{"id":1010,"date":"2020-09-01T16:37:15","date_gmt":"2020-09-01T16:37:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?p=1010"},"modified":"2025-04-01T16:38:40","modified_gmt":"2025-04-01T16:38:40","slug":"prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/","title":{"rendered":"Prof. Dr. Ali Satan: \u201cLozan Yeniden Ele Al\u0131nabilir!\u201d"},"content":{"rendered":"

Sultan Vahdettin \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan bir \u015fahsiyet. Cumhuriyet rejiminin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla beraber ihanetle su\u00e7lanan bir Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131. Y\u0131ld\u0131z’da ger\u00e7ekle\u015fen Sultan Vahdettin-Mustafa Kemal g\u00f6r\u00fc\u015fmesi malum. Tarih\u00ee belgelerle b\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015fmenin oldu\u011fu sabit… M. Kemal’i Anadolu’ya g\u00f6nderip, Mill\u00ee M\u00fccadele’yi ba\u015flatan\u0131n da o oldu\u011fu biliniyor. \u00dcstad Necip Faz\u0131l\u2019\u0131n, “Vatan Dostu Sultan Vahid\u00fcddin” diye bir kitab\u0131 var. Sizce Sultan Vahdettin nas\u0131l bir \u015fahsiyettir?<\/strong><\/p>\n

\u00d6ncelikle meseleyi tarih\u00ee kahramanlar ve hainler tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karmam\u0131z gerekiyor. Kahraman yahut hain aramak, durumu ya da tarihi anlama noktas\u0131nda s\u0131k\u0131nt\u0131ya sokuyor. Son y\u00fczy\u0131ld\u0131r tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z mevzular da bu parantezin i\u00e7erisinde maalesef. Yak\u0131n d\u00f6nem tarihimize sa\u011fl\u0131kl\u0131 yakla\u015fam\u0131yoruz… H\u00e2diseye serinkanl\u0131 bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman \u015funu s\u00f6yleyebilirim ki, bir Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131n\u0131n hain olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Vahdettin, bir k\u0131r\u0131lma noktas\u0131d\u0131r…. \u0130stanbul’dan Ankara’ya, y\u00e2ni Osmanl\u0131’dan Cumhuriyet\u2019e ge\u00e7i\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla, padi\u015fah bir kopu\u015fu da temsil etmektedir. Bu bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Eskiden kopu\u015f oldu\u011fu i\u00e7in “hain!” diye yarg\u0131lamalar oldu, oluyor da. Aradan y\u00fczy\u0131l ge\u00e7tikten sonra, h\u00e2l\u00e2 ayn\u0131 s\u00f6ylem ve kavramlar\u0131 kullanmak zorunda de\u011filiz. Bug\u00fcn, daha \u00f6nyarg\u0131s\u0131z, h\u00e2diselerin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlamam\u0131z l\u00e2z\u0131m. Sultan Vahdettin, g\u00f6reve geldi\u011fi zaman (Temmuz 1918) zor bir d\u00f6nemdi. Y\u00e2ni harbin sonu, koskoca bir d\u00fcnya sava\u015f\u0131 bitti, birka\u00e7 ay sonra da imparatorlu\u011fun teslimi s\u00f6z konusu…<\/p>\n

Bu \u015fartlar alt\u0131nda, hangi kahraman ya da lider ne yapabilir? D\u00fcr\u00fcst\u00e7e soral\u0131m bu soruyu kendimize. \u0130stanbul’da \u015fu kadar d\u00fc\u015fman askeri var, d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck donanmalar\u0131na sahip \u0130ngiliz ve Frans\u0131zlar \u0130stanbul’a demirlemi\u015f vaziyette. Sizin h\u00fck\u00fcmetinizden sabah-ak\u015fam rapor istiyor… Sizin bu \u015fartlara g\u00f6re bir \u015fey yapman\u0131z l\u00e2z\u0131m… Ne yapabilirsiniz?.. Vahdettin’in hareket alan\u0131 i\u015fte b\u00f6yleydi, en zor s\u00fcre\u00e7ti. Burada \u0130tilaf Devletleri’ni idare etmek, millete g\u00fcven vermek, ayn\u0131 zamanda mill\u00ee haysiyetimizi koruyacak bir anla\u015fmay\u0131 da bu ortamdan \u00e7\u0131kartmak l\u00e2z\u0131md\u0131. Osmanl\u0131’ya nefes ald\u0131rabilme m\u00fccadelesi!.. Biz, stratejiyle taktikleri kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yoruz… Genel olarak strateji nedir? Mill\u00ee haysiyetimizi koruyacak bir bar\u0131\u015f antla\u015fmas\u0131 yapmak… Y\u00e2ni Osmanl\u0131 devletini yeniden m\u00fcstakil h\u00e2le getirip, bu s\u00fcre\u00e7ten d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131karmak. \u015eimdi bu genel stratejimiz. Bu \u00e7er\u00e7evede birtak\u0131m taktikler yap\u0131l\u0131yor… \u0130tilaf Devletleri’yle tabi\u00ee ki g\u00f6r\u00fc\u015feceksiniz. Temsilcileriyle masaya oturacaks\u0131n\u0131z, birtak\u0131m m\u00fcnasebetler olacak, olmu\u015ftur da. Burada herhangi bir takti\u011fe bakarak, “Sultan Vahdettin, \u0130tilaf Devletleri’nin komutan\u0131yla \u015funu konu\u015ftu, falancayla bunu konu\u015ftu!” gibi ifadelerle, meseleyi asl\u00ee noktas\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131p, onun \u00fczerinden tarih okunursa, orada “ihanet” de olur, ba\u015fka bir \u015fey de.<\/p>\n

Resm\u00ee tarih bu de\u011fil mi?<\/strong><\/p>\n

Tabi\u00ee, onu arz ediyorum. S\u00fcreci do\u011fru okumak i\u00e7in, tamam\u0131na bakmam\u0131z l\u00e2z\u0131m. Buradaki genel duru\u015f Osmanl\u0131’n\u0131n kurtulu\u015fudur. \u0130stanbul i\u015fgal alt\u0131nda, temsilcilerle birtak\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fmeler y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. \u0130\u015fin do\u011fas\u0131nda var bu. G\u00f6r\u00fc\u015fmelerin bizi bir yere vard\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131nca Erkan-\u0131 Harbiye -y\u00e2ni Osmanl\u0131 Genel Kurmayl\u0131\u011f\u0131- ve saray Nisan 1919’dan itibaren Anadolu’da bir direni\u015f hareketinin l\u00fczumuna inand\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc, m\u00fctarekeden sonra yap\u0131lan b\u00fct\u00fcn jestler, gitmeler, gelmeler bizim iyi netice alabilece\u011fimiz bir \u015fey \u00e7\u0131karmad\u0131 ortaya. Art\u0131k, Osmanl\u0131 i\u00e7in Anadolu’da bir hareketin ba\u015flamas\u0131 l\u00fczumlu h\u00e2le geliyor ve m\u00fccadele ba\u015fl\u0131yor. Bundan sonraki s\u00fcre\u00e7 de m\u00e2lum, Mustafa Kemal’in ve kararg\u00e2h\u0131n\u0131n Anadolu’ya ge\u00e7irilmesi s\u00f6z konusu. Sadece Mustafa Kemal de\u011fil, \u015fahsa \u00f6zel bir durum de\u011fil y\u00e2ni. Hat\u0131rlatal\u0131m… Kuvvetli komutanlar Anadolu’ya ge\u00e7irildi, hareket ba\u015flat\u0131ld\u0131. Burada Sultan Vahdettin’i ihanetle su\u00e7layabilece\u011fimiz herhangi bir \u015fey yok!<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201c5816 Tarih\u00e7ilerinin \u00d6n\u00fcnde Engeldir.\u201d<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00dcstad Necip Faz\u0131l’\u0131n mevzuyla al\u00e2kal\u0131 kitab\u0131ndan bahsettik. Bu eser m\u00fcnasebetiyle hat\u0131rlatal\u0131m, kitapta herhangi bir hareket olmamas\u0131na, \u00e7e\u015fitli kaynaklardan terkib edilmesine mukabil 5816 say\u0131l\u0131 kanundan ceza alm\u0131\u015ft\u0131 \u00dcstad… Bu kanunun varl\u0131\u011f\u0131, tarihin objektif bir \u015fekilde anlat\u0131l\u0131p-anla\u015f\u0131lmas\u0131na engel olmuyor mu?<\/strong><\/p>\n

5816 say\u0131l\u0131 “Atat\u00fcrk’\u00fc koruma kanunu” \u00e7\u0131karken de \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Mecliste yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde, bunun l\u00fczumlu olmad\u0131\u011f\u0131, zaten h\u00e2lihaz\u0131rdaki kanunlar\u0131n yeterli oldu\u011fu ifade edilmi\u015fti. Hepimiz kanunun korumas\u0131 alt\u0131nday\u0131z, kimse kimseye hakaret edemez ki. Dolay\u0131s\u0131yla “\u015fah\u0131sa \u00f6zel bir kanun \u00e7\u0131kart\u0131lamaz!” denilmi\u015fti. O g\u00fcnk\u00fc mecliste (1951) \u00e7ok ciddi tart\u0131\u015fmalar olmu\u015ftu. Arg\u00fcmanlardan bir tanesi de \u015fu, “tart\u0131\u015f\u0131lamaz, ele\u015ftirilemez, hatta ara\u015ft\u0131r\u0131lma dahi yap\u0131lamaz h\u00e2le getirirsiniz!” diye ifadeler… Bahsetti\u011fimiz kanun y\u00fcz\u00fcnden tarih\u00e7iler, bu meseleyi ara\u015ft\u0131rmaz h\u00e2le gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Maalesef. <\/strong><\/p>\n

Netameli bir mesele, konjonkt\u00fcre g\u00f6re kanunlar i\u015fletilmi\u015ftir. Bu kanunun nas\u0131l vurguland\u0131\u011f\u0131na da bakt\u0131m bir ara. Mesela, s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 zamanlarda, darbe s\u00fcre\u00e7lerinde 5816 i\u015fletilmi\u015f. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu alandan \u00e7ekilmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. H\u00e2l b\u00f6yleyken, insanlar\u0131 su\u00e7layamay\u0131z. \u015eahs\u00ee kanaatim de, bu kanunun art\u0131k kald\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde. Tarihi anlayabilmemiz i\u00e7in bu korkunun ortadan kalkmas\u0131 gerek. Gereksiz kanun. 1950’li y\u0131llarda hangi gerek\u00e7elerle 5816’n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Art\u0131k 2020’lerdeyiz, T\u00fcrkiye’de Mustafa Kemal’i koruma kanunu olmamal\u0131. Bizim karar verebilece\u011fimiz bir husus de\u011fil. Bilimsel olarak, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u00e7ekindi\u011fi bir alan olmu\u015ftur. Bunu konu\u015fuyor olmam\u0131z bile, bu alandaki \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Buras\u0131 siyas\u00ee a\u00e7\u0131dan girip \u00e7\u0131k\u0131lan bir aland\u0131r. Her s\u00f6z\u00fcm\u00fcz siyasalla\u015fabilir, hemen mahkum edilebiliriz. Ortam\u0131n sakinle\u015fip, objektifle\u015fmesi l\u00e2z\u0131m diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130nsan, insan\u0131 hakaret etmeden ele\u015ftirebilir, ele\u015ftirebiliriz.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cMill\u00ee M\u00fccadele Osmanl\u0131\u2019ya Sad\u0131k Y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc!\u201d<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Mill\u00ee M\u00fccadele d\u00f6neminde, yan\u0131lm\u0131yorsak \u00e7e\u015fitli yerlerde otuz civar\u0131nda irili-ufakl\u0131 kongre yap\u0131ld\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7 itibariyle mevzubahis kongrelerin hilafetle bir problemi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. I. Meclis’i, III. Me\u015frutiyet olarak yorumluyorsunuz. I. Meclis\u2019te rejime dair bir g\u00fcndem yok fakat II. Meclis ile beraber b\u00f6yle bir mesele ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. I. ve II. Meclis’in yap\u0131lar\u0131 ile, o s\u00fcre\u00e7te ya\u015fananlar \u00e7er\u00e7evesinde rejimle y\u00e2ni hilafetle sorunun nas\u0131l ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z? \u0130ki meclis aras\u0131ndaki fark nedir? <\/strong><\/p>\n

Mondros M\u00fctarekesi’nden be\u015f g\u00fcn sonra Kars’ta \u0130sl\u00e2m \u015e\u00fbras\u0131 topland\u0131. Devam etti… 1918-1920 aras\u0131nda benim tesbit etti\u011fim otuz bir ayr\u0131 kongre var… Bunlar karar alm\u0131\u015flar!.. Bununla al\u00e2kal\u0131 bir kitab\u0131m bask\u0131da, \u00e7\u0131kmak \u00fczere… Kararlar\u0131 bir araya getirdim, toplu h\u00e2lde bast\u0131k in\u015fallah. Kim, nerede, ne demi\u015f, dertleri neymi\u015f, kimlermi\u015f… Bu sayg\u0131de\u011fer bir i\u015f, en zor zamanlarda, insanlar on y\u0131l sava\u015ft\u0131ktan sonra “b\u0131kt\u0131k!” demeyip, “nerede kalm\u0131\u015ft\u0131k?” diye toplan\u0131p m\u00fccadele karar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015f. Hemen hemen hepsinde de silahl\u0131 m\u00fccadele karar\u0131 var. Ayr\u0131ca bu kongrelerin hepsinde, Osmanl\u0131 vatan kavram\u0131 da var. Maalesef, literat\u00fcrde bunlara yerel kongreler deniliyor. Halbuki bunlar yerel olmakla beraber hedef itibariyle genel kongreler. Y\u00e2ni \u201csadece Ak\u015fehir\u2019i kurtaral\u0131m\u201d yahut da \u201cKars\u2019\u0131 kurtaral\u0131m\u201d demiyorlar. Bu kongrelerin fikriyat\u0131 da I. Meclis\u2019e ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Temsilciler I. Meclis\u2019e ge\u00e7mi\u015ftir. Bunlar, T\u00fcrkiye\u2019de m\u00fcstakil ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir yap\u0131n\u0131n yeniden kurulmas\u0131n\u0131 istemi\u015f. Kararlar\u0131na yine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hi\u00e7birinin \u0130stanbul (Osmanl\u0131) ile sorunu yoktu. Varolan rejimle devam etme kanaati, fikir kuvveti vard\u0131. \u015eunu da hat\u0131rlatmakta fayda var, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 bitti\u011finde Almanya, Macaristan, Avusturya ordusu ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Hepsinde kendi y\u00f6netimlerine kar\u015f\u0131 muazzam \u015fekilde isyan hareketleri vard\u0131. Bizim m\u00fcttefikimiz olan, beraber sava\u015fa girdi\u011fimiz ve kaybeden \u00fclkeler y\u00e2ni… Kendi rejimine kar\u015f\u0131 olmayan istisna Osmanl\u0131 ordusu… Ordu, hanedan\u0131na ve rejimine kar\u015f\u0131 herhangi bir isyan hareketi yapm\u0131yor, aksine padi\u015fah\u0131 ve rejimi etraf\u0131nda kenetlendi. Fark\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6z\u00fckmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir… Unutmayal\u0131m ki, I. Meclis fikri de esas itibariyle Osmanl\u0131 me\u015frutiyetinin devam\u0131ndan ibarettir. Y\u00e2ni I. Meclis\u2019i Ankara\u2019da istemi\u015fiz. 1860\u2019dan bu yana T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7al\u0131\u015fan meclis var. 1908\u2019den itibaren T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok partililikten bahsedebiliriz. Ve Anadolu sath\u0131ndaki M\u00fcd\u00e2faa-i Hukuk Hareketi bir yandan direni\u015fi \u00f6rg\u00fctlerken, \u00f6b\u00fcr yandan da anayasan\u0131n gerektirdi\u011fi se\u00e7imlerin yap\u0131lmas\u0131 fikrini de m\u00fcdafaa etti. 1876 anayasas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde m\u00fccadele y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc. Meclis kapat\u0131ld\u0131ktan sonra k\u0131rk be\u015f g\u00fcn i\u00e7erisinde yahut \u00fc\u00e7 ay i\u00e7erisinde meclisin a\u00e7\u0131lmas\u0131 l\u00e2z\u0131m. Meclis kapat\u0131l\u0131nca, o y\u00fczden Ankara ile \u0130stanbul aras\u0131nda Amasya Mutabakat\u0131 yap\u0131larak se\u00e7imlerin yap\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. 1919 se\u00e7imleri yap\u0131ld\u0131, akabinde de \u0130stanbul\u2019da meclis a\u00e7\u0131ld\u0131. \u0130stanbul\u2019daki Osmanl\u0131 Mebusan Meclisi, Mart 1920\u2019de \u00e7al\u0131\u015famaz h\u00e2le gelince, Osmanl\u0131 Me\u015frutiyet Meclisi \u00fcyeleri yeni bir se\u00e7imle Ankara\u2019ya ge\u00e7ti. \u0130stanbul\u2019da \u00e7al\u0131\u015famayan meclis Ankara\u2019da a\u00e7\u0131ld\u0131. Buras\u0131 \u00f6nemli bir ayr\u0131lma noktas\u0131. Meclis ba\u015fkent d\u0131\u015f\u0131nda a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oldu. \u00d6b\u00fcr taraftan da bunun devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011funu da g\u00f6rmek l\u00e2z\u0131m. O y\u00fczden meclis a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, Osmanl\u0131 Mebusan Meclisi hukukuna ve i\u00e7 t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcne g\u00f6re a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stanbul\u2019da hangi g\u00fcndemle topland\u0131ysa, Ankara\u2019da da o g\u00fcndemle toplanmaya devam etmi\u015ftir. Meclisin ald\u0131\u011f\u0131 ilk karar me\u015fhur hayvan vergisi karar\u0131d\u0131r. Halbuki yeni bir meclisin alaca\u011f\u0131 ilk karar o de\u011fildir. Fakat \u0130stanbul meclisinde orada kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Ankara meclisi de a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman oradan devam etmi\u015ftir. \u00d6nemli bir husus da meclis a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman padi\u015faha ba\u011fl\u0131yd\u0131. Padi\u015faha ba\u011fl\u0131l\u0131k telgraflar\u0131 bildirilmi\u015ftir. Bundan dolay\u0131 Ankara i\u00e7in, \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Me\u015frutiyet tan\u0131mlamas\u0131 vard\u0131r. I. Meclis esas itibariyle \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Me\u015frutiyet\u2019tir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hem Anayasa itibariyle Osmanl\u0131\u2019ya t\u00e2bidir, hem de padi\u015faha sayg\u0131l\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bir ayr\u0131\u015fma de\u011fil, devaml\u0131l\u0131k vard\u0131. Ankara\u2019n\u0131n yeni zaferler kazan\u0131yor olmas\u0131, kuvvetlenmesi ve orduyu yeniden in\u015fa etmesi, Ankara\u2019n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc geni\u015fletmi\u015ftir. Bu geni\u015fleyen g\u00fc\u00e7, son b\u00fcy\u00fck taarruzla beraber zirveye ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. 200 bin ki\u015filik kuvvet ve b\u00fcy\u00fck bir zaferle beraber Anadolu, Yunanl\u0131lar\u0131n elinden kurtar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ele ge\u00e7irilmi\u015f olan iktidar\u0131n yeniden \u0130stanbul ile payla\u015f\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemi\u015ftir. B\u00fcy\u00fck taarruzdan sonra Refet Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u0130stanbul\u2019a gelerek Sultan Vahdettin ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri vard\u0131r. Ankara\u2019n\u0131n Sultan Vahdettin\u2019e birtak\u0131m teklifleri var, o tekliflerden biri bildi\u011fimiz kadar\u0131yla saltanats\u0131z hilafet teklifidir. Nitekim Refet Pa\u015fa \u0130stanbul\u2019a geldi\u011finde art\u0131k padi\u015faha halife olarak hitap ediyordu, padi\u015fah olarak de\u011fil. Zaferi kazanan komutanlar\u0131n kendi aralar\u0131nda bir mutabakat yapt\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. \u201cArt\u0131k \u0130stanbul hilafet merkezi olsun, siyas\u00ee otorite tamamen bizim elimizde bulunsun.\u201d diye.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cHalife Siyasetten Mahrum Olamaz!\u201d<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Bu hilafet m\u00fcessesesinin tabiat\u0131na ayk\u0131r\u0131 bir durum de\u011fil mi? Neticede hilafet m\u00fcessesesi siyas\u00ee olarak M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hamili\u011fi iddias\u0131nda olan, bir devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n elde etti\u011fi unvan. Hilafetin tabiat\u0131 b\u00f6yle de\u011fil mi?<\/strong><\/p>\n

Hilafet ciddi bir g\u00fc\u00e7. Halife, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n devlet ba\u015fkan\u0131na verdikleri isim. Siyasetten mahrum bir halife olamaz. Yavuz Sultan Selim\u2019in hilafeti M\u0131s\u0131r\u2019dan ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ediyoruz, oradaki Abbasi halifesinin siyas\u00ee g\u00fcc\u00fc yoktu ama m\u00fcessese olarak hilafet vard\u0131. Ankara ve Ankara\u2019n\u0131n s\u00f6zc\u00fcleri saltanat\u0131n ilgas\u0131 s\u00fcrecinde, hilafet ve saltanat\u0131n ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n dinen de \u00e7ok makbul bir \u015fey oldu\u011funu savundular. \u0130smet Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u201cArkas\u0131nda meclisi olan bir halifemiz var, bunu kimse bizden ay\u0131ramaz.\u201d diye g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc var. Ama siyasetin kirli i\u015fleriyle de kirlenmemi\u015f bir halife olmas\u0131 l\u00e2z\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc siyaset kirli ve d\u00fcnyevi bir \u015feydir. Halbuki halife makam\u0131 y\u00fcce bir makamd\u0131r bunlardan \u00e2z\u00e2de bir halifemiz olsun diye saltanat ile hilafetin ayr\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecinde bu tez i\u015flenmi\u015ftir ve kabul edilmi\u015ftir. 1922\u2019nin Kas\u0131m ay\u0131nda bu tezi savunanlar ilgin\u00e7 bir \u015fekilde 1924 y\u0131l\u0131n\u0131n Mart ay\u0131nda aksini savunacaklard\u0131r. Hilafet ile saltanat\u0131n ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n dinen sorun olmayaca\u011f\u0131n\u0131 savunan z\u00fcmreler, hilafetin ilgas\u0131 s\u00fcrecine geldi\u011fimiz zaman bu defa \u201c\u0130sl\u00e2m\u2019da b\u00f6yle bir \u015fey olmaz, halife dedi\u011fimiz zat devlet ba\u015fkan\u0131d\u0131r ve siyaseti de elinde tutmas\u0131 gerekir.\u201d tezini savunmaya ba\u015flad\u0131lar. \u201cHalbuki, siyaset bir tarafta, hilafet bir tarafta iki ayr\u0131 kurum ve iki ayr\u0131 ki\u015fide b\u00f6l\u00fcnmesi \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n Vatikanla\u015fmas\u0131, Papala\u015fmas\u0131 demektir. Bu kati surette caiz de\u011fildir. \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n ruhuna uygun olan, bu makam\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131klamalar yapt\u0131lar. Hilafetin ilgas\u0131, \u0130sl\u00e2m\u00ee arg\u00fcmanlarla olmu\u015ftur. Laikli\u011fin \u201cl\u201dsi yoktur. B\u00fct\u00fcn zab\u0131tlara bakarsan\u0131z gayet \u0130sl\u00e2m\u00ee gerek\u00e7elerle hilafet makam\u0131 m\u00fclgad\u0131r. Oradaki de\u011fi\u015fim ne olmu\u015ftur? \u015eudur; \u201cHilafet kald\u0131r\u0131l\u0131rken Halife dedi\u011fimiz gibi devlet ba\u015fkan\u0131 ise, Ankara\u2019da devlet ba\u015fkan\u0131 var zaten. Se\u00e7ilmi\u015f cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z var. Halife ne yapar? \u0130sl\u00e2m h\u00fck\u00fcmlerini icra eder, \u015fer\u2019i \u015ferifi uygular. TBMM kurulu\u015f amac\u0131 gere\u011fi \u015fer\u2019i \u015ferifi uygulamakla m\u00fckellef. O tarihte zaten Anayasa\u2019da devletin dini \u0130sl\u00e2m yaz\u0131yor. Bu \u015fartlar alt\u0131nda Ankara\u2019da h\u00fck\u00fcmet ve devlet ba\u015fkan\u0131 var, bide bu \u0130sl\u00e2m\u00ee g\u00f6revleri yapmak \u00fczere var olan bu yap\u0131 burada dururken, \u0130stanbul\u2019da ayr\u0131ca bir makama gerek var m\u0131d\u0131r?\u201d diye soruluyor. \u201cO zaman gerek yok.\u201d diyorlar. Biz zaten bunu deruhte ediyoruz. O y\u00fczden o kanunda cumhuriyet ve meclisin \u015fahs\u0131 manevisinde m\u00fcndemi\u00e7 olan ifadesi oluyor. \u201cBurada zaten halifenin g\u00f6revini ifa eden bir sistem var iken, ayr\u0131ca bir halifeye, \u015fahsa ihtiya\u00e7 var m\u0131, yok. O zaman halifelik makam\u0131na gerek yok hilafeti zaten biz icra ediyoruz.\u201d diyorlar. Bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde hilafetin ilgas\u0131 ger\u00e7ekle\u015fiyor. Meclisten de \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir itiraz gelmiyor. Tabi\u00ee hem Cumhuriyetin ilan\u0131n\u0131 hem de hilafetin ilgas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren II. Meclis\u2019tir. T\u00fcrkiye\u2019yi yeniden istikbaline kavu\u015fturan I. Meclis\u2019imizdir, kendini fesh etmi\u015f ve yeniden se\u00e7ime gitmi\u015ftir. Akabinde yeni bir meclis olu\u015fturulmu\u015ftur. I. ve II. meclisin farklar\u0131ndan bahsedecek olursak, I. Meclis kendi b\u00f6lgesinden temay\u00fcz etmi\u015f ki\u015filerin b\u00f6lgesinde se\u00e7ilerek geldi\u011fi demokratik bir meclis havas\u0131ndad\u0131r. \u00c7ok \u00e7e\u015fitli fikirlerin, g\u00f6r\u00fc\u015flerin oldu\u011fu ama partinin olmad\u0131\u011f\u0131 bir meclisti. Parti meselesini b\u00f6l\u00fcnme olarak alg\u0131lam\u0131\u015flard\u0131r, \u00f6yle de tezah\u00fcr eder. \u201c\u015eimdi parti zaman\u0131 de\u011fil, m\u00fccadele zaman\u0131.\u201d diyerek parti zaman\u0131 ertelenmi\u015ftir. Yeniden partile\u015fme zafer kazan\u0131ld\u0131ktan sonra art\u0131k siyas\u00ee m\u00fccadele yap\u0131labilir diye hem Cumhuriyet Halk F\u0131rkas\u0131 akabinde yine ayn\u0131 Anayasa\u2019ya ve ayn\u0131 siyasal partiler kanununa g\u00f6re Terakkiperver kurulacakt\u0131r. Ama II. Meclis\u2019in fark\u0131, II. Meclis M. Kemal\u2019in iradesinin yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 bir meclisti. Adaylar\u0131n Ankara\u2019dan belirlendi\u011fi bir meclis. I. Meclis\u2019te adaylar Ankara\u2019dan belirlenmemi\u015ftir. Ama II. Mecliste mebus adaylar Ankara\u2019dan belirlenmi\u015ftir ve M. Kemal\u2019de adaylar\u0131n belirlenmesinde son derece etkin bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. I. Mecliste M. Kemal\u2019in kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kan muhalif gruplar II. Meclis kuruldu\u011funda tasfiye olmu\u015ftur.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201c\u0130ngilizler \u0130stedi\u011fini Alm\u0131\u015ft\u0131\u201d<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Biraz \u00f6nce \u201cYunanl\u0131lar en az\u0131ndan Anadolu\u2019dan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131.\u201d dediniz, Mill\u00ee M\u00fccadele\u2019de temel itibariyle bizim sava\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z Yunanl\u0131lar de\u011fil mi?\u00a0 <\/strong><\/p>\n

\u0130ngiltere ve Fransa gibi emperyalist devletler ta\u015feron kullanmay\u0131 \u00e7ok iyi biliyorlar. Kendi nam ve hesab\u0131na \u00e7al\u0131\u015facak ve \u00f6lecek adam\u0131 ya bulup getiriyorlar ya da gelmesini sa\u011fl\u0131yorlar. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00e7ok say\u0131da s\u00f6m\u00fcrge \u00fclkelerinden insanlar, Afrikal\u0131lar, Hindistanl\u0131lar vs. bunlar i\u00e7in sava\u015ft\u0131lar.<\/p>\n

\u00dcstelik M\u00fcsl\u00fcman insanlar.<\/strong><\/p>\n

\u0130yi s\u00f6ylediniz. Paris\u2019teki caminin yap\u0131lma hik\u00e2yesi budur, Me\u015fhur Paris Camii. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131nda Fransa i\u00e7in sava\u015fan M\u00fcsl\u00fcmanlara bir te\u015fekk\u00fcr mahiyetinde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Fransa o co\u011frafyalara h\u00e2kimdi, bug\u00fcnlerde de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz emperyalist yakla\u015f\u0131m o g\u00fcnlere dayan\u0131yor. Bu y\u00fczden bunlar\u0131 kulland\u0131lar ve \u00c7anakkale\u2019de kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131lar. Sava\u015f\u0131n bitimiyle beraber \u0130ngiltere\u2019nin kendi kamuoyu sava\u015f istemiyordu, \u201cYeteri kadar sava\u015ft\u0131k.\u201d dediler. Bu noktada Yunanistan devreye al\u0131nd\u0131 ve \u0130talyanlara ra\u011fmen Yunanistan \u00e7e\u015fitli vaatlerle Anadolu\u2019ya girdi. Bat\u0131 Anadolu ve Trakya\u2019da Yunan i\u015fgalinden bahsediyoruz. Yine belli b\u00f6lgelerde \u0130talyanlar\u0131, Frans\u0131zlar\u0131 ve \u0130ngilizleri g\u00f6r\u00fcyoruz. Bizim sava\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ilk cephe Do\u011fu cephesidir, bunu unutuyoruz. Mill\u00ee M\u00fccadele\u2019de cepheler dedi\u011fimiz zaman akl\u0131m\u0131za hep Bat\u0131 cephesi geliyor ama Do\u011fu cephesi kazan\u0131lmasayd\u0131, Kaz\u0131m Karabekir Pa\u015fa\u2019n\u0131n Ermenilere kar\u015f\u0131 harekat\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 olmasayd\u0131, Bat\u0131\u2019da bu kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olunamayabilirdi.<\/p>\n

Yine ta\u015feron bir g\u00fc\u00e7ten bahsediyoruz.<\/strong><\/p>\n

Evet. Emperyalizm b\u00f6yle bir \u015fey. Yerinde kullanaca\u011f\u0131 adam\u0131 buluyor ve size kar\u015f\u0131 hareketlendiriyor. Yine m\u00fccadelenin g\u00f6rmedi\u011fimiz bir taraf\u0131 da Karadeniz b\u00f6lgesindeki \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir Rum Pontus Hareketi. Rum Pontus Hareketi o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc ki, Sakall\u0131 Nurettin Pa\u015fa komutas\u0131nda merkez ordusu kurulmas\u0131 gerekti. Bir y\u0131l boyunca, bu ordu bununla m\u00fccadele etmek zorunda kald\u0131. Pontus Hareketi bast\u0131r\u0131lmadan, Anadolu\u2019da ba\u015far\u0131 al\u0131namazd\u0131. Bu sa\u011flanm\u0131\u015f oldu, \u0130kinci cephesi de budur. Hen\u00fcz Mill\u00ee M\u00fccadele organizasyonu kurulmadan Frans\u0131zlarla g\u00fcneyde sava\u015f\u0131rken, \u015fehirlerin kendi kendilerini m\u00fcdafaa etti\u011fini g\u00f6rd\u00fck. Fakat, Sakarya Sava\u015f\u0131ndan sonra hem Frans\u0131zlarla, hem de \u0130talyanlarla bir uzla\u015f\u0131 bulundu. T\u00fcrkiye\u2019de, direni\u015f ve ba\u015far\u0131 hik\u00e2yesi g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131nda, \u0130tilaf Devletleri de kendi aralar\u0131nda ayr\u0131\u015f\u0131yor. Orada da bir \u00e7atlak olu\u015fuyor. Bizim diplomasimiz, bu \u0130tilaf Devletlerinin \u00e7atlaklar\u0131ndan, aralar\u0131ndaki ihtilaftan yararlanmak \u00fczerine kuruluyor. Bu anlamda netice de al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stanbul\u2019daki h\u00fck\u00fcmetler de bunun \u00fczerine oynam\u0131\u015flard\u0131r, \u0130ngiliz-Frans\u0131z ihtilaf\u0131ndan yararlanmak, Ankara da bunun \u00fczerine oynam\u0131\u015ft\u0131r ve bundan yararlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eunu da unutmayal\u0131m, Yunanistan\u2019\u0131 destekleyen \u0130ngiltere\u2019dir. G\u00f6r\u00fcnen y\u00fcz Yunanistan olabilir ama arkas\u0131nda \u0130ngiltere\u2019nin, Yunanistan\u2019\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a destekledi\u011fini biliyoruz. Benim yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m \u0130ngiliz y\u0131ll\u0131k raporlar\u0131nda \u015f\u00f6yle bir itiraf c\u00fcmlesi var, \u0130ngiliz komiser \u201cBiz her ne kadar Yunanl\u0131larla T\u00fcrkler aras\u0131nda tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ilan etsek de, asl\u0131nda biz tarafs\u0131z de\u011fildik, Yunanl\u0131lar\u0131 desteklemeye devam ettik.\u201d diye. 1921 veya 1922\u2019de olacak. Aradaki irtibat\u0131n kopmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, burada tart\u0131\u015f\u0131lan husus \u201cT\u00fcrkiye \u0130ngiltere ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmedi.\u201d yani biz \u0130ngilizlerle sava\u015fmad\u0131k.<\/p>\n

\u0130ngiliz-Frans\u0131z ihtilaf\u0131ndan faydalanmaktan bahsettiniz, \u0130ngilizler tek kur\u015fun s\u0131k\u0131lmadan<\/strong> i\u015fgalden nas\u0131l vazge\u00e7tiler, neyin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Cumhuriyet rejimini kabul ettiler?<\/strong><\/p>\n

\u015eu hususu g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamak gerekiyor. Harbe girerken Osmanl\u0131 dedi\u011fimiz co\u011frafya, Anadolu\u2019dan ibaret de\u011fildi. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu I. Cihan Harbine girerken Meri\u00e7 Nehri\u2019nden Basra K\u00f6rfez\u2019ine, Karadeniz\u2019den Hint Okyanusu\u2019na kadar devam eden bir co\u011frafyayd\u0131. Bug\u00fcn Orta Do\u011fu petrolleri dedi\u011fimiz petrollerin hepsi Osmanl\u0131 petrolleriydi. \u0130ngilizler stratejik olarak buradan \u0130stanbul\u2019u kontrol etmek istiyorlard\u0131. Fakat \u0130stanbul\u2019un kontrol edilmesine kar\u015f\u0131 hem Anadolu, hem de Hindistan diren\u00e7 g\u00f6sterdi. \u0130ngiltere, tek ba\u015f\u0131na buray\u0131 kontrol edemeyece\u011fini anlad\u0131 ve \u0130stanbul\u2019u terk etme karar\u0131 ald\u0131. Ama hedef ve stratejik \u00f6nemi haiz olan petrol b\u00f6lgelerini, Irak\u2019\u0131n, Filistin\u2019in, \u00dcrd\u00fcn\u2019\u00fcn \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ald\u0131. Bundan sonra Anadolu\u2019da birtak\u0131m yerleri almak hedefinde yoktu \u0130ngiltere\u2019nin. Yani bu strateji olarak \u00f6nceli\u011fi de\u011fildi. Fakat onun i\u00e7in de \u0130ngiltere sava\u015fmay\u0131 g\u00f6ze almad\u0131 bizimle.<\/p>\n

Zaten istedi\u011fini alm\u0131\u015ft\u0131 y\u00e2ni.<\/strong><\/p>\n

Alm\u0131\u015ft\u0131, yani biz Orta Do\u011fu\u2019yu kaybettik. Yani b\u00fct\u00fcn Orta Do\u011fu petrollerini kaybettik. Ama Bat\u0131da asl\u00ee dedi\u011fimiz yeri de kurtard\u0131k. 1921 y\u0131l\u0131, T\u00fcrklerle Yunanl\u0131lar sava\u015f\u0131yorlar. \u00c7at\u0131\u015fma olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn yoktur neredeyse ve \u0130ngilizler \u015funu s\u00f6yler \u201cDur bakal\u0131m ne yapacaklar?\u201d Yani bekle g\u00f6r politikas\u0131n\u0131 takip ediyorlar. E\u011fer yenilseydik biz Yunanl\u0131lara, \u015f\u00fcpheniz olmas\u0131n ki, \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck yerlerde ya\u015fayacakt\u0131k. Sevr\u2019de Haymana Ovas\u0131 civar\u0131 bize \u00f6ng\u00f6r\u00fclen yer. \u0130stanbul\u2019un olmad\u0131\u011f\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck bir co\u011frafyay\u0131 vereceklerdi. Bug\u00fcnk\u00fc hudutlar\u0131m\u0131z da olmazd\u0131. Bizim zaferimiz, bizim ba\u015far\u0131m\u0131z bize bu hudutlar\u0131 getirmi\u015ftir. Biz, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 4 milyon km kareyle sava\u015fa girdik. 4 milyon km\u2019den bizim Misak-\u0131 Mill\u00ee hudutlar\u0131m\u0131z a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bir milyon 2 bin 590 metre kare falan. Biz diyoruz ki bak\u0131n 4 milyondan 1 milyon 250\u2019ye \u00e7ekilelim. Sevr\u2019de bize verdikleri \u015fey 250-300 bin km kare. \u015eimdi bu 250-300 binden 850 bin km\u2019ye getiriyoruz. 250-300 bine bakarsan\u0131z tabii ki \u00e7ok ciddi bir ba\u015far\u0131 hikayemiz var.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cLozan Yeniden Ele Al\u0131nabilir!\u201d<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Bu bak\u0131mdan o zaman Lozan Sevr\u2019in tashihidir diyebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n

Sevr\u2019in devam\u0131d\u0131r. Baz\u0131 maddeler Sevr\u2019in ayn\u0131s\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc. Uzun bir s\u00fcre\u00e7ten geliyor olay. Paris Bar\u0131\u015f Konferans\u0131\u2019yla beraber 1919\u2019dan itibaren bu bar\u0131\u015f anla\u015fmalar\u0131 haz\u0131rlanmaya ba\u015fl\u0131yor. Biz Sevr Bar\u0131\u015f Anla\u015fmas\u0131n\u0131 Haziran 1920\u2019de imzalad\u0131k, ama onaylanmad\u0131, y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmedi. Sultan Vahdettin nihayetinde onaylamad\u0131. Bu tamamen ortadan kalkm\u0131\u015f bir \u015fey de\u011fildir. Sevr Bat\u0131\u2019n\u0131n tahamm\u00fcl edece\u011fi T\u00fcrkiye hudutlar\u0131d\u0131r. Bizi koymak istedikleri \u00e7er\u00e7eve, g\u00f6rmek istedikleri \u00e7er\u00e7eve, hudut, s\u0131n\u0131r budur. Biz bunu ald\u0131k \u201cbiz buna raz\u0131 de\u011filiz\u201d dedik ve geni\u015flettik. Ama nihayetinde 1914 hudutlar\u0131na da gelemedik.<\/p>\n

Bu bak\u0131mdan b\u00fct\u00fcne bakarsak Lozan bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k oluyor.<\/strong><\/p>\n

Tabii. Sevr\u2019e g\u00f6re bakarsak Lozan\u2019da bir ba\u015far\u0131 hikayesi var. Misak-\u0131 Mill\u00ee\u2019ye g\u00f6re eksikleri olan bir anla\u015fma. Daha \u00f6ncesine bakarsak mukayese etmemiz zor. \u00c7\u00fcnk\u00fc o g\u00fcnk\u00fc \u015fartlara g\u00f6re elimizde olan budur, bundan \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131z netice de budur. Sonu\u00e7 itibariyle \u015funu s\u00f6yleyebiliriz. 200 bin ki\u015filik T\u00fcrkiye\u2019nin, 30 A\u011fustos 1922\u2019de kazand\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rlar bunlard\u0131r. Bu 200 bin ki\u015filik kuvvete dayan\u0131larak Lozan\u2019da yap\u0131lan m\u00fczakerelerle \u00e7izilebilen \u015fey budur. \u00d6b\u00fcr taraf daha fazlas\u0131n\u0131 isterdi. Ben daha fazlas\u0131n\u0131 isterdim; ama bu Lozan Allah kelam\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n

Mustafa Kemal d\u00f6nemi, Cumhuriyetin ilk d\u00f6nemi sanki Allah kelam\u0131 gibi alg\u0131lan\u0131yor; Lozan da bunun i\u00e7inde kabul ediliyor. Bug\u00fcnk\u00fc \u015fartlara g\u00f6re Lozan\u2019\u0131n sorgulanmas\u0131 gerekmiyor mu?<\/strong><\/p>\n

Lozan\u2019\u0131 daha iyi bir anla\u015fmayla de\u011fi\u015ftirme kudret ve g\u00fcc\u00fcne sahipseniz yapal\u0131m. Ve bu yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 da tarih i\u00e7inde. Lozan\u2019a g\u00f6re Hatay bizde de\u011fildir. Ama al\u0131nabilmi\u015ftir. Lozan\u2019a g\u00f6re Bo\u011fazlar bug\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde kati suretle kabul edemeyece\u011fimiz bir surettedir. Uluslararas\u0131 bir kurulun idaresindedir. Ama bu \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Demek ki Lozan\u2019\u0131 imzalayanlar da, uygulayanlar da, eksik b\u0131rak\u0131lan konular oldu\u011fu hususunda hemfikirler.<\/p>\n

Bug\u00fcnk\u00fc Adalar meselesi mesela.<\/strong><\/p>\n

Bunlar\u0131n tamamlanmas\u0131 gerekiyor. Bu T\u00fcrkiye\u2019nin kurucu belgesidir. Bu ileriye g\u00f6t\u00fcr\u00fclemez diye bir \u015fey yok. Bu bizim masadaki g\u00fcc\u00fcm\u00fczle olan bir \u015feydir. Olmayacak diye bir \u015fey de yoktur.<\/p>\n

Biraz da siyasi vizyon laz\u0131m de\u011fil mi?<\/strong><\/p>\n

Elbette. Yani bu vizyonunuz da biraz g\u00fcc\u00fcn\u00fczle ilgili oluyor. Ekonomik ve siyas\u00ee g\u00fcc\u00fcn\u00fcz olmasa, \u00e7ok fazla vizyon \u00fcretemiyorsunuz veya vizyonunuz hayal oluyor. Arkada vizyonunuzu besleyecek ger\u00e7ek\u00e7i kudret varsa, bunlar hayata ge\u00e7iyor, bu defa Lozan\u2019\u0131 de\u011fi\u015ftirebilirsiniz, ba\u015fka anla\u015fmay\u0131 da de\u011fi\u015ftirebilirsiniz. Her \u015fey masada g\u00f6r\u00fcyorsunuz; Do\u011fu Akdeniz\u2019de olanlar, Ege\u2019de ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131z g\u00fcc\u00fcm\u00fcz nisbetinde bunu yeniden d\u00fczeltmek, T\u00fcrkiye lehine halletmek in\u015fallah nasip olur.<\/p>\n

Lozan\u2019la beraber \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131 \u0130ngilizlere kaybettik dediniz. Sizin de tez mevzuunuz olan hilafetin ilga meselesi. Bununla ili\u015fkisi bak\u0131m\u0131ndan hilafetin I. Cihan Harbinde ve Mill\u00ee M\u00fccadele\u2019de bize faydas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir\u00e7ok propaganda yap\u0131ld\u0131. Lozan\u2019la hilafet ili\u015fkisini, Lozan\u2019da b\u00f6yle bir madde olmamas\u0131na ra\u011fmen biz hilafeti kald\u0131rd\u0131ktan sonra \u0130ngiliz parlamentosunun Lozan\u2019\u0131 onaylamas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde nas\u0131l de\u011ferlendirirsiniz? <\/strong><\/p>\n

\u015eimdi Lozan\u2019la hilafet aras\u0131nda ili\u015fki \u00f6teden beri tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f konu. Yani imzalanmas\u0131ndan itibaren konu\u015fulmu\u015f. \u0130smet Pa\u015fa\u2019n\u0131n Lozan\u2019da s\u00f6z verdi\u011fine dair bir tevat\u00fcr var. Fakat ben \u0130ngiliz ar\u015fivinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, \u201cLozan\u2019\u0131n hilafetle ilgili acaba ne olabilir?\u201d diye. \u00dcst\u00fcnden 100 sene ge\u00e7ti, tarih\u00e7iler b\u00f6yle bir somut belgeye ula\u015famad\u0131lar. Ama bu Lozan\u2019da hilafet meselesinin konu\u015fulmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc her \u015fey kay\u0131t alt\u0131nda de\u011fil. Bug\u00fcn Lozan zab\u0131tlar\u0131 dedi\u011fimiz zab\u0131tlar resm\u00ee m\u00fczakerelerdir. Her g\u00fcn belli saatlerde, belli konularda bir araya geliniyor, m\u00fczakere yap\u0131l\u0131yor, o zaman katipler onlar\u0131 not ediyorlar. Elimizdeki notlar bunlard\u0131r. Ama Lozan bundan ibaret de\u011fildir. Lozan uzun aylar boyunca ikili diyaloglar\u0131n, ak\u015fam yemeklerinin, \u00e7ay saatlerinin, kulislerin falan oldu\u011fu bir yer. Do\u011fal olarak burada bu konular g\u00fcndeme gelmi\u015f midir, mutlaka gelmi\u015ftir. Ama elimizde \u201c\u015eunu konu\u015ftuk, bunu konu\u015ftuk.\u201d diye bir veri yok. Onun i\u00e7in ortada kal\u0131yor t\u00fcm \u015feyler. Lozan\u2019da bir madde var, mukaddes emanetlerle ilgili. Mukaddes emanetler bizden istendi\u011finde \u0130smet Pa\u015fa \u201cBu hilafet mevzuudur, halifenin yetkisinde olan bir i\u015ftir, siyasi anla\u015fmada yeri yoktur.\u201d diyerek olay\u0131 kapat\u0131yor. Onun d\u0131\u015f\u0131nda hilafet meselesi bir daha a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f. Ama dedi\u011finiz do\u011fru hilafetin kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan bir ay sonra \u0130ngiliz meclisi Lozan\u2019\u0131 onayl\u0131yor, meclisten ge\u00e7iriyor. Bu \u015f\u00fcphe uyand\u0131r\u0131yor insanlarda do\u011fal olarak. Ama somut olarak \u201cBak\u0131n burada bu var.\u201d diye bir \u015fey s\u00f6yleyemiyoruz. Ama b\u00f6yle emareler hissediliyor. Lozan\u2019la biz yeni bir d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131ld\u0131k. Daha do\u011frusu Paris Bar\u0131\u015f Konferans\u0131\u2019yla kurulan yeni d\u00fcnya d\u00fczeninde yeni T\u00fcrkiye kendine bir yer a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bu yeni d\u00fcnyada yeni yerimiz. Bat\u0131\u2019y\u0131 tehdit etmeyen, Bat\u0131\u2019yla uzla\u015f\u0131 i\u00e7erisinde olan, bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyay\u0131 kuran g\u00fc\u00e7leri kar\u015f\u0131s\u0131na almayan bir mahiyet te\u015fkil ediyordu. \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n s\u00f6zc\u00fcs\u00fc olmaktansa Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131 olmay\u0131 tercih etmi\u015f bir siyas\u00ee kadro s\u00f6z konudur. Bat\u0131 medeniyetini hazmeden, medeniyet de\u011fi\u015fikli\u011fini kuvvetle isteyen ve b\u00f6ylece g\u00fc\u00e7lenece\u011fine inanan bir siyas\u00ee kadrodur bu. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnenler yok de\u011fildi; ama etkin olamad\u0131lar. Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de \u0130sl\u00e2m ve \u0130sl\u00e2m fikriyat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinde olan kimseler siyasetin d\u0131\u015f\u0131na itilmi\u015f oldular, uzun s\u00fcre b\u00f6yle devam etti diyebiliriz.<\/p>\n

Lozan\u2019da T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131lacak Bat\u0131c\u0131 hukuk devrimlerini denetlemek i\u00e7in Avrupal\u0131 denet\u00e7ilerin 5 y\u0131l \u00fclkemizde g\u00f6rev yapaca\u011f\u0131na dair bir madde mevcut. Bu heyet nerede g\u00f6rev yapt\u0131, isimleri nedir, belgeler tutanaklar nerede, kimdir bunlar, bu bilgilere nas\u0131l ula\u015fabiliriz?<\/strong><\/p>\n

Onlar\u0131n ayr\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 bilmiyorum ama bu do\u011fru. Olay da \u015f\u00f6yle cereyan etti. Lozan\u2019da T\u00fcrkiye kapit\u00fclasyonlar\u0131 kald\u0131rmak istiyor. Kapit\u00fclasyon hukuk k\u0131sm\u0131 da var, kapit\u00fclasyon mahkemeleri de var. Bunlar\u0131 da kald\u0131rmak istiyor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k diyorlar ki, \u201cSiz \u0130sl\u00e2m hukukuyla idare olunuyorsunuz, bunlar\u0131n kalmas\u0131 gerekir.\u201d O zaman bizim heyetteki R\u0131za Nur, diyor ki, \u201cBiz zaten laik medeni kanun yapaca\u011f\u0131z. Dolay\u0131s\u0131yla laik medeni kanun herkesi kapsayacak. M\u00fcsl\u00fcman gayri M\u00fcslim fark\u0131 kalmayacak. Ayr\u0131ca Bat\u0131l\u0131 hukuku tatbik eden bir kapit\u00fclasyon mahkemesine ihtiya\u00e7 yok.\u201d Bu \u015fartlarda kapit\u00fclasyon mahkemeleri kald\u0131r\u0131l\u0131yor, fakat bu s\u00fcreci takip edebilmesi bak\u0131m\u0131ndan ve T\u00fcrkiye\u2019nin Bat\u0131 hukukuna -resepsiyon deniyor- ge\u00e7i\u015fini sa\u011flamak i\u00e7in de dan\u0131\u015fmanlar kabul ediliyor. Ama kimler geldi ne kadar g\u00f6rev yapt\u0131lar onun ayr\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 bilmiyorum. Bu da \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacak g\u00fczel bir konudur.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131lan ink\u0131laplar\u0131n \u0130ngiliz bas\u0131n\u0131nda yans\u0131malar\u0131 sizin y\u00fcksek lisans \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z. T\u00fcrkiye\u2019deki siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel alanda yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikler \u0130ngilizler taraf\u0131ndan nas\u0131l g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr, kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r?<\/strong><\/p>\n

Ben o \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 yaparken \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan bekliyor ki, i\u015fte T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131lan bu Bat\u0131l\u0131la\u015fma hareketleri Bat\u0131l\u0131 \u00fclkede el \u00fcst\u00fcnde tutulsun, alk\u0131\u015flans\u0131n, man\u015fet olsun falan\u2026 Ben 7-8 y\u0131l tarad\u0131m, T\u00fcrkiye \u0130ngiltere\u2019de hi\u00e7bir \u015fekilde man\u015fet olmam\u0131\u015f. 1. sayfaya T\u00fcrkiye\u2019nin haberinin \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ya birdir, ya ikidir yani. Man\u015fet de\u011fil, haber olmaktan bahsediyorum. Dolay\u0131s\u0131yla orada bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yleyebilirim. Burada bir i\u015f yap\u0131yorsunuz, T\u00fcrkiye\u2019yi de\u011fi\u015ftiriyorsunuz, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyorsunuz \u201cBat\u0131l\u0131la\u015fma\u201d ad\u0131na, Bat\u0131 ise size bu konuda fevkalade ilgisiz kal\u0131yor. \u0130lgin\u00e7 bir tecr\u00fcbe ger\u00e7ekten. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n \u00f6ncelikleri ba\u015fka \u015feyler. Mesela T\u00fcrkiye\u2019de daha demokratik bir yap\u0131 olmas\u0131n\u0131 bekliyorlar. Beklenti daha fazla. O zamanlarda \u0130stiklal Mahkemeleri\u2019nin gazete yarg\u0131lamalar\u0131 var, onlara \u00e7ok daha itibar edilmi\u015f, ilgilenilmi\u015f, haberlerle takip edilmi\u015f. Bu yabanc\u0131 okullar meselesi, misyon okullar\u0131n\u0131n ak\u0131beti meselesi, Avrupal\u0131lar\u0131 daha \u00e7ok ilgilendiriyor. \u015eapka giymemiz, soyad\u0131 kanunu vs. Bat\u0131l\u0131n\u0131n bize bak\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015fmiyor.<\/p>\n

O g\u00fcnden itibari takip ettikleri parametreleri var, taviz vermiyorlar. Siz onun d\u0131\u015f\u0131nda ne yaparsan\u0131z yap\u0131n. Ad\u0131n\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirin, k\u0131yafetinizi de\u011fi\u015ftirin, hukukunuzu de\u011fi\u015ftirin. Hatta bunlar Bat\u0131 kamuoyunda \u00e7ok olumlu bir imaj da yaratmam\u0131\u015ft\u0131r. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde bu devrimler bizim tahmin etti\u011fimiz kadar Bat\u0131 kamuoyunu alakadar etmemi\u015f.<\/p>\n

1922 ve 1938 tarihlerine ait ar\u015fivleri 1980 darbesinin ard\u0131ndan Kenan Evren taraf\u0131ndan Genelkurmay ar\u015fivlerine ta\u015f\u0131n\u0131yor. Bu ar\u015fivler ni\u00e7in ta\u015f\u0131nd\u0131?<\/strong><\/p>\n

\u015eimdi T\u00fcrkiye\u2019de ar\u015fiv sorunumuz var, bir kere bu ar\u015fivlerin bir merkezde olmamas\u0131 gibi bir s\u0131k\u0131nt\u0131m\u0131z var. \u0130kincisi Genelkurmay Askeri ar\u015fiv biz ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n en az gidebildi\u011fi yerdi. Fakat bu son Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Devlet Ar\u015fivleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla bunlar bir \u00e7at\u0131 alt\u0131na toplanmaya ba\u015fland\u0131. Bu Genelkurmay\u2019dan \u00f6nemlice bir k\u0131sm\u0131, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Ba\u015fbakanl\u0131k, Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet ar\u015fivine intikal etti. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ar\u015fivi ise bir s\u00fcre \u00f6nce a\u00e7\u0131ld\u0131 uzun s\u00fcredir kapal\u0131yd\u0131. \u015eimdi genel sekreterlik \u00fczerinden hizmet veriyor. Ne kadar ar\u015fiv belgesi aktar\u0131ld\u0131 bilmiyorum. Mant\u0131\u011f\u0131 nedir diye soracak olursan\u0131z \u201cAskeriyeyle ilgili olan belgeler askeriyede olsun\u201d diye bir anlay\u0131\u015f var. Mesela \u201cBunlar da Genelkurmay ar\u015fivinde bulunsun.\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f olabilir o d\u00f6nemin karar mercileri. Bu ar\u015fivlerin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar a\u00e7\u0131lmas\u0131 l\u00e2z\u0131m. Mesela Avrupa\u2019da D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ar\u015fivi a\u00e7\u0131k olmayan tek \u00fclke biziz. \u015eimdi \u015fimdi a\u00e7\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. O da \u0130zlanda vs dosyalar\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. Onun tamam\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 bekliyoruz. T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 Ar\u015fivi a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda b\u00fct\u00fcn bu konu\u015ftuklar\u0131m\u0131z\u0131 yeniden konu\u015fmam\u0131z gerekecek, b\u00fct\u00fcn aray\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 yeniden yapmam\u0131z gerekecek. Lozan meselesinde, d\u0131\u015f politikada, hilafet meselesinde; b\u00fct\u00fcn bu hikayelerin hepsinde bizim ar\u015fiv belgelerimiz ortada yok. Yabanc\u0131 ar\u015fivlerden konu\u015fuyoruz. Biz kendi verilerimizi kullanam\u0131yoruz. Bu \u00e7ok sa\u00e7ma bir durum. Bir an \u00f6nce T\u00fcrkiye D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n Ar\u015fivleri ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara a\u00e7\u0131lmal\u0131 ki, biz daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir de\u011ferlendirme yapabilelim.<\/p>\n

Vakit ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/strong><\/p>\n

Ben de te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ayl\u0131k Dergisi 192. Say\u0131, Eyl\u00fcl 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sultan Vahdettin \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan bir \u015fahsiyet. Cumhuriyet rejiminin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla beraber ihanetle su\u00e7lanan bir Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131. Y\u0131ld\u0131z’da ger\u00e7ekle\u015fen Sultan Vahdettin-Mustafa Kemal g\u00f6r\u00fc\u015fmesi malum. Tarih\u00ee belgelerle b\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015fmenin oldu\u011fu sabit……<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"ppma_author":[14],"class_list":["post-1010","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-roportaj","author-admin","no-post-thumbnail"],"yoast_head":"\nProf. Dr. Ali Satan: \u201cLozan Yeniden Ele Al\u0131nabilir!\u201d - Ayl\u0131k Dergisi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Prof. Dr. Ali Satan: \u201cLozan Yeniden Ele Al\u0131nabilir!\u201d - Ayl\u0131k Dergisi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Sultan Vahdettin \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan bir \u015fahsiyet. Cumhuriyet rejiminin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla beraber ihanetle su\u00e7lanan bir Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131. Y\u0131ld\u0131z’da ger\u00e7ekle\u015fen Sultan Vahdettin-Mustafa Kemal g\u00f6r\u00fc\u015fmesi malum. Tarih\u00ee belgelerle b\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015fmenin oldu\u011fu sabit……\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ayl\u0131k Dergisi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-09-01T16:37:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-04-01T16:38:40+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"aylikdergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Aylik_Dergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Aylik_Dergisi\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"aylikdergisi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"23 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/\"},\"author\":{\"name\":\"aylikdergisi\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd\"},\"headline\":\"Prof. Dr. Ali Satan: \u201cLozan Yeniden Ele Al\u0131nabilir!\u201d\",\"datePublished\":\"2020-09-01T16:37:15+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-01T16:38:40+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/\"},\"wordCount\":5526,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\"},\"articleSection\":[\"R\u00f6portaj\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/\",\"name\":\"Prof. Dr. Ali Satan: \u201cLozan Yeniden Ele Al\u0131nabilir!\u201d - Ayl\u0131k Dergisi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-09-01T16:37:15+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-01T16:38:40+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Prof. Dr. Ali Satan: \u201cLozan Yeniden Ele Al\u0131nabilir!\u201d\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\",\"name\":\"Ayl\u0131k Dergisi\",\"description\":\"Fikir, Siyaset, Toplum ve Kültür Sanat\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization\",\"name\":\"Ayl\u0131k Dergisi\",\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png\",\"width\":380,\"height\":287,\"caption\":\"Ayl\u0131k Dergisi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi\",\"https:\/\/x.com\/Aylik_Dergisi\",\"https:\/\/www.instagram.com\/aylikbarandergisi\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd\",\"name\":\"aylikdergisi\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/image\/794c885c93221403cc418bbc3f8b6bb9\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"aylikdergisi\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/aylikdergisi.com\"],\"url\":\"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Prof. Dr. Ali Satan: \u201cLozan Yeniden Ele Al\u0131nabilir!\u201d - Ayl\u0131k Dergisi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Prof. Dr. Ali Satan: \u201cLozan Yeniden Ele Al\u0131nabilir!\u201d - Ayl\u0131k Dergisi","og_description":"Sultan Vahdettin \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan bir \u015fahsiyet. Cumhuriyet rejiminin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla beraber ihanetle su\u00e7lanan bir Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131. Y\u0131ld\u0131z’da ger\u00e7ekle\u015fen Sultan Vahdettin-Mustafa Kemal g\u00f6r\u00fc\u015fmesi malum. Tarih\u00ee belgelerle b\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015fmenin oldu\u011fu sabit……","og_url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/","og_site_name":"Ayl\u0131k Dergisi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi","article_published_time":"2020-09-01T16:37:15+00:00","article_modified_time":"2025-04-01T16:38:40+00:00","author":"aylikdergisi","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Aylik_Dergisi","twitter_site":"@Aylik_Dergisi","twitter_misc":{"Yazan:":"aylikdergisi","Tahmini okuma s\u00fcresi":"23 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/"},"author":{"name":"aylikdergisi","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd"},"headline":"Prof. Dr. Ali Satan: \u201cLozan Yeniden Ele Al\u0131nabilir!\u201d","datePublished":"2020-09-01T16:37:15+00:00","dateModified":"2025-04-01T16:38:40+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/"},"wordCount":5526,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization"},"articleSection":["R\u00f6portaj"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/","name":"Prof. Dr. Ali Satan: \u201cLozan Yeniden Ele Al\u0131nabilir!\u201d - Ayl\u0131k Dergisi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website"},"datePublished":"2020-09-01T16:37:15+00:00","dateModified":"2025-04-01T16:38:40+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/2020\/09\/01\/prof-dr-ali-satan-lozan-yeniden-ele-alinabilir\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Prof. Dr. Ali Satan: \u201cLozan Yeniden Ele Al\u0131nabilir!\u201d"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#website","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/","name":"Ayl\u0131k Dergisi","description":"Fikir, Siyaset, Toplum ve Kültür Sanat","publisher":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#organization","name":"Ayl\u0131k Dergisi","url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png","contentUrl":"http:\/\/aylikdergisi.com\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-aylik-dergisi-logo-taslak.png","width":380,"height":287,"caption":"Ayl\u0131k Dergisi"},"image":{"@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/AylikBaranDergisi","https:\/\/x.com\/Aylik_Dergisi","https:\/\/www.instagram.com\/aylikbarandergisi\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/f6f24c4fc82f2469847571852b8c65fd","name":"aylikdergisi","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/#\/schema\/person\/image\/794c885c93221403cc418bbc3f8b6bb9","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d913209259cea2fbc9e0fe2b58775b1e647df1ee76ecf3e69623cc9249747609?s=96&d=mm&r=g","caption":"aylikdergisi"},"sameAs":["http:\/\/aylikdergisi.com"],"url":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/author\/admin\/"}]}},"authors":[{"term_id":14,"user_id":1,"is_guest":0,"slug":"admin","display_name":"aylikdergisi","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/72d88977e7edd63669015a131160b7255adb4b26ec9dfe844962f6640dc09e99?s=96&d=mm&r=g","author_category":"","user_url":"http:\/\/aylikdergisi.com","last_name":"","first_name":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1010","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1010"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1010\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1011,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1010\/revisions\/1011"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1010"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1010"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1010"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.aylikdergisi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=1010"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}