Mustafa \u015eekip Tun\u00e7 1959 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan \u201cBir Din Felsefesine Do\u011fru\u201d isimli ara\u015ft\u0131rma eserini, d\u00f6neminde okullarda verdi\u011fi dersler aras\u0131ndan toparlam\u0131\u015f ve \u00f6mr\u00fcn\u00fcn vefa etti\u011fi zaman zarf\u0131nda -her ne kadar bitmemi\u015f olsa da- eseri Osmanl\u0131ca olarak yazm\u0131\u015ft\u0131r. Eser han\u0131m\u0131 Rana Tun\u00e7 taraf\u0131ndan Latinize edilmi\u015f ve sadele\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n
Tun\u00e7, Bat\u0131\u2019da iki as\u0131r \u00f6nce vuku bulmu\u015f ve ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fczerinde say\u0131lamayacak derecede konu\u015fulup yaz\u0131lm\u0131\u015f olan din felsefesinin bizim topraklar\u0131m\u0131zda da ne\u015fv\u00fcnema bulmas\u0131 konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015f, okullarda bu d\u00fc\u015f\u00fcnce metodunu ders olarak okutmu\u015ftur. Tun\u00e7, din felsefesinin din meselesinin metodlu bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ve muhakeme ile ayd\u0131nl\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmaya, anlay\u0131\u015f s\u00fczgecinden ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fan bir sistem oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Kendisi Dar\u00fclf\u00fcnunda verdi\u011fi \u201cDin Felsefesi\u201d derslerinin notlar\u0131n\u0131 g\u00fcncellemi\u015f ve bir ara\u015ft\u0131rma yaz\u0131s\u0131 olarak \u201c\u0130ncelemeler\u201d ad\u0131 alt\u0131nda o d\u00f6nemin bir dergisinde yay\u0131nlatm\u0131\u015ft\u0131r. Bu eserle, sistematik d\u00fc\u015f\u00fcnceye dair \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 aktarm\u0131\u015ft\u0131r. Din felsefesinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n gereklili\u011fini, \u201c\u0130lim i\u00e7in laz\u0131m olan tenkid duygusunu felsefe geli\u015ftirdi\u011fi gibi; din duygusunun, din hayat\u0131n\u0131n etrafl\u0131 bir \u015fuurla anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 k\u00f6kle\u015ftirecek olan da din felsefesidir\u201d iddias\u0131n\u0131ortaya koymu\u015ftur. Bu sebeple Tun\u00e7, dinin \u00f6z\u00fcne yani ruhuna n\u00fcfuzun ancak din felsefesiyle olabilece\u011fini, ruh ve manas\u0131n\u0131n bununla anla\u015f\u0131labilece\u011fini aktarm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u015eekip Tun\u00e7\u2019a g\u00f6re felsefe insan\u0131n b\u00fct\u00fcn bir ger\u00e7ekle alakas\u0131n\u0131 inceler. Din felsefesi ise insan\u0131n varl\u0131kla olan alakas\u0131n\u0131 inceler. Tun\u00e7 bu inceleme t\u00fcr\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f duyularla de\u011fil kalp ve vicdan g\u00f6z\u00fcyle alakal\u0131 olabilece\u011fini belirtir. Ki burada da din felsefesi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan di\u011fer d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden ayr\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ona g\u00f6re; dini telakkilerin i\u00e7eri\u011fini kavrayan ve a\u00e7\u0131klayan ruhtur.<\/p>\n
D\u00fcnyaya g\u00f6nderili\u015fimizden itibaren varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n gayesini arama mecburiyetindeyiz. F\u0131trat\u0131m\u0131za kodlanan \u201cinanma\u201d gere\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak, varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 her anlamda bir nizam \u00e7er\u00e7evesinde, kurallar b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ya\u015fatan bir dine mensup olmak kayd\u0131yla s\u00fcrd\u00fcrmek, insan\u0131n d\u00fcnya ve ahirette saadeti ve huzuru bulabilmesinin ilk \u015fartlar\u0131ndan. \u0130nan\u00e7, insan\u0131n olmazsa olmaz\u0131d\u0131r. Ondan ayr\u0131 olan insan\u0131n insanca ya\u015famayla ili\u015fi\u011fi de kesilmi\u015f demektir. \u0130nan\u00e7, insan\u0131n insan olmas\u0131n\u0131n n\u00fcvelerindendir.<\/p>\n
Yarat\u0131c\u0131 ile yarat\u0131lm\u0131\u015f varl\u0131k ili\u015fkisi her an tezah\u00fcr etmektedir. Din dedi\u011fimiz mefhum da d\u00fcnyada ba\u015f\u0131bo\u015f varl\u0131klar olarak ya\u015fayamayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131n bir tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Yememiz, i\u00e7memiz, giyinmemiz, konu\u015fmam\u0131z, uyumam\u0131z, duymam\u0131z, g\u00f6rmemiz, h\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, esaretimiz, maneviyat\u0131m\u0131z, ibadetlerimiz, iyilik ve k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerimiz, d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz vb k\u0131saca her \u015feyimiz din taraf\u0131ndan tayin edilmi\u015f kurallar ve \u00f6l\u00e7\u00fcler silsilesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. T\u00fcm hal ve hareketlerimizi din tayin eder. Dinin kurallar\u0131na g\u00f6re \u015fekillenir. Toplumsal ahlak, dinden tevar\u00fcs eder. \u201cPeygamberler olmasa, medeniyet olmazd\u0131; insanl\u0131k olmazd\u0131.\u201d (1) Din de olmazd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc dinin k\u0131ymetlerini tamamlayan da Peygamberlerdir. \u0130nsan var olduk\u00e7a din de var olacakt\u0131r. \u0130nsan\u0131 tamamlayan, insani hasletleri \u00f6l\u00e7\u00fclendiren, nizama sokan dindir.<\/p>\n
Varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n gayesi, dinin varl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc hayat\u0131m\u0131z\u0131n t\u00fcm alanlar\u0131nda etki ve yetki sahibidir din. Din felsefesinin ise bu gayeyi incelemek ad\u0131na meydana geldi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. \u0130nsan her an Allah\u2019\u0131 arama ihtiyac\u0131 i\u00e7inde oldu\u011fundan bu ihtiyaca y\u00f6nelik \u00e7e\u015fitli d\u00fc\u015f\u00fcnme \u015fekilleri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan biri de din felsefesi. Din felsefesi insan\u0131n din-inan\u00e7 b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7erisinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bunal\u0131mdan do\u011far. O her halde i\u00e7indeki bo\u015flu\u011fu doldurman\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015fmekte, i\u00e7indeki bo\u015fluktan do\u011fan \u0131st\u0131rab\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli vesilelerle kapatmaya ve doyurmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u00d6zellikle Bat\u0131\u2019daki bu \u0131st\u0131rab daha \u00e7etindir. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck bo\u015fluktad\u0131r.<\/p>\n
Tun\u00e7\u2019a g\u00f6re, din felsefesinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f yahut dinin bir mesele olarak ortaya at\u0131lma sebeplerinden biri Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131ktan alt\u0131 as\u0131r \u00f6nce do\u011fmu\u015f olmas\u0131d\u0131r. \u0130slam\u2019da ise dinin bir mesele olarak konu\u015fulmas\u0131 Mutezile ve E\u015f\u2019ari aras\u0131ndaki m\u00fcnazaralarla ba\u015flar.<\/p>\n
Her ilim, muhtevas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ara\u015ft\u0131rmaya, incelenmeye muhta\u00e7t\u0131r. Hepsinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir tarihi vesika mahiyetinde olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla felsefesinin de b\u00f6yle olmas\u0131 elzemdir. Tun\u00e7, nas\u0131l ki sanat tarihinin v\u00fccut bulmas\u0131ndan dolay\u0131 sanat felsefesi do\u011fmu\u015fsa; din tarihinden dolay\u0131 da din felsefesinin do\u011fdu\u011funu s\u00f6yler. Bir ilmin felsefesi, o ilmin mahiyet ve k\u0131ymetini belirtir. Ona g\u00f6re din felsefesinin de amac\u0131 budur.<\/p>\n
Din felsefesi, felsefe ile ilahiyat aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 noktas\u0131d\u0131r. Her ikisini de inceleyerek yol kat eder. Her ikisine ihtiya\u00e7 duyar. Din felsefesinde, din, kurallar \u00e7er\u00e7evesinde incelenir, metod ve muhakeme ile hareket edilir. Tun\u00e7\u2019a g\u00f6re din k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc de din felsefesi verir. Dinin k\u00fcnh\u00fcne bu felsefe ile var\u0131labilir. Bilindi\u011fi \u00fczere, din felsefesinde dinin kurallar\u0131 de\u011fil dinin \u00f6z\u00fc mevzubahistir. Din felsefesi din hakk\u0131nda bir d\u00fc\u015f\u00fcnme ve tart\u0131\u015fma olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. (2) Dinin tan\u0131m\u0131 yap\u0131l\u0131rken psikolog, ya\u015fanan bir tecr\u00fcbe; sosyolog, i\u00e7timai bir olay; kelamc\u0131, ak\u0131l ve nakille m\u00fcdafaa edilebilen bir sistem \u00e7er\u00e7evesinde meseleye yakla\u015f\u0131r. Filozof ise unsurlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan meseleye yakla\u015f\u0131r. (3)<\/p>\n
Din felsefesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr de mevcuttur. Bunlardan biri Heidegger\u2019dir. Din inanca ba\u011fl\u0131 bir olgu, felsefe ise d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u011fl\u0131 bir olgudur. Heidegger, inanc\u0131n oldu\u011fu yerde felsefenin yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 savunur.<\/p>\n
Bat\u0131l\u0131 pozitivist ak\u0131mlar ise din felsefesinde ele al\u0131nan meselelerin hakikat de\u011feri ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 her defas\u0131nda vurgulam\u0131\u015flar ve dini de felsefe masas\u0131na yat\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Bu ba\u011flamda din felsefesinin varl\u0131\u011f\u0131 takdir g\u00f6rmemi\u015f bilakis tart\u0131\u015fma d\u00fczeyinde kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bat\u0131l\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler din ve felsefenin \u00e7ok\u00e7a ayr\u0131m\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f ve \u00e7at\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve felsefenin her zaman bir ad\u0131m \u00f6nde oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir. Buna mukabil Victor Cousin gibi filozoflar, her \u015feyin din etraf\u0131nda, din i\u00e7in ve din ile olu\u015ftu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdir. Hatta kimi filozoflar felsefenin bile dinden do\u011fdu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir. Bug\u00fcn felsefede ahlak kavram\u0131 bile yine dini muhteva \u00fczerinden \u00e7izilmektedir.<\/p>\n
Bir di\u011fer tarafta ise akl\u0131n dinin merkezinde oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda da v\u00fccut bulmu\u015f ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda Kindi, Farabi, \u0130bn R\u00fc\u015fd gibi filozoflar din ile felsefeyi bir arada tutma \u00e7abas\u0131 i\u00e7ine girmi\u015fler, uzla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu filozoflar da akl\u0131 merkeze alarak hareket etmi\u015fler ve dini ba\u011flam\u0131ndan koparm\u0131\u015flard\u0131r. Dini hakikatler ak\u0131lla a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r ve onlara g\u00f6re; akl\u0131n kabul etmedi\u011fi bir din tasavvur edilemez. Buna g\u00f6re felsefe yapman\u0131n da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011fu ve felsefenin dine g\u00f6t\u00fcrece\u011fi, ikisinin birbirinden ayr\u0131 \u015feyler olmad\u0131\u011f\u0131 gibi anlay\u0131\u015flar tezah\u00fcr etmi\u015ftir. Akl\u0131n k\u0131lavuzlu\u011fu dinin \u00f6tesine ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n
Din felsefesi akl\u0131, imanda yeg\u00e2ne otorite sahibi olarak g\u00f6r\u00fcr. Dine materyalist yakla\u015fan oryantalistler de tamamen akla dayanarak dini ele al\u0131r. Oysa dinin \u00f6z\u00fc ancak ak\u0131l \u00fcst\u00fc tav\u0131rla anla\u015f\u0131labilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam hikemiyat\u0131nda mesele ak\u0131ldan sonra ba\u015flar. Ak\u0131l ba\u011fd\u0131r; i\u015fi tahdit ile tek bir esasa ba\u011flar. H\u00e2lbuki hakikat kendi nefsinde b\u00f6yle bir tahdit ve inhisar\u0131 kabul etmez. (4) Ak\u0131l \u00fcst\u00fc tav\u0131rla ele al\u0131nmayan din, \u015f\u00fcphelere yol a\u00e7acakt\u0131r. Din kavram\u0131na ak\u0131lla yakla\u015fan Bat\u0131, dine tam bir inan\u00e7 halinde bakmamaktad\u0131r. Bat\u0131\u2019da halk\u0131n genel dindarl\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6nemli bulunan di\u011fer inan\u00e7 \u00f6\u011fretilerine kar\u015f\u0131 yayg\u0131n, neredeyse evrensel bir kay\u0131ts\u0131zl\u0131k hakimdir. (5)<\/p>\n
Hristiyanl\u0131k inanc\u0131 \u015f\u00fcpheyle birlikte inan\u0131lan bir din halini alm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim tahrif olmu\u015f bir din olmas\u0131yla birlikte \u00f6l\u00e7\u00fclerini de kaybetmi\u015f bir dindir. \u0130slam inanc\u0131nda ise naslar hususunda \u015f\u00fcpheye yer yoktur. \u015e\u00fcphe iman\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. \u015e\u00fcpheyle inan\u00e7 bir arada bar\u0131nmaz. \u015e\u00fcphesi olan tahkik etmekle m\u00fckelleftir.<\/p>\n
Din felsefesinde ruhu nesnel bir tavra sokan oryantalistler, bu felsefeden umdu\u011funu alamamaktad\u0131r. M\u00fccerret kavramlar, m\u00fc\u015fahhasla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131k\u00e7a; vahiy, peygamber buyruklar\u0131, mucizeler, ibadetler, inan\u00e7lar vb. inceleme konusu olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p akl\u0131n pe\u015finde h\u00fck\u00fcm verici boyutlara ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Din felsefesinin rasyonel bak\u0131\u015f tarz\u0131 akl\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki yollara kap\u0131s\u0131n\u0131 kapatm\u0131\u015ft\u0131r. Netice itibariyle din felsefele\u015ftirilirken, hikmetten ar\u0131nd\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Felsefe akl\u0131 kullan\u0131rken, hikmet, ruh ile al\u00e2kal\u0131d\u0131r. \u00dcstad Necip Faz\u0131l da, hakiki felsefenin vazifesinin fazilet olmas\u0131 gerekti\u011fini isminin ise hikmet olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir.<\/p>\n
Meseleye ak\u0131lla yakla\u015fan ki\u015fi, Tanr\u0131\u2019n\u0131n ve sonsuzun bilinebilece\u011fini ve ak\u0131lla kavran\u0131l\u0131r olabilece\u011fini s\u00f6yler ve tanr\u0131 mefhumu akl\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde \u201chapsedilir\u201d. Ak\u0131l \u00fcst\u00fc yakla\u015f\u0131lan bu meselede ise bilmekten ziyade ya\u015famayla anla\u015f\u0131labilme s\u00f6z konusudur. Bu sebeple ak\u0131lla birlikte metafizik de din felsefesinin konusudur ve temel ilke ise inanmakt\u0131r.<\/p>\n
Aristo tabiat\u00fcst\u00fc bir\u00e7ok vakan\u0131n ilim taraf\u0131ndan bulunabilece\u011fini, ak\u0131llar zinciri i\u00e7erisinde m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini s\u00f6yler. Tun\u00e7, Aristo ve onun gibi d\u00fc\u015f\u00fcnenlerin tabiat\u00fcst\u00fc mefhumlar\u0131 sebepler zincirine ba\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sebepler zincirini s\u0131n\u0131rland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu gibi mefhumlara bi\u00e7ilen tahdit, Tanr\u0131 kavram\u0131n\u0131 da din felsefesinde yapt\u0131klar\u0131 gibi kategorize edecek ve ona mek\u00e2n isnat edecektir. Din felsefesinin bir fikri tasavvur edebilmesi i\u00e7in ona mek\u00e2n isnat etmesinin gereklili\u011fini s\u00f6yleyen Tun\u00e7, bundan dolay\u0131 tanr\u0131n\u0131n da g\u00f6klere oturtuldu\u011funu belirtir. Hinduizm ve Avrupai dinlerde bu b\u00f6yledir. Hatta \u00c7incede Tanr\u0131, Tanju isimlendirilir ve bu olarak g\u00f6klerin efendisi anlam\u0131na gelir.<\/p>\n
Her ne kadar din felsefesini gerekli g\u00f6r\u00fcyorsa da, Tanr\u0131ya bir mekan isnat edilmesinin onu kemalden mahrum etmek oldu\u011funu s\u00f6yler Tun\u00e7. \u00c7\u00fcnk\u00fc Tanr\u0131n\u0131n bir mek\u00e2nda olmas\u0131, onun bir cisim olmas\u0131n\u0131 gerektirir ki, b\u00f6ylece tanr\u0131 insan gibi kusurlu\u00a0 bir varl\u0131k h\u00e2line \u00a0gelir. Bu sebepten hi\u00e7bir yerde olmay\u0131p her yerdedir. Tanr\u0131 telakkisine a\u00e7\u0131kl\u0131k getiren de din felsefesinden ziyade \u0130slam hikemiyat\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Din felsefesinde her ne kadar rasyonel ve objektif \u015fekilde dinin temel ilkeleri ele al\u0131n\u0131yor gibi g\u00f6z\u00fckse de bu her din i\u00e7in de\u011fiklik arz etmektedir. Din felsefesinde herhangi bir dinden ziyade sadece din olgusunun \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Bat\u0131l\u0131 teologlar din felsefesinde her ne kadar dinin temel ilkeleri, kavramlar\u0131, uygulamalar\u0131 gibi ayr\u0131nt\u0131lara girmiyor olsalar da dinden kastedilen Hristiyanl\u0131kt\u0131r. S teologlar nazar\u0131nda de\u011fil, b\u00fct\u00fcn Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda din denildi\u011finde Hristiyanl\u0131k alg\u0131lanmaktad\u0131r. Hali itibariyle din felsefesi de Hristiyanl\u0131k \u00fczerinden \u015fekillenmektedir. Tahrif edilmi\u015f dinlere mensup olan toplumlar din felsefesine daha \u00e7ok ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc sorgulad\u0131klar\u0131 t\u00fcm meselelerin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 dinin kendisinde bulamam\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7e\u015fitli inciller, tevratlar bu soru ve sorunlara kar\u015f\u0131l\u0131k verememi\u015ftir. Evrenin yarat\u0131lm\u0131\u015f olup olmamas\u0131, ezeli ve ebedi olup olmamas\u0131, tanr\u0131n\u0131n bir nesne olup olmamas\u0131, s\u0131fatlar\u0131, fiilleri hep tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle cennet, cehennem gibi mefhumlar devaml\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fma halini alm\u0131\u015ft\u0131r. Deizm, Teizm, Panteizm ve benzeri inan\u00e7 sistemleri de bu problemler vesilesiyle ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Din felsefesi bu a\u00e7\u0131dan belirsizliklerle doludur. Nitekim masaya yat\u0131r\u0131lan dinler de belirsizdir. Bu belirsizlik, sadece \u0130slam\u2019da yoktur. \u0130slam dinine g\u00f6re ak\u0131l ile mutlak hakikate ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir bu sebepten hakikat s\u0131r idrakine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Baz\u0131 m\u00fccerret mefhumlar belirsiz olarak de\u011fil, s\u0131r idraki \u00fczerinden anla\u015f\u0131labilir ve tasavvur edilebilir.<\/p>\n
Ak\u0131lla kavran\u0131labilenlerin d\u0131\u015f\u0131nda din, as\u0131l olarak ak\u0131l \u00fcst\u00fc kavran\u0131lmas\u0131 gerekenleri temsil eder. \u0130slam dini de b\u00f6yle anla\u015f\u0131labilir. Din felsefesi ak\u0131l ba\u011flam\u0131nda sorgular; fakat metafizik\u00ee ba\u011flamda ele al\u0131nmadan bir din tam anlam\u0131yla anla\u015f\u0131lamaz.<\/p>\n
Din felsefesi Bat\u0131l\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin Hristiyanl\u0131\u011fa olan g\u00fcvensizliklerinden do\u011fmu\u015ftur. Daha sek\u00fclerist yakla\u015f\u0131mlar\u0131 dine giydirme pe\u015fine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fler ve alabildi\u011fince serbest b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130slam dininde ise ilk ba\u015fta iman gelir. \u015e\u00fcpheye yer b\u0131rakmaz. Bat\u0131da din felsefesine nazaran \u0130slam aleminde din felsefesinin yerini kelam, akaid, hadis, f\u0131k\u0131h ve tefsir gibi kaynaklar te\u015fkil etmi\u015f ve gerekli ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u0130ki d\u00fcnya i\u00e7in ayn\u0131 felsefenin varl\u0131\u011f\u0131 uyumlu de\u011fildir. Bu sebeple \u015eekip Tun\u00e7\u2019un bizde de din felsefesi olmal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinden ziyade \u0130slam kaynaklar\u0131n\u0131n bu alanda yeterli miktarda eserlerinin ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n mevcut oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. \u0130slam hikemiyat\u0131 yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz mezk\u00fbr ilimlerle din felsefesinin sordu\u011fu sorular\u0131 ve arad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm cevaplar\u0131 kendi b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131r\u0131yor ve kar\u015f\u0131l\u0131yor. Tun\u00e7\u2019un s\u00f6z\u00fcyle \u0130slam aleminin din felsefesini 150 (\u015fimdi 200) sene sonra konu\u015fmaya ba\u015fl\u0131yor olmas\u0131, bir eksiklikten veya felsefe yapamamaktan de\u011fil, ihtiya\u00e7 duymamaktan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Kaynak<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Ayl\u0131k Dergisi 193. Say\u0131, Ekim 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Mustafa \u015eekip Tun\u00e7 1959 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan \u201cBir Din Felsefesine Do\u011fru\u201d isimli ara\u015ft\u0131rma eserini, d\u00f6neminde okullarda verdi\u011fi dersler aras\u0131ndan toparlam\u0131\u015f ve \u00f6mr\u00fcn\u00fcn vefa etti\u011fi zaman zarf\u0131nda -her ne kadar bitmemi\u015f olsa…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"ppma_author":[14,19],"class_list":["post-1024","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar","author-admin","author-taha-inci","no-post-thumbnail"],"yoast_head":"\n\n