u0131na ait bir maa\u015f ve gider defterinden \u00f6\u011freniyoruz. Edirne\u2019deki bir \u015fenlikte, meddahlar medh okuyup da\u2019iler dua k\u0131lm\u0131\u015f ve na\u011fm-\u0131 l\u00e2tif ile sohbet her\u00eeflerinde ne gusse ne gam koyup canlara safalar vermi\u015f olduklar\u0131 belirtiliyor.<\/p>\n Ya\u011fkapan\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir ticarethane i\u015fleten meddah Ya\u011fc\u0131 \u0130zzet\u2019in, o d\u00f6nemde belediye denetimi olmad\u0131\u011f\u0131ndan sat\u0131c\u0131lar\u0131, bakkallar\u0131 dola\u015f\u0131p \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f, k\u00f6t\u00fcle\u015fmi\u015f, yenilmesi zararl\u0131 besin maddelerini yetkili makamlara ba\u015fvurup d\u00f6kt\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ve yoksullara s\u00fcrekli yard\u0131mda bulundu\u011fu belirtilir.<\/p>\n XIX. y\u00fczy\u0131l meddahlar\u0131, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcyd\u00fcler. Bir yandan meddahl\u0131k yapar, \u00f6b\u00fcr yandan Ortaoyunu\u2019nda belli tipleri canland\u0131r\u0131r, ba\u015fka yerde Karag\u00f6z oynat\u0131rlard\u0131.<\/p>\n XX. y\u00fczy\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck T\u00fcrk meddah\u0131, as\u0131l ad\u0131 Kemal olan ve dostlar\u0131 aras\u0131nda \u201cAy\u0131 Kemal\u201d diye tan\u0131nan S\u00fcrur\u00ee\u2019dir. Ustas\u0131 A\u015fk\u00ee\u2019yi ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n 1973 y\u0131l\u0131nda Kas\u0131m ay\u0131nda \u00f6len \u0130smail D\u00fcmb\u00fcll\u00fc, arada s\u0131rada meddahl\u0131k yapm\u0131\u015ft\u0131r. Son b\u00fcy\u00fck tul\u00fbat sanat\u00e7\u0131s\u0131 olan D\u00fcmb\u00fcll\u00fc, gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131nda hik\u00e2ye anlatmaktan daha \u00e7ok taklitleriyle tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. O, bir meddahtan \u00e7ok, bir mukallit, bir tul\u00fbat ustas\u0131yd\u0131. Ancak onun bu konuda da yeri vard\u0131r. Hayal\u00ee Memduh\u2019un da zaman zaman meddahl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir.<\/p>\n XX. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda, daha \u00e7ok taklitleri kapsayan meddahl\u0131k denemesi yapan gen\u00e7 sanat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z vard\u0131r. Ancak bunlar, hik\u00e2ye anlatma sanat\u0131n\u0131n zorlu\u011funa girmeyen, yaln\u0131zca \u00e7e\u015fitli tipleri g\u00fcnl\u00fck olaylar\u0131 k\u0131sa ske\u00e7ler olarak getiren ki\u015filerdir. Bu sanat\u00e7\u0131lar aras\u0131nda, M\u00fcnir \u00d6zkul, Erol G\u00fcnayd\u0131n, Y\u0131lmaz Gruda, Mehmet Esen, Gazanfer \u00d6zcan, Ulv\u00ee Alacakaptan ve Ahmet Yenilmez gibi ki\u015filer vard\u0131r. Ancak kendi alanlar\u0131nda usta olan bu sanat\u00e7\u0131lara tam anlam\u0131yla meddah demek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Ekmek Teknesi dizisinde hik\u00e2ye anlatan \u201cHeredot Cevdet\u201d tiplemesi de meddahl\u0131\u011fa misal verilebilir.<\/p>\n Erol Toy\u2019un yazm\u0131\u015f oldu\u011fu Meddah adl\u0131 oyunda Erdo\u011fan Akduman iki saat s\u00fcreyle hem anlatm\u0131\u015f, hem oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Meddahlar\u0131n Peygamber ailesi olan Ehl-i Beyt\u2019e hizmet eden kimseler olmalar\u0131 hasebiyle halk aras\u0131nda \u00f6nemli yerleri vard\u0131r. Ayr\u0131ca e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f ve k\u00fclt\u00fcrl\u00fc ki\u015filer olmalar\u0131 hasebiyle de halk aras\u0131nda sayg\u0131 g\u00f6r\u00fcrler.<\/p>\n Yabanc\u0131 seyyahlar, T\u00fcrk\u00e7e bilmeseler bile, yabanc\u0131lar\u0131n meddah\u0131n hareketlerinden, seslerinden ve taklit yeteneklerinden tipleri ve olaylar\u0131 \u00e7\u0131karabildikleri ve meddah\u0131n hik\u00e2yelerini anlatmada \u00e7ok ger\u00e7ek\u00e7i olduklar\u0131n\u0131 belirtirler.<\/p>\n Mukallitlik ile meddahl\u0131k de\u011fi\u015fik sanatt\u0131r. Meddahlar Hazreti Peygamber\u2019e \u00f6vg\u00fc yapanlard\u0131r. Mukallitler mizah ustas\u0131 tarz\u0131nda, canl\u0131 karikat\u00fcr \u00e7izen ki\u015filerdir, sadece taklide odaklanm\u0131\u015flard\u0131r. Meddahl\u0131k taklit\u00e7ilik olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, meddahl\u0131k ile tiyatro oyunculu\u011funu da birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rmamak gerekir. Meddahl\u0131k, dramatik anlat\u0131m sanat\u0131d\u0131r. Ses-anlat\u0131m-hareket ile s\u0131n\u0131rl\u0131 oyunculu\u011fa girer, ama bunu oturdu\u011fu yerden yani belli s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde yapar. Makyaj olmad\u0131\u011f\u0131 gibi en fazla de\u011fnek ve mendil (makrame) kullan\u0131r. Meddah\u0131n ayr\u0131 bir g\u00fcc\u00fc vard\u0131r ve d\u00fcz bir tiyatro oyunculu\u011fundan fazla bir \u015feydir.<\/p>\n Meddahl\u0131k, ne \u015fovmenliktir ne de ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamak i\u00e7in oynanan tek ki\u015filik tiyatrodur. Genellikle bir veya bir bu\u00e7uk saat s\u00fcren hik\u00e2yelerini y\u00fcksek yetene\u011fiyle dramatize etmesi ve buna n\u00fckteler katmas\u0131 ve seyirciyi s\u00fcr\u00fcklemesi her babayi\u011fidin harc\u0131 de\u011fildir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ne oyuncusu buna m\u00fcsait ne de seyircisi. Fakat meddahl\u0131k sanat\u0131ndaki cevher ve \u00e7ekicili\u011fin ke\u015ffedilmesi ve \u00fcst\u00fcn sanat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 bulmas\u0131 h\u00e2linde seyirci kitlesini de pe\u015finden s\u00fcr\u00fckleyece\u011fi kesindir. Belki de modernizmin k\u0131skac\u0131nda k\u0131vranan insanlar\u0131n b\u00f6yle sanat\u00e7\u0131lara ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Taklit\u00e7ilere ve g\u00fcld\u00fcr\u00fcc\u00fclere de\u011fil, g\u00fcld\u00fcr\u00fcrken d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren Nasreddin Hoca\u2019n\u0131n f\u0131kralar\u0131 gibi ve derin bir k\u00fclt\u00fcrle bunu i\u00e7selle\u015ftiren, kabiliyeti ile i\u015f disiplinini birle\u015ftiren sanat\u00e7\u0131lar ancak meddah olabilir.<\/p>\n \u00d6zdemir Nutku\u2019nun Meddahl\u0131k ve Meddah Hik\u00e2yeleri (1997, s. 147) kitab\u0131ndaki \u015fu ele\u015ftirileri sizlerle payla\u015fmak isterim:<\/p>\n \u201cBug\u00fcne de\u011fin, \u00e7e\u015fitli yerlerde ve televizyonda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gen\u00e7 ku\u015fak oyuncular\u0131 taraf\u0131ndan g\u00f6steri niteli\u011finde yap\u0131lan meddahl\u0131k baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan yanl\u0131\u015flar\u0131 getirmektedir. Her \u015feyden \u00f6nce bu sanat\u00e7\u0131lar, geleneksel T\u00fcrk tiyatrosundan ald\u0131klar\u0131 \u015feyleri, oldu\u011fu gibi, hi\u00e7bir sentez yapmadan m\u00fczelik durumlar\u0131yla kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kartmaktad\u0131rlar. Ele bir de\u011fnek al\u0131p, omuza bir \u00e7evre at\u0131ld\u0131 m\u0131 meddahl\u0131\u011f\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na inan\u0131lmaktad\u0131r. Oysa meddahl\u0131k sanat\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan esteti\u011fin ne oldu\u011fu, meddah\u0131n bir hik\u00e2yeyi anlat\u0131rken, taklitleri nereye koydu\u011fu, nerede dinlendi\u011fi, dinleyiciye nerede oyuna, nerede anlat\u0131ma ge\u00e7ti\u011fi \u00f6nemlidir. Ba\u015fka deyi\u015fle, gen\u00e7 ku\u015fak sanat\u00e7\u0131lar\u0131 meddahl\u0131k esteti\u011fini anlamadan, meddah\u0131n mumyas\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kartmakla yetinmektedirler. Bu yaln\u0131zca bi\u00e7imle u\u011fra\u015fma i\u015flemi, yaz\u0131k ki \u00f6teki geleneksel g\u00f6sterilerimizde de vard\u0131r. Kavuklu sahneye indirilince m\u00fczelik bir Ortaoyunu, Karag\u00f6z ile Hacivat perdeye \u00e7\u0131k\u0131nca, bug\u00fcn i\u00e7in hi\u00e7bir esprisi, hi\u00e7bir i\u015flevi ve ge\u00e7erlili\u011fi kalmam\u0131\u015f konu\u015fmalarla m\u00fczelik g\u00f6lge oyunu elde edilmi\u015ftir. Hayret verici olan, XXI. Y\u00fczy\u0131la girmek \u00fczere oldu\u011fumuz son d\u00f6nemde bu i\u015fi yapanlar\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f \u00f6zle hi\u00e7bir ili\u015fkileri olmay\u0131\u015f\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n Bu ele\u015ftiriye hak vermek \u00fczere \u015funu da biz ilave edelim ki, XXI. Y\u00fczy\u0131la gireli 18 sene olmas\u0131na ra\u011fmen de\u011fi\u015fen bir \u015fey yoktur ve \u00e7a\u011fda\u015f \u00f6zle birlikte tarihimizin, k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6zleri de i\u00e7selle\u015ftirilmemi\u015ftir, taklitle de bir yere var\u0131lamamaktad\u0131r. \u0130ster Bat\u0131 taklidi olsun, ister geleneksel sanatlar\u0131m\u0131z\u0131 kuru kuruya taklit olsun. Biz, geleneksel sanatlar\u0131m\u0131z\u0131 yeni bir ruh, fikir ve hassasiyetle diriltmek ve ayr\u0131ca onlara yeni \u015feyler katmak fikrindeyiz. M\u00fctefekkir-sanat\u00e7\u0131 ve aksiyon adam\u0131 Necip Faz\u0131l\u2019dan bir tesbit: \u201cB\u00fcy\u00fck Do\u011fu, yeni \u0130sl\u00e2m hareketinin mutlaka g\u00fc\u00e7l\u00fc bir sanat hamlesiyle y\u00fcr\u00fct\u00fclebilece\u011fini ve \u00fcst\u00fcn fikir yan\u0131nda bir de derin hassasiyet gerekti\u011fi tezini savunur.\u201d<\/p>\n Netice olarak; seyirlik oyunlar\u0131m\u0131z\u0131n istikbali hakk\u0131nda birka\u00e7 \u015fey s\u00f6yleyelim ve \u201cnostaljide kalan geleneksel seyirlik oyunlar\u0131m\u0131z\u0131n canlanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc\u201d sorusunu inceleyelim.<\/p>\n Ge\u00e7mi\u015fi taklitle ya\u015fatamayaca\u011f\u0131m\u0131zdan dolay\u0131 \u00e7a\u011f\u0131m\u0131za hitap edecek yeni tarzlar icad etmek fikrinde idim. Fakat bu sahada otorite olan Metin And\u2019\u0131n de\u011ferlendirmelerini okuduk\u00e7a geleneksel sanatlar\u0131m\u0131z\u0131n ya\u015fat\u0131labilece\u011fi kanaatine vard\u0131m. Ancak bu husus, ruhsuz ve kuru taklitle de\u011fil, \u015fekle \u00fcflenen yeni ruh ve anlay\u0131\u015f sistemi ile olmal\u0131d\u0131r. Bat\u0131dan ithal fikirlerin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131f taklid\u00e7isi s\u00f6zde ayd\u0131n ve sanat\u00e7\u0131larla bu i\u015fin olamayaca\u011f\u0131 ise doksan y\u0131ld\u0131r g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n Total (t\u00fcmc\u00fcl) tiyatrodan bahsedelim. Total tiyatro, b\u00fct\u00fcn sanat dallar\u0131n\u0131n kayna\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Eskiden sanatlar birbirinden ayr\u0131lmaz b\u00fct\u00fcn idi. Bunun i\u00e7in \u201ckomple sanat\u00e7\u0131\u201d denirdi. Resim, musiki, mimar\u00ee, hat, \u015fiir vs.yi birle\u015ftirirlerdi. Mesela bir\u00e7ok vazifeyi tek ba\u015f\u0131na icra eden meddah i\u00e7in de b\u00f6yle denebilir. Zaten meddah\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u201ctotal tiyatro\u201d anlay\u0131\u015f\u0131na yak\u0131nd\u0131r.<\/p>\n Bat\u0131\u2019da da \u201ctotal tiyatro\u201dya d\u00f6n\u00fc\u015f var. Art\u0131k Bat\u0131, kendi geleneksel tiyatrosundan kurtulup \u201c\u00e7a\u011fda\u015f tiyatro\u201dya, \u201ctotal tiyatro\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 vermek istiyor. \u201cTotal tiyatro\u201dyu \u015f\u00f6yle \u00f6zetleyebiliriz: Seyircinin de oyuna kat\u0131lmas\u0131, dilin sadece d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren de\u011fil seyirciyi sarsan, ona \u00e7arpan bir ara\u00e7 olmas\u0131, s\u0131k s\u0131k oyun kurallar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131p bunun bir oyun, bir tasar\u0131m oldu\u011funun seyirciye arada bir hat\u0131rlat\u0131lmas\u0131, yorumcu de\u011fil do\u011frudan do\u011fruya yarat\u0131c\u0131 olunmas\u0131, tav\u0131r ve s\u00f6z\u00fcn metinden \u00f6nemli olmas\u0131 ve onu a\u015fmas\u0131 gibi unsurlar \u201ctotal tiyatro\u201d anlay\u0131\u015f\u0131na misaldir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere total tiyatro, Karag\u00f6z ve Ortaoyunu \u00f6zelliklerine d\u00f6nmektedir. G\u00f6stermeci tiyatroya da yakla\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n Metin And s\u00f6z konusu eserinde (s. 337) \u015f\u00f6yle diyor: \u201cBat\u0131 tiyatrosu yitirdi\u011fi \u2018oyun\u2019 \u00f6\u011fesini, home ludens\u2019i yeniden aray\u0131p bulmaya y\u00f6nelmi\u015ftir. Gitgide, usa daha \u00e7ok y\u00f6nelen, hep d\u00fc\u015f\u00fcnce arayan Bat\u0131 Tiyatrosu, felsefecinin, toplum bilimcinin, politikac\u0131n\u0131n, ruhbilimcinin tiyatrosu olmaya y\u00f6nelmi\u015f, tiyatronun temel anlay\u0131\u015f\u0131ndan uzakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131 bu eksi\u011fini Do\u011fu Tiyatrosunda bulmu\u015ftur. \u00c7in operas\u0131, Kabuki Tiyatrosu Bat\u0131\u2019da b\u00fcy\u00fck yank\u0131lar yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131n\u0131n tiyatro adamlar\u0131, bu arada Antonin Artaud, Jean Louis Barrault, Bertold Brecht, Paul Claudel, Jacques Copeau, Edward Gordon Craig, Yeats ve ba\u015fkalar\u0131, Do\u011fu Tiyatrosunun \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleriyle ilgilenmi\u015flerdir.\u201d<\/p>\n Bu i\u015fin duayeni say\u0131lan Metin And\u2019\u0131n s\u00f6z konusu eserinin son s\u00f6z\u00fcne de kulak verelim: \u201cBir yanda Karag\u00f6z, Ortaoyunu gibi geleneksel seyirlik oyunlar\u0131m\u0131z\u0131 ya m\u00fczelik bir par\u00e7a olarak saklamak ya da onlar\u0131 kendi olanaklar\u0131 i\u00e7inde yenile\u015ftirmek iste\u011fi ve \u00e7abalar\u0131 yan\u0131nda, yazarlar\u0131m\u0131z\u0131n, tiyatro adamlar\u0131m\u0131z\u0131n Bat\u0131 taklit\u00e7ili\u011fi yerine kendi kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131n \u00fczerine e\u011filmeleriyle gelece\u011fe umutlar\u0131m\u0131z\u0131 peki\u015ftiren yeni yollar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oluyor.\u201d<\/p>\n Halkla ve kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ili\u015fki kurmaya ba\u015flayan Devlet ve \u015eehir Tiyatrolar\u0131 oyunlar\u0131nda doluluk ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131, geleneksel tiyatro ile de ba\u011flar kuruldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Buna ra\u011fmen tefekk\u00fcr ve tahass\u00fcs\u00fcn kayna\u011f\u0131 bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden do\u011frudan ilham\u0131n\u0131 alacak sanatk\u00e2rlara muhtac\u0131z.<\/p>\n Bat\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcrel, siyas\u00ee ve iktisad\u00ee emperyalizmine yak\u0131ndan muhatap olan \u00fclkemizde \u00f6nce Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile hesapla\u015fmak ve kendi de\u011ferlerimize sahip \u00e7\u0131kmak gerekmektedir. Ancak geleneksel sanatlar\u0131m\u0131z\u0131 kuru kuruya tekrar ederek de\u011fil, \u00f6nce i\u00e7 d\u00fcnyam\u0131z\u0131 ve insan\u00ee hakikatimizi tekrar ke\u015ffederek ve bunun tezah\u00fcr\u00fc olarak g\u00fczel sanatlara el atmal\u0131y\u0131z. \u0130\u00e7erikte yeni bir \u015feyler getirecek yeni bir ruh ve heyecan olmad\u0131ktan sonra eskiyi ne kadar tekrar edersek edelim, taklitten ibaret kalmay\u0131 ve bir m\u00fcddet sonra seyirciyi b\u0131kt\u0131rmaya yol a\u00e7ar\u0131z. K\u0131saca, eski ruhu yeni kal\u0131pta tecelli ettirmeliyiz. Tefekk\u00fcr ve tahass\u00fcsten s\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f ve i\u00e7ten gelen bir \u00e7ile ile g\u00fczel metinler yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde gerek oyunculuk gerek tek ki\u015filik tiyatro olarak ba\u015far\u0131l\u0131 olunabilir. \u201cMeddahl\u0131k ve Meddah Hikayeleri\u201d kitab\u0131nda \u00d6zdemir Nutku\u2019nun dedi\u011fi gibi, \u201cmeddahl\u0131k sanat\u0131 h\u00e2l\u00e2 sanat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 bekliyor.\u201d (1997, s. VII) G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201c\u015fovmen\u201d gibilerin yapt\u0131klar\u0131 ise meddah taklit\u00e7ili\u011fidir ve her telden \u00e7alma marifetlerini g\u00f6stermek ve seyirciyi ucuzca g\u00fcld\u00fcrmek amac\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcrle ve sadece g\u00fcld\u00fcrmece ile sanat hamlesi olmaz. Bat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn s\u00fcre\u00e7lerinin, olu\u015f ve olamay\u0131\u015flar\u0131n muhasebesini de yapmal\u0131y\u0131z ki kendi d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fczden (BD-\u0130BDA) sanat \u00e7abam\u0131z\u0131 verimlendirelim.<\/p>\n Ayl\u0131k Dergisi 170. Say\u0131 Kas\u0131m 2018<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Geleneksel T\u00fcrk seyirlik oyunlar\u0131n\u0131n en \u00f6nemlilerinden biri Meddah\u2019t\u0131r. Tek ki\u015filik tiyatro da denebilir. Meddah\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015f hikaye ve haberleri hal diliyle anlatmas\u0131d\u0131r. Kur\u2019an\u2019da da ge\u00e7mi\u015f \u00fcmmetlerin hikaye ve…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"ppma_author":[15],"class_list":["post-1237","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar","author-kazim-albay","no-post-thumbnail"],"yoast_head":"\n